Doanh nhân Việt Nam - Từ khát vọng làm giàu đến sứ mệnh kiến tạo quốc gia

Từ một lực lượng kinh tế đến một chủ thể phát triển

Trong tiến trình đổi mới, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đội ngũ doanh nhân Việt Nam ngày càng trưởng thành cả về quy mô, năng lực quản trị, bản lĩnh thị trường và khát vọng vươn lên. Từ những doanh nghiệp nhỏ bé trong những năm đầu đổi mới, Việt Nam đã hình thành nhiều doanh nghiệp có quy mô lớn, làm chủ công nghệ ở một số lĩnh vực, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và từng bước xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Đằng sau sự trưởng thành ấy là một chuyển biến quan trọng về nhận thức: Doanh nhân không chỉ là người làm kinh doanh; doanh nhân còn là một chủ thể trực tiếp tạo ra của cải, tổ chức các nguồn lực xã hội và góp phần quyết định sức sống của nền kinh tế. Một nền kinh tế muốn phát triển nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào nguồn lực nhà nước. Càng không thể phát triển bằng tư duy bao cấp, trông chờ, dựa dẫm. Nguồn lực đất nước phải được khơi thông từ Nhà nước, doanh nghiệp, người dân, khoa học - công nghệ, tài chính, đất đai, dữ liệu và nguồn nhân lực; trong đó doanh nghiệp là một lực lượng trực tiếp biến nhiều nguồn lực thành sản phẩm, giá trị và năng lực cạnh tranh. Bởi vậy, chăm lo xây dựng đội ngũ doanh nhân không đơn thuần là chăm lo cho một bộ phận của xã hội. Đó chính là đầu tư cho năng lực sản xuất, năng lực cạnh tranh và sức mạnh kinh tế của quốc gia.

Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và các doanh nhân Việt Nam tiêu biểu tại Lễ kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam và tôn vinh, trao danh hiệu "Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu - Cúp Thánh Gióng" năm 2026. Ảnh: chinhphu.vn

Doanh nhân trong kỷ nguyên của đổi mới sáng tạo

Thế giới đang bước vào một cuộc chuyển đổi sâu sắc. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, tự động hóa, kinh tế xanh và chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh chóng phương thức sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh. Trong môi trường ấy, lợi thế của một doanh nghiệp không còn đơn thuần nằm ở vốn, đất đai hay lao động giá rẻ. Lợi thế ngày càng phụ thuộc vào tri thức, công nghệ, dữ liệu, chất lượng nhân lực, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với biến động. Điều đó đặt doanh nhân Việt Nam trước một yêu cầu mới: Không chỉ giỏi tính toán thị trường mà phải biết kiến tạo thị trường; không chỉ sử dụng công nghệ mà phải làm chủ và tạo ra công nghệ; không chỉ cạnh tranh bằng giá mà phải cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu, sáng tạo và uy tín. Nếu trước đây câu hỏi đặt ra là “làm thế nào để doanh nghiệp tồn tại?”, thì hôm nay phải tiến tới câu hỏi lớn hơn: “Doanh nghiệp Việt Nam có thể tạo ra giá trị gì cho đất nước và đóng góp gì vào năng lực cạnh tranh quốc gia?”. Đây chính là bước chuyển từ tư duy kinh doanh thuần túy sang tư duy doanh nhân kiến tạo.

Một doanh nhân kiến tạo không chỉ nhìn thấy lợi nhuận trước mắt mà còn nhìn thấy xu thế dài hạn; không chỉ tìm kiếm thị trường mà còn góp phần mở rộng thị trường; không chỉ khai thác nguồn lực mà còn đầu tư tạo dựng nguồn lực mới; cần coi khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển; coi nguồn nhân lực chất lượng cao là tài sản chiến lược; coi văn hóa doanh nghiệp, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội là nền tảng của phát triển bền vững.

Khát vọng dân tộc cần được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh

Một đất nước muốn trở thành quốc gia phát triển không thể thiếu những doanh nghiệp mạnh và những doanh nhân có khát vọng lớn. Khát vọng của doanh nhân trước hết là khát vọng thành công. Nhưng trong tầm nhìn rộng hơn, khát vọng ấy cần được nâng lên thành khát vọng xây dựng thương hiệu Việt Nam, làm chủ công nghệ Việt Nam và tạo dựng những sản phẩm Việt Nam có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Một chiếc máy, một phần mềm, một sản phẩm công nghiệp, một dịch vụ tài chính, một thương hiệu nông nghiệp hay một sản phẩm văn hóa mang thương hiệu Việt Nam khi chinh phục được thị trường quốc tế bên cạnh việc đem lại doanh thu cho doanh nghiệp còn góp phần nâng cao vị thế quốc gia.

