Thực tế, Đảng và Nhà nước nhận diện rõ điểm nghẽn này và đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa công nghệ. Tuy nhiên, kết quả vẫn chưa đạt như kỳ vọng. 

Trong bối cảnh hiện nay, phát triển công nghệ nội sinh không chỉ đơn thuần là câu chuyện kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ và an ninh quốc gia. Phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu khiến doanh nghiệp vừa tốn kém bởi chi phí đắt đỏ, vừa phải đối mặt với nguy cơ bị động về nguồn cung hoặc tiếp nhận công nghệ đã lạc hậu. 

Ảnh minh họa: qdnd.vn 

Đặc biệt, trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, tốc độ là một lợi thế cạnh tranh. Công nghệ tiên tiến hôm nay có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời. Do vậy, quy trình chuyển giao công nghệ quá chậm có thể dẫn tới hệ quả công nghệ lỗi thời ngay trước khi ra thị trường. Vì vậy, điều quan trọng là phải rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến dây chuyền sản xuất.

Muốn vậy, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện mô hình “doanh nghiệp trong nhà trường, viện nghiên cứu”, cần phát triển lực lượng trung gian kết nối cung-cầu công nghệ; xây dựng các sàn giao dịch công nghệ trực tuyến và trực tiếp để doanh nghiệp nêu nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu, còn nhà khoa học có thể tìm kiếm đối tác và thị trường cho kết quả của mình.

Tuy nhiên, một mắt xích đặc biệt quan trọng vẫn còn yếu, đó là sản xuất thử nghiệm hay sản xuất quy mô pilot. Đây là khâu nằm giữa phòng thí nghiệm và sản xuất công nghiệp. Quy mô tổ chức ở khâu này quá lớn đối với phòng thí nghiệm, trong khi lại quá nhỏ và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với doanh nghiệp sản xuất. Vì thế, nhiều kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng vẫn khó vượt qua trở ngại này để bước vào sản xuất quy mô thương mại.

Đây là lĩnh vực Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo rõ hơn, thông qua đầu tư hoặc hỗ trợ khu vực tư nhân phát triển các khu hạ tầng kỹ thuật bán công nghiệp, đủ năng lực tiếp nhận và triển khai sản xuất thử nghiệm.

Đầu tư cho hạ tầng sản xuất thử nghiệm cũng giống như việc đầu tư cho “cây cầu” đưa ý tưởng từ phòng thí nghiệm thành sản phẩm, biến tài sản trí tuệ thành giá trị kinh tế và rút ngắn thời gian đưa công nghệ Việt Nam ra thị trường. Đây là vấn đề cần được nghiên cứu kỹ khi Quốc hội xem xét dự án Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi).