Không chỉ là áp lực nghề nghiệp

Mở đầu câu chuyện với chúng tôi, cô giáo Dương Thị Phương Thảo, Trường THCS Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) kể về những người bạn đồng nghiệp. Giờ đây, ngoài giờ lên lớp, họ phải tranh thủ bán quần áo, bán hàng online để kiếm thêm thu nhập, thậm chí có người đã phải bỏ nghề dạy học để theo chồng... đi xuất khẩu lao động. Sau những câu chuyện về áp lực trong nghề, cô Thảo cho rằng: “Dường như giáo viên ngày nay đang chịu áp lực từ nhiều phía, chủ quan cũng có, nhưng đa phần là khách quan. Giáo viên đang chịu áp lực từ cơ chế quản lý, từ việc thiếu cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, từ chính phụ huynh học sinh và xã hội”.

Một giờ học của cô và trò Trường Tiểu học Nậm Păm (Mường La, Sơn La).

Thu nhập của nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục ngoài lương còn có phụ cấp thâm niên, phụ cấp ưu đãi... Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), thu nhập của giáo viên qua các khoản phụ cấp trung bình tăng khoảng 54% so với lương cơ bản, cao hơn đối với công chức hành chính chỉ có phụ cấp công vụ 25%. Tuy nhiên, so với nhiều ngành nghề thì thu nhập giáo viên vẫn ở mức thấp. Về điều này, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Hữu Độ thừa nhận: “Với chính sách lương như hiện hành khó thu hút được người tài vào làm việc trong các cơ sở giáo dục; phòng, sở GD&ĐT hoặc có người tài nhưng họ chưa toàn tâm, toàn ý tập trung vào thực thi nhiệm vụ công vụ, dẫn đến tình trạng chất lượng công việc có phần bị hạn chế”.

Theo TS Phạm Thị Kim Anh, Giám đốc Trung tâm giáo viên, Viện Nghiên cứu Sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, giáo viên còn chịu nhiều áp lực cả hữu hình lẫn vô hình. Ngoài những công việc theo quy định, cũng như nhiều ngành nghề khác, nhà giáo muốn phát triển cần phải học tập, tự bồi dưỡng để phát triển chuyên môn. Bên cạnh đó, nhà giáo cũng tham gia vào các hoạt động, như: Thi giáo viên giỏi các cấp, hoạt động xã hội... Các hoạt động được coi là “bên lề” này lại đang chiếm khá nhiều thời gian, khiến tình trạng quá tải trong lao động sư phạm ngày càng phổ biến. Khi chất lượng giáo dục không tốt, kết quả học tập của học sinh thấp, học sinh vi phạm đạo đức thì giáo viên đều phải chịu trách nhiệm...

Những áp lực nghề nghiệp đối với giáo viên đến từ nhiều phía. Hầu hết giáo viên hiện nay cho rằng, đối với nhiệm vụ chuyên môn thuần túy thì không có áp lực. Tuy nhiên, những áp lực từ chính cơ chế chung, các quy định riêng của từng nhà trường, môi trường xã hội, các điều kiện thực hành nghề nghiệp, đời sống, sức ép tâm lý... lại là điều khiến một bộ phận nhà giáo chưa thực sự yên tâm gắn bó với nghề.

Cần “xì hơi” cho "quả bóng" áp lực

Hiện nay, Đảng, Nhà nước có nhiều chính sách khuyến khích để nhà giáo an tâm gắn bó với nghề. Tuy nhiên, trước những áp lực từ nhiều phía lên nhà giáo, cần phải có những giải pháp cụ thể hơn. TS Phạm Thị Kim Anh cho rằng: “Khi giáo viên có quá nhiều áp lực, không đủ tâm huyết, say mê với nghề thì không thể nói đến chất lượng, hiệu quả, cống hiến và sáng tạo trong giáo dục. Bởi vậy, rất cần có những chính sách phù hợp, thỏa đáng để tạo động lực cho giáo viên cống hiến cho sự nghiệp trồng người”.

Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục đã mạnh dạn giao quyền tự chủ cho tổ chuyên môn, giáo viên trên cơ sở phân phối chương trình và quy định chung của ngành. Điều này, phát huy tính tích cực, tạo hứng thú để các thầy giáo, cô giáo sáng tạo trong dạy học. Việc tự vận động, đổi mới thể chế trong giáo dục ở nhà trường chưa thực sự có nhiều, đây là điều mà ngành giáo dục cần nghĩ tới để dần tiến đến giao quyền tự chủ chuyên môn cho các trường phổ thông. Làm được như vậy, sẽ tháo gỡ áp lực về cơ chế, những quy tắc mang tính cứng nhắc đối với nhà giáo trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Khi chương trình phổ thông mới sắp được triển khai thì áp lực về chuyên môn, áp lực về tâm lý sư phạm lên nhà giáo sẽ nhiều hơn trước. Vì vậy, để “tháo van”, "xả hơi" cho "quả bóng" áp lực nghề nghiệp của nhà giáo, bên cạnh những đổi mới về cơ chế, cần có những giải pháp cụ thể, như: Tăng lương để giáo viên có cuộc sống ổn định hơn; giảm bớt các thủ tục hành chính, các cuộc họp, các loại sổ sách, giấy tờ không cần thiết trong quản lý để giáo viên tập trung cho chuyên môn; các nhà trường cần làm tốt công tác vận động, tuyên truyền để phụ huynh luôn ủng hộ hoạt động nghiệp vụ của nhà giáo trong dạy học...

Dạy học cũng là một nghề và nhà giáo cũng là một người lao động. Vì vậy, xã hội cũng cần đồng cảm, thấu hiểu với những áp lực nghề nghiệp mà người thầy hiện đang phải đối diện. Đó cũng sẽ là động lực giúp giáo viên gắn bó, yêu nghề. Mặt khác, theo GS, TS Phan Văn Kha, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, bên cạnh bồi dưỡng nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên, đổi mới công tác quản lý thì việc xây dựng môi trường văn hóa thân thiện trong trường học là rất cần thiết, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và hiệu quả hoạt động sư phạm trong nhà trường phổ thông.

Bài và ảnh: DUY VĂN