Theo đó, tờ trình kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của UBND TP Hà Nội nêu một trong những định hướng 5 năm tới là nghiên cứu, đề xuất chủ trương xây dựng quy hoạch các huyện Đông Anh, Sóc Sơn, Mê Linh trở thành thành phố.

Phóng viên: Ông đánh giá thế nào về định hướng quy hoạch đưa ba huyện lên thành phố trong Hà Nội?

TS Đào Ngọc Nghiêm: Sau khi mở rộng Hà Nội vào năm 2008, vấn đề đô thị hóa trở thành yêu cầu rất lớn. Đến năm 2020, tỷ lệ đô thị hóa của Hà Nội chỉ đạt được 49%, tức là nông thôn vẫn nhiều hơn đô thị.

Trong định hướng phát triển dự kiến đến năm 2025, Hà Nội sẽ nâng tỷ lệ đô thị hóa tối đa lên 62%, nghĩa là một số vùng ngoại thành, nông thôn, các huyện sẽ trở thành đô thị, khoảng hơn 10% diện tích đất đai của nông thôn sẽ chuyển hóa lên thành đô thị.  

Trước đây, theo chủ trương chỉ có tỉnh được thành lập thành phố thuộc tỉnh, không có thành phố trong thành phố. Quay trở lại năm 2008, khi mở rộng Hà Nội, Sơn Tây là thành phố nhưng sau khi sáp nhập thì thành thị xã, Hà Đông cũng là một thành phố của Hà Tây nhưng khi nhập vào Hà Nội lại gọi là quận.

Đến tháng 5-2016, theo chủ trương mới đã cho phép thành lập các thành phố trong thành phố. Vừa rồi, TP Hồ Chí Minh đã thành lập thành phố Thủ Đức. Với những sự đổi mới và thực tiễn như hiện nay, trong một số văn bản gần đây của Hà Nội cũng có văn bản đề xuất ra định hướng trong thời gian tới sẽ có 4 đơn vị lên thành phố.

leftcenterrightdel
 

Ở phía Bắc, dự kiến đưa huyện Mê Linh, huyện Sóc Sơn, huyện Đông Anh thành thành phố và phía Tây có thể sẽ có huyện Hòa Lạc.  

Việc đưa các quận, huyện lên thành phố cũng nằm trong khái niệm đô thị hóa. Điều này sẽ góp phần đưa Hà Nội từ 49% đô thị hóa lên 62% đô thị hóa. Như vậy đây là định hướng phù hợp. Tuy nhiên muốn để được gọi là thành phố thì phải tuân thủ rất nhiều tiêu chí và chỉ tiêu, nếu không đạt được tiêu chí, chỉ tiêu này thì sẽ không được gọi là thành phố.

Phóng viên: Xin ông cho biết các tiêu chí để thành lập thành phố trong thành phố?

TS Đào Ngọc Nghiêm: Có một số tiêu chí cơ bản đặt ra như: Dân số ít nhất trong khu vực phải là 150.000 người; diện tích phải đạt 154km2. Nếu rà soát các huyện Đông Anh, Sóc Sơn, Mê Linh thì nhận thấy: Cả ba huyện Mê Linh (đang có 230.000 dân), Sóc Sơn (350.000 dân) và Đông Anh (380.000 dân) đều đạt tiêu chí về dân số. Về diện tích, muốn gọi là thành phố thì ít nhất diện tích phải đạt 154km2, nếu là quận chỉ cần 35km2. Với tiêu chí này, phần lớn các huyện đều đạt được.

Thứ ba là có đủ số lượng để tạo lập thành các phường, xã, thị trấn hay không. Theo quy định của Quốc hội phải có ít nhất 10 đơn vị và trong 10 đơn vị phải có ít nhất 65% xã là đô thị. Như vậy xem lại thì chúng ta thấy hiện nay Mê Linh đã có 16 xã và 2 thị trấn; Sóc Sơn có 25 xã, 1 thị trấn; Đông Anh có 23 xã và 1 thị trấn. Về tiêu chí số đơn vị hành chính, các huyện này đều đạt được.

Tuy nhiên vẫn còn một số tiêu chí mà các huyện này chưa đạt được như tiêu chí đặt ra là các huyện này đã được công nhận là đô thị hay chưa thì hiện nay vẫn là các huyện ngoại thành. Thêm một tiêu chí quan trọng để trở thành thành phố là khu vực định lên thành phố đó phải đảm bảo dư thừa trong cân đối thu chi. Hiện nay, 3 huyện đề cập vẫn trông chờ ngân sách chủ yếu, chưa thể tự lực hoàn toàn. Tiêu chí nữa cần quan tâm là bình quân thu nhập đầu người phải gấp 1,05 lần cả nước. Hiện nay, cả thành phố Hà Nội gấp 1,5 lần nhưng các huyện này đã gấp hơn bình quân được hay chưa thì phải điều tra, xem xét.

leftcenterrightdel
 Cầu Đông Trù kết nối huyện Đông Anh với trung tâm Thủ đô Hà Nội. Ảnh: kinhtedothi.vn.

Tiếp theo là tỷ trọng công nghiệp dịch vụ xây dựng phải chiếm ít nhất 80%. Nếu muốn đạt được 80% thì cần phấn đấu rất nhiều, bởi hiện nay 3 huyện này, tỷ trọng nông nghiệp vẫn là chủ yếu. Do đó, các huyện cần có kế hoạch định hướng phát triển, chuyển đổi theo hướng nào để đạt được chỉ tiêu này. 

Phóng viên: Theo ông để đảm bảo các tiêu chí lên thành phố, các huyện cần làm gì?

TS Đào Ngọc Nghiêm: Cần nói lại, định hướng xây dựng huyện lên thành phố trong Hà Nội là rất đúng đắn. Tuy nhiên, muốn trở thành thành phố thì cần phải rà soát lại, phải có một kế hoạch phát triển để đạt được các tiêu chí thành thành phố.

Trước tiên, cần tiến hành điều tra để nắm rõ, hiện nay các huyện này còn thiếu những tiêu chí nào, thiếu bao nhiêu và đặc biệt phải có định hướng phát triển từng lĩnh vực để đảm bảo chỉ tiêu vì hiện nay, theo chủ trương Quốc hội không cho nợ chỉ tiêu.

Như đã phân tích, hiện nay, các huyện đều cơ bản đạt được tiêu chí về điều kiện tự nhiên như: Diện tích, dân số, nhưng các điều kiện về thu chi ngân sách, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp và cơ cấu hình thành công nghiệp dịch vụ, thu nhập bình quân trên đầu người là những chỉ tiêu phải căn cứ vào thực tiễn, phải chọn bước đi thích hợp. Do đó, muốn triển khai được phải xây dựng đề án, với sự đóng góp từ địa phương thì quy hoạch đưa ba huyện lên thành phố trong Hà Nội mới có thể trở thành hiện thực.

BĂNG CHÂU-TRẦN YẾN (thực hiện)