Tốt nghiệp đại học nhưng vẫn thiếu việc làm
Tại TP Hồ Chí Minh, không khó để thấy những sinh viên ra trường không tìm được việc làm, phải đi làm các nghề không liên quan đến các kiến thức họ đã học như: Bán hàng thời vụ, giao hàng, bảo vệ, phụ quán... Trong đó có không ít sinh viên do không xin được việc làm đành phải chấp nhận đi làm công nhân ở các khu công nghiệp, khu chế xuất để giải quyết cuộc sống hằng ngày.
Lưu Huỳnh Như, cựu sinh viên khoa Kiểm toán-Kế toán, Trường Đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh tốt nghiệp khóa 2011-2015, chia sẻ: "Tôi chọn ngành Kế toán-Kiểm toán vì nghĩ rằng đây là ngành học sau khi ra trường có thể làm việc được ở nhiều vị trí tại các doanh nghiệp hoặc trong các cơ quan Nhà nước. Thế nhưng, sau khi tốt nghiệp, tôi đi xin việc thì các doanh nghiệp đều từ chối, họ đòi hỏi phải có thêm những bằng cấp đi kèm khác về Luật Thuế, Luật chuyên ngành... Do không có việc, tôi đành xin làm công nhân tại Khu chế xuất Linh Trung (quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh) để kiếm tiền trang trải sinh hoạt hằng ngày. Thời gian tới tôi sẽ đăng ký học thêm ngành Kinh tế hoặc Luật để có thêm kiến thức bổ sung cho chuyên ngành của mình. Tôi hy vọng các doanh nghiệp sẽ tạo thêm nhiều cơ hội việc làm cho sinh viên mới ra trường như tôi để họ có điều kiện phát huy khả năng của bản thân”.
Đông đảo sinh viên tham gia Ngày hội phỏng vấn tuyển dụng năm 2016 do Trung tâm Hỗ trợ học sinh, sinh viên TP Hồ Chí Minh tổ chức.
Cũng như Lưu Huỳnh Như, bạn Trần Thị Thúy Vy, tốt nghiệp khóa 2010-2014 ngành Nuôi trồng thủy sản, khoa Thủy sản, Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh nhưng không xin được việc, phải đi làm tại siêu thị BigC. Thúy Vy tâm sự: “Tôi chưa tìm được việc làm theo đúng ngành đã học nên đành xin làm các nghề lao động phổ thông. Ngoài việc làm thu ngân tại siêu thị, tôi còn tranh thủ thời gian cuối tuần làm phục vụ tại các nhà hàng tiệc cưới để kiếm thêm thu nhập. Sắp tới, tôi sẽ cố gắng sắp xếp thời gian học tiếng Anh để có thêm cơ hội tìm kiếm việc làm”.
Theo số liệu thống kê mới đây của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, mỗi năm có khoảng 20% số cử nhân, thạc sĩ sau khi ra trường bị thất nghiệp hoặc phải làm công việc tạm thời không đúng chuyên môn. Theo nhiều chuyên gia, hầu hết sinh viên mới ra trường đều không có hoặc ít kinh nghiệm thực tế, chưa được đào tạo chuyên nghiệp nên dễ bị các đơn vị từ chối ngay trong lần phỏng vấn đầu tiên. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này một phần nằm ở khâu đào tạo và công tác tổ chức hướng nghiệp cho sinh viên. Ông Lê Xuân Dũng, Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ học sinh, sinh viên TP Hồ Chí Minh lý giải: “Có một thực trạng là sinh viên đăng ký theo ngành học một cách tràn lan với tâm lý thích bằng cấp, thích học đại học hơn học nghề. Việc hướng nghiệp cho các bạn trẻ từ khi còn đang học THPT vẫn chỉ mới dừng lại ở việc tư vấn cho học sinh chọn trường dựa trên học lực mà chưa dựa vào năng lực, cũng như chưa dựa vào nhu cầu của xã hội. Các trường THPT vẫn đặt nặng về thành tích, số lượng học sinh thi đỗ vào các trường cao đẳng, đại học mà chưa có định hướng, phân luồng học sinh đăng ký vào các trường nghề. Bên cạnh đó là sự gia tăng của các trường đại học và các ngành học không theo quy hoạch, các cơ sở đào tạo chủ yếu theo khả năng và chưa gắn với nhu cầu phát triển kinh tế, nhu cầu của thị trường và doanh nghiệp...".
