Với vai trò trung tâm, TP Cần Thơ đang từng bước hình thành hệ sinh thái ĐMST, lấy doanh nghiệp làm hạt nhân và thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, qua đó mở thêm không gian phát triển cho toàn vùng.

Khẳng định vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng

ĐBSCL từ lâu được biết đến là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước, đóng góp lớn vào xuất khẩu lúa gạo, thủy sản và trái cây. Những kết quả đó tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội, nhưng đồng thời cũng cho thấy một vấn đề cần được giải quyết: Giá trị gia tăng của nhiều sản phẩm vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, trong khi sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào tài nguyên, lao động và phương thức canh tác truyền thống.

Khi biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, yêu cầu phát triển xanh ngày càng cao và sức ép cạnh tranh trên thị trường ngày càng lớn, việc tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ĐBSCL. Trong đó, xây dựng hệ sinh thái ĐMST được xem là một hướng đi quan trọng nhằm chuyển hóa tri thức, công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cụ thể.

 Lãnh đạo thành phố tham quan các công nghệ thúc đẩy hoạt động ĐMST, khởi nghiệp sáng tạo tại sự kiện do TP Cần Thơ tổ chức.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số là một trong những đột phá chiến lược nhằm cơ cấu lại nền kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh quốc gia. Để chủ trương này đi vào thực tiễn, theo đồng chí Nguyễn Mai Dương, Cục trưởng Cục ĐMST (Bộ Khoa học và Công nghệ), cần xây dựng cơ chế đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái ĐMST. Cùng với đó, việc thu hút nhân lực chất lượng cao, phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ khoa học-công nghệ trong doanh nghiệp cũng cần được quan tâm, qua đó tạo thêm nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới công nghệ.

Với vai trò là đô thị trung tâm vùng, những năm gần đây, Cần Thơ đã từng bước chuyển từ hỗ trợ các hoạt động khởi nghiệp riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái ĐMST với sự tham gia của nhiều chủ thể. Thành phố đã thiết lập mạng lưới hợp tác với khoảng 30 đối tác trong và ngoài nước, kết nối các quỹ đầu tư, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, đồng thời bảo trợ hơn 190 dự án tiềm năng.

Một dấu mốc quan trọng trong quá trình này là việc thành lập Trung tâm Khởi nghiệp và ĐMST TP Cần Thơ (CASIC) năm 2025. Không chỉ tập trung hỗ trợ các dự án khởi nghiệp, CASIC được định hướng trở thành đầu mối kết nối Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp ĐMST và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Sau thời gian ngắn hoạt động, CASIC từng bước khẳng định vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái ĐMST của thành phố. Hơn 120 chương trình, sự kiện đã được tổ chức, thu hút hơn 117.000 lượt người tham dự. Nhiều diễn đàn, cuộc thi và ngày hội khởi nghiệp trở thành cầu nối giữa các nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư, góp phần đưa hoạt động ĐMST đến gần hơn với nhu cầu thực tế của thị trường. Cùng với việc phát triển các tổ chức hỗ trợ, Cần Thơ cũng đang hoàn thiện nền tảng thể chế cho hệ sinh thái ĐMST. Mới đây, UBND TP Cần Thơ công bố thành lập Hội đồng tư vấn hệ sinh thái ĐMST, khởi nghiệp sáng tạo và ban hành bộ tiêu chí công nhận các trung tâm ĐMST, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp.

Những động thái này tạo cơ sở hình thành mạng lưới các trung tâm hoạt động theo chuẩn thống nhất, đồng thời tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Qua đó, các điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực, công nghệ và chính sách từng bước được nhận diện, tháo gỡ, tạo điều kiện để các ý tưởng và kết quả nghiên cứu có cơ hội đi xa hơn.

Kiến tạo giá trị và kỳ vọng trong tương lai

Một hệ sinh thái ĐMST chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi tri thức và công nghệ được chuyển hóa thành những sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh cụ thể. Nói cách khác, ĐMST không chỉ nằm ở số lượng ý tưởng hay chương trình được tổ chức, mà ở khả năng tạo ra giá trị và sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Câu chuyện của Hợp tác xã (HTX) Kỳ Như, xã Thạnh Hòa, TP Cần Thơ là một minh chứng.

