Nhìn lại chặng đường sau 5 năm đổi mới, ngành GD&ĐT, đặc biệt trong giáo dục phổ thông (GDPT) đã đạt được nhiều kết quả, song vẫn còn không ít thách thức đặt ra từ thực tiễn.

Tăng cường học đi đôi với hành

Đến tỉnh Phú Thọ vào dịp đầu năm học mới, chúng tôi cảm nhận rõ những thay đổi của ngành giáo dục tỉnh. Nếu như trước đây, các trường quen với việc “thầy dạy gì, trò viết nấy” để ứng phó với các kỳ thi thì nay nhiều trường đã chủ động triển khai phát triển từng chương trình căn cứ vào điều kiện địa phương. Theo đó, các môn học được sắp xếp linh hoạt, phù hợp theo từng nội dung học.

Nhìn lại 5 năm thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, ông Đỗ Thanh, Phó giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Phú Thọ, đánh giá: Về cơ bản, các trường trên địa bàn tỉnh bước đầu chuyển từ truyền tải kiến thức cho học sinh sang phát huy năng lực, phẩm chất của người học theo đúng mục tiêu nghị quyết đề ra. Nhờ đó, áp lực điểm số, căn bệnh thành tích dần được hạn chế. Công tác phân luồng, định hướng nghề nghiệp cũng là điểm sáng. Việc dạy nghề trong GDPT trước đây được đóng khung với 150 tiết và chỉ nhằm lấy điểm để cộng điểm tốt nghiệp thì nay các môn nghề được thay đổi nội dung phù hợp với thực tiễn. Điều này thể hiện ở con số học sinh đăng ký xét tuyển vào đại học, cao đẳng năm học 2018-2019 của tỉnh vừa qua. Theo số liệu thống kê của Sở GD&ĐT tỉnh Phú Thọ, năm 2018, số học sinh đăng ký xét tuyển vào đại học, cao đẳng chỉ chiếm 49% tổng số học sinh tham gia thi tốt nghiệp, giảm gần một nửa so với những năm học trước đây. Số học sinh còn lại xác định học nghề phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân. Đây là phản ánh thay đổi từ nhận thức trong chính cha mẹ học sinh và người học.

 Phụ huynh và học sinh lắng nghe tư vấn nghề nghiệp tại Ngày hội tư vấn xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2018 tại Hà Nội.

Ngành giáo dục tỉnh Nghệ An cũng có nhiều điểm nổi bật trong công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục. Theo TS Nguyễn Thị Kim Chi, Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Nghệ An, để phát triển phẩm chất năng lực của học sinh, thời gian qua, các trường trên địa bàn tỉnh đã tạo môi trường GDPT sôi động hơn, gần với thực tiễn hơn, giúp học sinh dễ dàng thích nghi với xã hội, tự chủ, tự lập sau khi rời ghế phổ thông. Những năm trước, Nghệ An thường tổ chức định kỳ các cuộc thi học sinh giỏi các cấp thì hiện nay, địa phương đã đổi sang hình thức tổ chức sân chơi trí tuệ, hướng học sinh phát huy đúng năng lực, sở trường chứ không còn bị áp lực thành tích. 

Nhiều thách thức cần giải quyết

Trong khuôn khổ các nghiên cứu khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) về 9 nhóm nhiệm vụ cơ bản của Nghị quyết 29-NQ/TW, các nghiên cứu đã tổng kết lý luận và kinh nghiệm, thống kê số liệu, khảo sát hơn 2.500 cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên từ cơ sở giáo dục mầm non đến cơ sở giáo dục đại học; trao đổi, phỏng vấn hơn 200 cán bộ lãnh đạo, quản lý và chuyên gia của các cơ quan Trung ương, cơ quan bộ, ngành; phỏng vấn gần 1.000 học sinh, sinh viên, 500 cha mẹ học sinh. Nhóm nghiên cứu đã tập hợp các cơ sở dữ liệu từ các bộ, ngành, cơ quan trong khoảng thời gian 5 năm. Theo PGS, TS Nguyễn Kim Sơn, Giám đốc ĐHQGHN, qua kết quả nghiên cứu, bước đầu ghi nhận sự chuyển biến tích cực ở cấp vĩ mô của toàn hệ thống, toàn xã hội đến cấp vi mô trong nhận thức của mỗi người dân, mỗi giáo viên, người học về sự cần thiết và những hành động cụ thể cần thực hiện để đổi mới giáo dục. Đặc biệt, trong GDPT, nhóm nghiên cứu ghi nhận sự chuyển biến trong chính sách được ban hành theo hướng chuyển dần từ mục tiêu giáo dục tăng cường kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học, chất lượng GDPT, ở một góc độ nào đó, được đánh giá tiệm cận chuẩn thế giới.

Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy còn rất nhiều thách thức đang đặt ra cần sớm được giải quyết. Đó là một bộ phận cán bộ quản lý chưa năng động và sáng tạo, phải làm nhiều nhiệm vụ hành chính, sự vụ ngoài chuyên môn. Khả năng thích ứng và sức ỳ của một bộ phận giáo viên cản trở việc đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin cũng như tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra, chương trình mới đã ban hành nhưng chậm so với yêu cầu, trong khi đó, chương trình hiện hành đang còn chú trọng về nội dung kiến thức.

Trước những tồn tại từ thực tiễn sau 5 năm đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, PGS, TS Nguyễn Chí Thành, Chủ nhiệm Khoa Khoa học giáo dục, ĐHQGHN cho biết, nhóm nghiên cứu của ĐHQGHN khuyến nghị với các cơ quan quản lý Nhà nước đồng bộ thể chế để tạo điều kiện tốt nhất cho giảng dạy và học tập; tiếp tục tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục, công nghệ thông tin theo chương trình kiên cố hóa, hiện đại và đồng bộ, tăng cường xã hội hóa. Nhóm nghiên cứu cũng đề nghị điều chỉnh lương cho giáo viên theo tiếp cận nhu cầu, vị trí việc làm. Bên cạnh đó, thiết kế chương trình phổ thông tăng cường tính cá nhân hóa, chọn lựa môn học; sự triển khai chương trình cần theo lộ trình và căn cứ vào điều kiện vùng miền.

Bài và ảnh: NGUYỄN HOÀI