Khởi nguồn từ yêu cầu xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị

Tháng 7-1951, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, Tổng Quân ủy quyết định thành lập Trường Chính trị trung cấp Quân đội nhân dân Việt Nam, tiền thân của HVCT ngày nay. Sự ra đời của Nhà trường thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng Quân ủy trong xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ chính trị, đáp ứng yêu cầu phát triển của Quân đội và nhiệm vụ cách mạng.

Ngày 28-8-1951, khóa học đầu tiên khai giảng tại bản Nà Lang (tỉnh Thái Nguyên), với 190 học viên là cán bộ trung, cao cấp của Quân đội. Trong điều kiện chiến tranh, cơ sở vật chất còn thiếu thốn, đội ngũ giáo viên chuyên nghiệp và tài liệu giảng dạy chưa đầy đủ, cán bộ, học viên Nhà trường đã nỗ lực khắc phục khó khăn, tổ chức học tập, rèn luyện nghiêm túc, gắn lý luận với thực tiễn chiến đấu.

  Trung tướng, PGS, TS Đặng Sỹ Lộc, Giám đốc Học viện Chính trị kiểm tra thi tốt nghiệp học viên cao cấp lý luận chính trị.

Đặc biệt, ngày 25-10-1951 đã trở thành dấu mốc thiêng liêng trong lịch sử Nhà trường khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm, nói chuyện và căn dặn cán bộ, học viên. Người nhấn mạnh: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại...”. Lời dạy của Bác khẳng định vai trò nền tảng của chính trị đối với sức mạnh chiến đấu của Quân đội, đồng thời đặt ra yêu cầu đối với công tác GD-ĐT cán bộ. Phải kết hợp chặt chẽ giữa nâng cao nhận thức chính trị với bồi dưỡng năng lực thực tiễn, giữa học tập lý luận với hành động cách mạng.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Nhà trường từng bước củng cố tổ chức, phát triển quy mô đào tạo, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy. Các nội dung về đường lối cách mạng, bản chất và nhiệm vụ của Quân đội, công tác chính trị, phẩm chất và phương pháp công tác của người cán bộ được chú trọng. Phương pháp học tập gắn nghe giảng với thảo luận, tự phê bình và phê bình, liên hệ thực tiễn đã góp phần nâng cao nhận thức, bản lĩnh và năng lực công tác của học viên.

Những năm tháng đầu tiên ấy đã đặt nền móng cho truyền thống coi trọng giáo dục chính trị, đề cao tính thực tiễn, kỷ luật, tinh thần tự lực, tự cường và trách nhiệm của người cán bộ Quân đội.

Trưởng thành cùng những chặng đường lịch sử

Trước yêu cầu mới của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, HVCT từng bước chuyển hướng nội dung, chương trình đào tạo, đẩy mạnh NCKH, biên soạn giáo trình, tài liệu, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên. Quá trình phát triển ấy thể hiện tinh thần chủ động thích ứng với thực tiễn, vừa kế thừa kinh nghiệm đã được tích lũy, vừa tìm tòi phương pháp tổ chức GD-ĐT phù hợp với nhiệm vụ mới.

Trong thời kỳ đổi mới, Học viện tiếp tục mở rộng loại hình, đối tượng và trình độ đào tạo; chú trọng chuẩn hóa chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường NCKH xã hội và nhân văn quân sự. Từ một nhà trường chủ yếu đào tạo, bồi dưỡng chính trị cho cán bộ trung, cao cấp trong điều kiện chiến tranh, Học viện từng bước phát triển thành cơ sở đào tạo, bồi dưỡng nhiều loại hình cán bộ của Quân đội, đào tạo trình độ cao học, nghiên cứu sinh và bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho cán bộ các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương.

Cùng với thực hiện nhiệm vụ trong nước, Học viện còn đào tạo, bồi dưỡng hàng nghìn cán bộ cho Quân đội nhân dân Lào và Quân đội Hoàng gia Campuchia, góp phần vun đắp quan hệ đoàn kết đặc biệt, hữu nghị truyền thống và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam, Lào và Campuchia.

Với những thành tích nổi bật, HVCT vinh dự được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Sao vàng, 2 Huân chương Hồ Chí Minh và 2 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân; Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất...

Đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học

Hiện nay, trước những yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc, HVCT tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng ủy Học viện, tập trung nâng cao chất lượng GD-ĐT, NCKH và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện.

Ban giám đốc Học viện, cùng cán bộ, giảng viên tham quan Nhà truyền thống Học viện Chính trị. 

Trong GD-ĐT, Học viện chú trọng đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa; gắn trang bị kiến thức với phát triển tư duy, năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn; kết hợp giáo dục kiến thức chuyên môn với bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, phương pháp và tác phong công tác của người cán bộ.

Hoạt động NCKH tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng gắn nghiên cứu cơ bản với tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn xây dựng Quân đội. Học viện quan tâm phát huy năng lực, trách nhiệm và tinh thần sáng tạo của đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên; đẩy mạnh biên soạn giáo trình, tài liệu dạy học, tổ chức hội thảo, tọa đàm khoa học, nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu.

Năm học 2025-2026, Học viện đã triển khai nghiệm thu 10 giáo trình, 26 tài liệu dạy học, 2 sách chuyên khảo, 3 sách lịch sử; tiếp tục triển khai nghiên cứu, biên soạn 10 giáo trình, 21 tài liệu dạy học, 3 sách tham khảo; triển khai thực hiện nghiên cứu 234 đề tài khoa học các cấp, trong đó, nghiên cứu đề tài cấp Bộ Quốc phòng, cấp Bộ Tổng Tham mưu đều đạt xuất sắc; tham gia Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội có 12/15 đề tài đoạt giải...

Cùng với đổi mới GD-ĐT và NCKH, Học viện chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, số hóa tài liệu, phát triển thư viện số, đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin khoa học, nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn học liệu. Đây là những hướng đi thiết thực nhằm xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu.

Kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống là dịp để các thế hệ cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ HVCT ôn lại chặng đường vẻ vang, tri ân những đóng góp, hy sinh của các thế hệ đi trước và xác định rõ hơn trách nhiệm trước yêu cầu nhiệm vụ mới. Phát huy truyền thống “Kiên định và phát triển, đoàn kết và kỷ luật, chủ động và sáng tạo, khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ”, Học viện tiếp tục nâng cao chất lượng GD-ĐT, NCKH, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có bản lĩnh vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực công tác tốt, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.