Bên cạnh đó, việc hoàn thiện chính sách về bù giá, trượt giá, phòng ngừa rủi ro khách quan cũng là bước chuẩn bị quan trọng để cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2021-2025 và các dự án trọng điểm quốc gia triển khai thuận lợi, bảo đảm kế hoạch Quốc hội, Chính phủ đã đề ra.

Cần tính đến yếu tố đặc thù của đường cao tốc

Là một trong những doanh nghiệp chủ lực về thi công các dự án đường cao tốc, Binh đoàn 12-Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Bộ Quốc phòng) đang tham gia nhiều gói thầu thuộc các dự án thành phần của tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông. Như chia sẻ của Đại tá Nguyễn Hữu Ngọc, Tư lệnh Binh đoàn 12, với uy tín, trách nhiệm của doanh nghiệp quân đội, binh đoàn luôn nỗ lực để bảo đảm tiến độ, chất lượng, bám sát yêu cầu kế hoạch đề ra, tuy nhiên, không thể tránh khỏi ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất của đơn vị do biến động giá cả.

“Theo tôi, để khắc phục vấn đề trượt giá, nên thực hiện bù giá trực tiếp theo từng loại vật tư, vật liệu, căn cứ vào đơn giá được địa phương công bố với yêu cầu cập nhật, sát thực tế. Hiện nay điều chỉnh giá theo chỉ số nên đơn vị thi công luôn thiệt thòi bởi không phản ánh đúng diễn biến của thực tiễn”, Đại tá Nguyễn Hữu Ngọc chia sẻ.

Với nhiều năm kinh nghiệm trong triển khai các công trình cầu, hiện nay, Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính đang thi công cầu Mỹ Thuận 2, cầu dây văng quy mô lớn của dự án cao tốc Bắc-Nam phía Đông và hàng chục cây cầu khác trên tuyến. Theo ông Lê Trung Vĩnh, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính, với thi công cầu, ngoài ảnh hưởng do biến động giá thép và bê tông, định mức về vật tư, máy móc thi công cũng đang tính ở mức quá thấp, định mức nhân công mãi không được điều chỉnh trong khi để tuyển được công nhân kỹ thuật cao cần có đãi ngộ tương xứng.

Đối với cơ chế điều chỉnh giá, ông Lê Trung Vĩnh kiến nghị, nếu thực hiện điều chỉnh giá theo chỉ số thay vì phương án bù trực tiếp thì cần xây dựng chỉ số giá riêng cho các dự án cao tốc, trong đó cần tính đến yêu cầu đặc thù. Ví như cấp phối đá dăm cho đường cao tốc đều yêu cầu đá loại 1 nhưng không phải mỏ đá nào cũng sản xuất được vì đòi hỏi độ đồng đều của hạt, do vậy, giá nhà thầu mua vật liệu không thể “cào bằng” như mức giá thông thường. 

Binh đoàn 12-Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn tham gia thi công dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam đoạn Mai Sơn-Quốc lộ 45. Ảnh: TRƯỜNG SƠN

Giải pháp xây dựng chỉ số giá riêng cũng được Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (Varsi) đề xuất. Theo đó, hiệp hội kiến nghị cho phép chủ đầu tư, nhà thầu phối hợp với các đơn vị tư vấn chuyên ngành để xây dựng chỉ số giá riêng cho các dự án đặc thù như cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2017-2020 và giai đoạn tiếp theo (2021-2025). Nhìn nhận về giải pháp này, ông Lương Văn Long, Giám đốc điều hành dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam đoạn Mai Sơn-Quốc lộ 45 thuộc Ban quản lý dự án Thăng Long, Bộ Giao thông vận tải (GTVT), cho rằng, chỉ số giá có thể xây dựng sát với từng gói thầu, cùng với khảo sát giá vật liệu tại địa bàn dự án còn tính đến cự ly vận chuyển tới chân công trình.

Bộ GTVT nhận định, với biến động giá như hiện nay thì việc áp dụng một công thức chung cho cả hợp đồng như đang áp dụng để điều chỉnh trượt giá chưa phản ánh chính xác mức độ biến động giá. Để việc điều chỉnh giá phù hợp với biến động của thị trường, Bộ GTVT đề nghị Bộ Xây dựng hướng dẫn thực hiện điều chỉnh hợp đồng, điều chỉnh giá hợp đồng do ảnh hưởng của biến động giá vật liệu đối với các dự án đang thi công theo hướng tách những hạng mục công việc sử dụng vật liệu xây dựng có mức độ và khả năng biến động giá lớn (như sắt thép, xăng dầu, xi măng, nhựa đường, đá, cát, sỏi...) được áp dụng các công thức điều chỉnh giá riêng; các hạng mục còn lại áp dụng công thức chung. Chủ đầu tư được thuê đơn vị tư vấn để tính toán, xác định lại tỷ trọng các yếu tố chi phí trong các công thức điều chỉnh giá, bảo đảm phù hợp thiết kế, dự toán và giá hợp đồng.

Liên quan đến kiến nghị của các nhà thầu thi công cao tốc Bắc-Nam, Phó thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành vừa có ý kiến giao các bộ nghiên cứu, chuẩn bị để báo cáo Phó thủ tướng trong thời gian tới. Trước đó, Phó thủ tướng Lê Văn Thành đã có ý kiến yêu cầu Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với bộ, ngành, các cơ quan liên quan nghiên cứu những kiến nghị của Bộ GTVT về việc hướng dẫn thực hiện điều chỉnh hợp đồng, điều chỉnh giá hợp đồng do ảnh hưởng biến động giá vật liệu đối với các dự án đang triển khai theo quy định của pháp luật.