Từ con cá thát lát, đặc sản quen thuộc của miền Tây, có nhiều xương, gây khó khăn trong chế biến và hạn chế khả năng tiếp cận người tiêu dùng, chị Nguyễn Kim Thùy, Giám đốc HTX Kỳ Như đã lựa chọn hướng đi khác biệt: Đầu tư nghiên cứu, chế biến sâu thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô.

Những ngày đầu, HTX đối mặt với không ít khó khăn về vốn, công nghệ và thị trường. Tuy nhiên, bằng việc kiên trì cải tiến quy trình sản xuất, xử lý nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX từng bước tạo được nền tảng phát triển. Từ một sản phẩm chủ yếu tiêu thụ dưới dạng tươi sống, cá thát lát được chế biến thành nhiều dòng sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu của thị trường hiện đại. Đến nay, HTX Kỳ Như đã phát triển gần 20 sản phẩm chế biến từ cá thát lát, cá sặc rằn và ếch; trong đó có 10 sản phẩm đạt OCOP 4 sao, riêng sản phẩm cá thát lát rút xương tẩm gia vị đạt OCOP 5 sao. Việc áp dụng các tiêu chuẩn HACCP, ISO 22000 và xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 16ha giúp HTX kiểm soát chất lượng, từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín và nâng cao năng lực cạnh tranh. Không chỉ tạo việc làm ổn định cho lao động nông thôn và mở rộng đầu ra cho người dân, mô hình của HTX Kỳ Như còn cho thấy ĐMST có thể tạo ra giá trị gia tăng ngay từ những sản phẩm nông nghiệp truyền thống khi gắn với nhu cầu thị trường và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Đây cũng chính là hướng mà hệ sinh thái ĐMST của Cần Thơ đang hướng tới: Không chỉ tạo ra ý tưởng mới mà quan trọng hơn là xây dựng môi trường để các ý tưởng được ươm tạo, hoàn thiện và thương mại hóa. Khi doanh nghiệp trở thành trung tâm của quá trình này, khoa học và công nghệ mới có thể thực sự chuyển hóa thành năng suất, chất lượng, sản phẩm và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo đồng chí Đỗ Tiến Thịnh, Phó giám đốc Trung tâm ĐMST quốc gia (NIC), Cần Thơ cần tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế, chính sách hỗ trợ Trung tâm Khởi nghiệp và ĐMST hoạt động hiệu quả; đồng thời quy hoạch các không gian, trung tâm ĐMST phù hợp với tiềm năng của từng địa phương. Các chương trình hỗ trợ cần tập trung vào 3 trụ cột là đổi mới sản phẩm, đổi mới quy trình và đổi mới mô hình kinh doanh.

Mô hình Trung tâm Đổi mới sáng tạo TP Cần Thơ tại vị trí trụ sở Tỉnh ủy Hậu Giang cũ. 

Những yêu cầu đó cũng đặt ra cho Cần Thơ nhiệm vụ không chỉ xây dựng hệ sinh thái ĐMST trong phạm vi thành phố mà còn phải tăng cường liên kết với các địa phương trong vùng. Khi nguồn lực từ Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức đầu tư được kết nối hiệu quả, những lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, logistics và kinh tế sông nước của ĐBSCL sẽ có thêm điều kiện để được chuyển hóa thành các sản phẩm và ngành kinh tế mới.

Với những nền tảng đang được TP Cần Thơ xây dựng cho thấy một hướng đi ngày càng rõ: Khoa học, công nghệ và ĐMST không chỉ là câu chuyện của riêng một địa phương hay một nhóm doanh nghiệp mà đang trở thành một trong những động lực quan trọng để ĐBSCL thay đổi mô hình tăng trưởng mới, góp phần đưa vùng đất Chín Rồng phát triển theo hướng xanh hơn và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.