Một cuộc trường chinh vẻ vang
Đến với buổi hội thảo có nhiều cán bộ giảng dạy tại các trường, khoa sư phạm trong cả nước, các nhà giáo, đặc biệt là các nhà giáo công tác ở trường sư phạm trên chiến khu thời kháng chiến chống Mỹ, các nhà giáo đi B. Đối với họ, 70 năm qua có thể nói là một cuộc trường chinh đầy khó khăn, gian khổ nhưng vô cùng vinh quang.
Quá trình 70 năm Sư phạm Việt Nam gắn chặt với 70 năm Ngày toàn quốc kháng chiến. Đã có nhiều chia sẻ về thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; các nhà giáo đã vượt Trường Sơn dạy học trong vùng giải phóng, vùng căn cứ cách mạng; len lỏi vào tận vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo và vùng đồng bào dân tộc để mở trường và dạy học. Hàng triệu nhà giáo đã được ngành sư phạm đào tạo trở thành lực lượng chủ công xây dựng và phát triển nền giáo dục nước nhà.
Nguyên Phó chủ tịch nước, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thị Bình phát biểu tại hội thảo.
Giáo sư, Viện sĩ Phạm Minh Hạc, nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, Chủ tịch Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Việt Nam chia sẻ: 6 ngày sau khi Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngày 8-9-1945, Chính phủ đã ban hành 3 sắc lệnh về Bình dân học vụ, xóa nạn mù chữ; 14 tháng sau ban hành sắc lệnh về đào tạo giáo viên các cấp. Dù còn nhiều khó khăn nhưng nền giáo dục dân chủ được liên tục xây dựng và phát triển. Trải qua 3 cuộc cải cách giáo dục, nước ta đã có hệ thống giáo dục hoàn chỉnh từ mầm non đến đại học; thu hút hơn 22 triệu người học.
Từ một số trường sư phạm sơ cấp, trung cấp, miền núi được thành lập, đến nay đã có hơn 100 cơ sở đào tạo giáo viên các cấp, 6 trường đại học sư phạm và gần 1,24 triệu nhà giáo - Giáo sư, Viện sĩ Phạm Minh Hạc cho biết thêm.
Nhớ lại quãng thời gian công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giáo viên trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam, nhà giáo Nguyễn Quốc Bảo, nguyên cán bộ Tiểu ban giáo dục R (Trung ương cục miền Nam) – trường sư phạm đầu tiên của miền- khẳng định đây là một kỳ tích của sự nghiệp giáo dục cách mạng của Đảng và nhân dân ta. Hai ngành học phổ thông và bình dân học vụ gắn kết với nhau, xây dựng, củng cố vùng giải phóng, đào tạo thế hệ trẻ và đội ngũ cán bộ cho sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc sau này.
“Giáo dục cách mạng chủ yếu phát triển ở vùng rừng núi và vùng nông thôn giải phóng. Khi Mỹ đánh phá ác liệt, hình thức trường lớp phải thay đổi cho phù hợp với tình hình chiến tranh. Chủ yếu là các lớp học nhỏ ngoài đồng, có hầm hào tránh bom pháo, càn quét của địch”, nhà giáo Nguyễn Quốc Bảo chia sẻ.
Ôn lại dấu ấn của đời mình, TS Hồ Thiệu Hùng, nguyên giáo viên trường Sư phạm Tây Nam Bộ, nguyên Phó trưởng Ban tư tưởng Văn hóa TP Hồ Chí Minh nói: Thời đó học lập cứ, dựng trường, bắt cá, tìm rau, quan hệ với dân là “môn học và thi bắt buộc” nhằm rèn luyện kỹ năng sống mà 100% thầy trò trường chúng tôi phải trải qua khi vào trường.
Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, thiếu thốn từ nước đến sách giáo khoa, thương vong có thể đến bất cứ lúc nào mà trường vẫn duy trì được một nếp dạy và học là một điều gần như thần kỳ. Yếu tố ảnh hưởng tích cực nhất đến chất lượng đào tạo thời ấy không phải cơ sở vật chất, trang thiết bị của trường, cũng không phải tay nghề của thầy cô giáo mà chính là môi trường chính trị-xã hội trong vùng giải phóng lúc đó, triệu tấm lòng từ dân đến cán bộ đều cùng nhìn một hướng, đồng lòng phấn đấu vì mục tiêu duy nhất: Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, TS Hồ Thiệu Hùng chia sẻ.