Bởi vậy, sức mạnh của doanh nhân cần được đặt trong mối quan hệ với sức mạnh của dân tộc. Doanh nghiệp mạnh thì nền kinh tế mạnh; nền kinh tế mạnh tạo thêm nguồn lực cho quốc phòng, an ninh, đối ngoại và an sinh xã hội; quốc gia có môi trường ổn định, thể chế minh bạch và nguồn nhân lực chất lượng cao lại tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển. Đó là mối quan hệ tương hỗ không thể tách rời. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng quyết liệt, doanh nghiệp Việt Nam cũng cần nâng cao khả năng chống chịu trước những cú sốc từ bên ngoài. Đại dịch, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động giá năng lượng, biến đổi khí hậu hay những thay đổi nhanh chóng của công nghệ đều có thể tạo ra rủi ro mới. Vì thế, xây dựng doanh nghiệp ngoài chú trọng quy mô còn phải xây dựng sức bền, khả năng thích ứng và năng lực tự chủ.

Cộng đồng doanh nhân giàu có phải đồng thời giàu trách nhiệm

Kinh doanh cần lợi nhuận nhưng lợi nhuận không thể là thước đo duy nhất của thành công. Một doanh nghiệp phát triển bền vững phải biết tôn trọng pháp luật, bảo vệ môi trường, chăm lo người lao động, giữ chữ tín với khách hàng, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước và có trách nhiệm với cộng đồng. Đặc biệt, trong thời đại thông tin và mạng xã hội, uy tín của doanh nghiệp có thể được tạo dựng qua nhiều năm nhưng cũng có thể mất đi chỉ sau một hành vi thiếu trách nhiệm. Vì vậy, đạo đức kinh doanh phải trở thành một bộ phận của năng lực cạnh tranh.

Doanh nhân càng thành công càng phải có trách nhiệm với xã hội. Đó không phải là sự “cho đi” đơn thuần, mà là biểu hiện của một triết lý phát triển tiến bộ: doanh nghiệp lớn lên trong lòng xã hội và phải có trách nhiệm làm cho xã hội tốt đẹp hơn. Một cộng đồng doanh nhân mạnh không chỉ được đo bằng số lượng tỷ phú hay quy mô tài sản, mà còn bằng khả năng tạo ra việc làm tốt, sản phẩm tốt, môi trường kinh doanh lành mạnh và những giá trị tốt đẹp cho đất nước.

Kiến tạo hệ sinh thái để doanh nhân cống hiến và phát triển

Để doanh nhân phát huy đầy đủ tiềm năng, bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện môi trường thể chế, pháp luật và hệ sinh thái kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định, bình đẳng, an toàn và khuyến khích sáng tạo. Nhà nước cần kiến tạo phát triển, không làm thay thị trường; đồng thời phải kiên quyết loại bỏ những rào cản bất hợp lý, giảm chi phí tuân thủ, bảo vệ quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh hợp pháp, tạo điều kiện để mọi nguồn lực được huy động và sử dụng hiệu quả. Cùng với đó, cần hình thành mối liên kết chặt chẽ hơn giữa Nhà nước - doanh nghiệp - nhà khoa học - cơ sở đào tạo - người lao động, tạo thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức đưa tri thức thành công nghệ, công nghệ thành sản phẩm và sản phẩm thành sức cạnh tranh quốc gia.

Đối với doanh nhân, yêu cầu đặt ra cũng ngày càng cao. Cần chuyển mạnh từ tư duy “kinh doanh bằng kinh nghiệm” sang “quản trị bằng tri thức”; từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và công nghệ; từ cạnh tranh đơn lẻ sang liên kết chuỗi; từ khai thác lợi thế ngắn hạn sang xây dựng năng lực dài hạn.

Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới đang cần một thế hệ doanh nhân có tâm, có tầm, có trí tuệ, có bản lĩnh, có khát vọng Việt Nam và năng lực cạnh tranh toàn cầu. Đó phải là những người dám nghĩ lớn, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm, dám đi vào những lĩnh vực mới và kiên trì theo đuổi những mục tiêu dài hạn. Từ những nhà máy, phòng thí nghiệm, trung tâm công nghệ, cánh đồng, cảng biển, công trường xây dựng đến những nền tảng số và thị trường quốc tế, ở đâu có hoạt động sản xuất, kinh doanh, ở đó có sự đóng góp của doanh nhân vào sức mạnh đất nước. Tôn vinh doanh nhân, vì thế, không chỉ là tôn vinh những người thành đạt còn là tôn vinh lao động sáng tạo, tinh thần dấn thân, ý chí tự lực, khát vọng làm giàu chính đáng và trách nhiệm phụng sự Tổ quốc.

Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam không chỉ cần những doanh nghiệp lớn về quy mô mà còn lớn về công nghệ, thương hiệu, văn hóa và trách nhiệm xã hội; cần những doanh nhân không chỉ biết làm giàu cho doanh nghiệp mà còn góp phần làm giàu cho đất nước. Đó chính là chiều sâu và ý nghĩa thời sự của Ngày Doanh nhân Việt Nam: Khơi dậy khát vọng kinh doanh để kiến tạo giá trị; phát triển doanh nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và biến thành công của mỗi doanh nhân thành một phần của sức mạnh Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.