Phó thủ tướng cũng giao UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các cơ quan xây dựng, công bố giá và chỉ số giá các loại vật liệu và khẩn trương thực hiện các giải pháp để quản lý giá, bình ổn giá các vật liệu xây dựng công trình giao thông. Bộ GTVT chỉ đạo các cơ quan, chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tư vấn, nhà thầu... tiếp tục đẩy nhanh thi công các dự án, chủ động nguồn vật tư, vật liệu phục vụ xây dựng công trình, bảo đảm tiến độ các dự án công trình giao thông tuân thủ hợp đồng đã ký và theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Chuẩn bị cho dự án trọng điểm sắp triển khai

Cùng với tích cực hoàn thành các dự án thành phần của cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2017-2020, một loạt dự án thành phần trên tuyến cao tốc này giai đoạn 2021-2025 cũng chuẩn bị được triển khai. Ngoài ra, còn các tuyến cao tốc trọng điểm khác đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Để quá trình thực hiện các dự án thuận lợi, đáp ứng tiến độ, chất lượng, yêu cầu kỹ thuật đề ra, việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách liên quan trong đó có vấn đề phòng ngừa rủi ro do biến động giá đóng vai trò quan trọng hàng đầu.

Từ góc độ đơn vị thi công, ông Nguyễn Toàn Năng, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Định An cho rằng, các cơ quan, đơn vị xây dựng chính sách cần lắng nghe, kiểm tra thực tế ở hiện trường để có bức tranh tổng thể, cập nhật, báo cáo với Quốc hội, Chính phủ để có chính sách tính toán bù giá, trượt giá, phòng ngừa rủi ro khách quan và khi trượt giá ở mức độ nào đều có công thức tính phù hợp, giúp nhà thầu yên tâm trong quá trình thi công. Để chuẩn bị cho các dự án sắp triển khai, nhiều nhà thầu bày tỏ mong muốn nếu được tham gia thi công nên có cơ chế tạo sự chủ động trong công tác khai thác mỏ đất, qua đó giúp kiểm soát giá cả đầu vào.

Ông Vũ Đức Nhận, Phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và xây dựng giao thông Phương Thành đề nghị, cần có sự ràng buộc chặt chẽ hơn nữa đối với công tác khảo sát địa hình, địa chất, các mỏ vật liệu, giá cả để đánh giá sát thực tế. Như vậy, khi nhà thầu bắt tay vào thi công sẽ thuận lợi ngay từ đầu, tránh việc phải thay đổi, đơn cử như có đoạn từ nền đất thường khi triển khai lại phát hiện nền đất yếu, phải dừng lại để xử lý kỹ thuật, mất nhiều thời gian, công sức.

Nếu nhà thầu được cấp quyền khai thác mỏ đất sẽ tạo sự chủ động trong cung cấp vật liệu và đáp ứng tiến độ thi công. Vừa qua, Bộ GTVT cũng yêu cầu các đơn vị tư vấn thiết kế tiến hành khảo sát mỏ vật liệu, bãi đổ thải nhằm xác định giá chính xác, đồng thời phải khảo sát giá các loại vật liệu mà địa phương không công bố, phù hợp với giá thị trường, từ đó xác định chi phí xây dựng, dự toán công trình cho phù hợp.

Để khắc phục vấn đề thiếu hụt nguồn vật liệu cho công trình hạ tầng giao thông, Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Chủng, Chủ tịch Varsi cho rằng, UBND cấp tỉnh cần chủ động quy hoạch các mỏ dành riêng cho dự án và giao các chủ đầu tư (các ban quản lý dự án) thực hiện thủ tục mở mỏ, chi phí mở mỏ thuộc chi phí của chủ đầu tư và giao cho nhà đầu tư, nhà thầu vào khai thác, bảo đảm không bị nâng giá đất, tính đúng, đủ chi phí vào dự toán gói thầu. Cùng với đó, Bộ Xây dựng cần rà soát, ban hành bổ sung các định mức còn thiếu, cập nhật công nghệ mới, các hệ số an toàn, công tác bảo dưỡng thiết bị vào các định mức; cập nhật lại đơn giá ca máy, nhân công phù hợp với chi phí các nhà thầu đang phải trả.

Theo Bộ Xây dựng, hiện nay, ngoài các định mức do Bộ Xây dựng ban hành để áp dụng chung còn có các định mức đặc thù chuyên ngành do các bộ quản lý xây dựng công trình chuyên ngành ban hành và các định mức đặc thù của địa phương do UBND cấp tỉnh ban hành. Nếu chưa có định mức hoặc định mức đã ban hành nhưng không phù hợp thì chủ đầu tư tự tổ chức xác định định mức mới, điều chỉnh định mức để áp dụng cho công trình. Cơ quan chuyên môn về xây dựng sẽ thẩm định nội dung này trong quá trình thẩm định dự toán xây dựng công trình theo quy định. Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến, sử dụng các số liệu cụ thể được cung cấp làm cơ sở rà soát, điều chỉnh định mức. Các chủ đầu tư, nhà thầu, địa phương cần phối hợp xây dựng định mức phù hợp với những dự án giao thông đặc thù, bảo đảm chủ động trong quá trình thi công.

GIA MINH - MẠNH HƯNG