Ngành sư phạm còn nhiều trăn trở
Nhìn lại những chặng đường lịch sử vẻ vang của ngành sư phạm, GS.TS Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội chia sẻ, trong xu thế hội nhập ngày nay, trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, xu hướng giáo dục thế giới đã có những thay đổi đáng kể, mang lại nhiều thành tựu cho kinh tế, xã hội và để đạt được điều đó, hệ thống sư phạm đã có những đổi mới quyết liệt.
Các đại biểu tham dự buổi hội thảo.
Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Văn Minh cũng trăn trở khi các nước trong khu vực số trường đào tạo sư phạm khá ít và đòi hỏi chất lượng đầu vào cao, còn Việt Nam thì ngược lại. Do đó, cần sắp xếp lại hệ thống sư phạm trong cả nước; gắn việc đào tạo, bồi dưỡng định kỳ theo chu trình bắt buộc. Nếu không tập trung giải quyết vấn đề này thì khó nâng chất lượng đội ngũ và hệ quả là khó phát triển giáo dục đất nước.
Phát biểu tại hội thảo, nguyên Phó chủ tịch nước, nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thị Bình cho rằng, trong thời đại mới, trách nhiệm của ngành giáo dục và đặc biệt là ngành sư phạm lớn hơn bao giờ hết; đồng thời bày tỏ những trăn trở của mình về nền giáo dục nước nhà làm sao phát triển tương xứng với yêu cầu của thời đại.
Theo bà Nguyễn Thị Bình, trong tư duy giáo dục của chúng ta vẫn còn nhiều điều rất đáng lo ngại khi xác định sứ mạng và mục tiêu giáo dục những khía cạnh nhân bản và sự phát triển cá nhân chưa thực sự được coi trọng. Việc dạy làm người, dạy cách nghĩ, dạy cách học còn bị xem nhẹ, duy trì quá lâu phương pháp giáo dục lạc hậu mang tính áp đặt, nhồi nhét, đẩy học sinh, sinh viên đến chỗ thụ động chấp nhận những điều được rao giảng, khiến các em thiếu ý thức tự chủ và khả năng độc lập suy nghĩ.
“Những suy nghĩ về giáo dục, việc xây dựng đội ngũ nhà giáo là những điều tôi luôn luôn trăn trở. Tất cả các quốc gia trong khu vực và trên thế giới đều có chung nhận thức đối với vai trò của giáo dục. Sự thành công của giáo dục là nhân tố dẫn đến thành công ở những lĩnh vực khác. Sự cạnh tranh về phát triển hiện nay thực chất là cạnh tranh về chất lượng con người, phát triển về sự nghiệp giáo dục”, nguyên Phó chủ tịch nước chia sẻ.
Nhà trường chỉ thực hiện được sứ mạng dạy làm người khi chuyển hóa được giáo dục thành tự giáo dục trẻ em để các em phát triển một cách tích cực nhất những tiềm năng sẵn có của mình. Muốn như vậy, người thầy phải khơi dậy được sự phát triển hoàn toàn tự thân ở mỗi đứa trẻ. Công việc đó vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật đòi hỏi mỗi nhà giáo vừa phải có lòng yêu nước, yêu người, yêu nghề, hiểu biết về đời sống, văn hóa và có trách nhiệm xã hội, bà Nguyễn Thị Bình nhấn mạnh và cho rằng hiện nay trường sư phạm còn nặng đào tạo các thầy cô về dạy chữ, chưa quan tâm đúng mức đến đào tạo những nhà giáo dục.
Nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT bày tỏ mong muốn Đảng và Nhà nước có sự chỉ đạo sát sao hơn để ngành giáo dục hoàn thành nhiệm vụ của mình. Đặc biệt là chính sách và đãi ngộ với các thầy giáo, cô giáo để đội ngũ giáo viên yên tâm công tác.
Tiếp thu những ý kiến của nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thị Bình và các đại biểu khác, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thị Nghĩa khẳng định sẽ đưa những ý kiến này vào kế hoạch phát triển ngành sư phạm trong thời gian tới. Thứ trưởng Nguyễn Thị Nghĩa cho biết hiện nay Bộ GD-ĐT đang triển khai nhiều chủ trương để phát triển ngành sư phạm và mong muốn các nhà khoa học sẽ có nhiều đóng góp để ngành sư phạm phát triển theo hướng tiên tiến, hiện đại, đủ năng lực đáp ứng nhu cầu đội ngũ giáo viên, làm nên thắng lợi của công cuộc đổi mới.
Bài, ảnh: THU HÀ