Tăng cường vai trò kết nối nhà trường, doanh nghiệp, xã hội
Thực trạng chưa xin được việc làm sau khi tốt nghiệp không chỉ là nỗi lo của sinh viên mà còn là bài toán khó, cần các cơ sở đào tạo và các nhà quản lý giáo dục tìm lời giải phù hợp. Theo thầy Phạm Tấn Hạ, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), phần lớn sinh viên rất chủ động trong việc học, đều có thời gian thực tập và có cơ hội trải nghiệm thực tế với các ngành nghề được đào tạo, nhưng sinh viên mới ra trường lại thiếu kinh nghiệm và thiếu kỹ năng. Do vậy, mỗi sinh viên phải tự tích lũy thêm kiến thức về trình độ chuyên môn, kiến thức thực tế và kỹ năng mềm. Trong việc hỗ trợ sinh viên, Phòng Công tác sinh viên của nhà trường đã tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn, dài hạn về nghiệp vụ liên quan đến các ngành nghề mà trường đào tạo, hướng nghiệp cho sinh viên bằng hình thức trả lời qua hộp thư sinh viên, website, kênh truyền hình... Thời gian tới, nhà trường sẽ phối hợp với các doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo để nắm bắt nhu cầu sử dụng nhân lực của các nhà tuyển dụng. Bên cạnh đó là việc tăng cường năng lực ngoại ngữ cho sinh viên đủ chuẩn tham gia thị trường lao động ở nước ngoài.
Sinh viên ngành Công nghệ may của Trường Đại học Nguyễn Tất Thành trong giờ thực hành.
Còn nhớ tại Hội nghị khoa học trẻ với chủ đề “Tác động của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến học sinh, sinh viên và lao động trẻ tại TP Hồ Chí Minh”, nhiều tham luận cho rằng: Vai trò điều phối nguồn nhân lực, phân công lao động xã hội của các cấp giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm cho sinh viên, tránh lãng phí nguồn nhân lực trẻ, nhiệt huyết, chất lượng cao. Cộng đồng xã hội cần chung tay vào cuộc, hỗ trợ phân luồng đầu vào và đầu ra của sinh viên, nhất là phát huy yếu tố khởi nghiệp của người trẻ. Tùy vào từng vùng, nhu cầu phát triển nhân lực, các địa phương có thể đặt hàng đào tạo cho các trường và hướng một bộ phận học sinh tiếp tục học nghề. Tại TP Hồ Chí Minh, hằng năm, các tổ chức xã hội, đơn vị tư vấn hướng nghiệp thường xuyên phối hợp cùng các trường cao đẳng, đại học tổ chức ngày hội, các lớp học, hội thảo, tọa đàm về các kỹ năng thực hành xã hội, kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, thuyết trình… nhằm cung cấp các kiến thức cần thiết để sinh viên rèn luyện. Bên cạnh đó, Trung tâm Hỗ trợ học sinh, sinh viên TP Hồ Chí Minh còn tổ chức Ngày hội phỏng vấn tuyển dụng với các chuyên đề phỏng vấn tìm việc, tạo môi trường để sinh viên tiếp xúc trực tiếp với các doanh nghiệp, hiểu rõ hơn về nhu cầu của các đơn vị tuyển dụng.
PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho rằng: "Nếu các trường đại học tuân thủ đúng triết lý “thực học, thực hành, thực danh, thực nghiệp” thì tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp tại trường có việc làm ổn định sẽ rất cao (hơn 95%). Để khắc phục tình trạng sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm luôn là câu chuyện không phải ngày một, ngày hai nhưng chúng ta cần xem trọng quá trình đào tạo sinh viên trong thời gian học tập tại trường, để sau khi tốt nghiệp, bên cạnh chất lượng chuyên môn, giỏi nghề, các em còn có những kỹ năng cần thiết, trình độ tin học, ngoại ngữ... Để làm được thì trường đại học phải có không khí học tập và rèn luyện, có môi trường khuyến khích những cố gắng của người học. Trong khi chờ các giải pháp mang tính vĩ mô của các cấp thì từng trường phải chủ động các giải pháp mang tính sát thực, tăng cường kết nối với doanh nghiệp, xã hội, giúp sinh viên xác định và tiếp cận vị trí làm việc trước khi tốt nghiệp”.
Bài và ảnh: HỒNG GIANG - BÙI MY