Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông phải phù hợp với thực tiễn

Phóng viên Báo Quân đội nhân dân có cuộc trao đổi với Giáo sư, Viện sĩ (GS, VS) Đào Trọng Thi, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội khóa XIII, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, xoay quanh vấn đề này.

Phóng viên (PV): Thưa GS, Bộ GD&ĐT đã công bố chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và đang lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo. Với tư cách là giáo viên, nhà nghiên cứu, GS đánh giá như thế nào về dự thảo này?

GS, VS Đào Trọng Thi: Nếu ví chương trình giáo dục phổ thông như một con đường thì việc Bộ GD&ĐT công bố dự thảo chương trình tổng thể chính là đang đứng ở chặng đầu tiên của con đường dài ấy. Trong chương trình tổng thể mới chỉ đề cập tới những vấn đề rất cơ bản như: Nội dung chương trình; cơ cấu, vị trí các môn học; các phẩm chất năng lực; yêu cầu chuẩn đầu ra chung đối với học sinh khi tốt nghiệp,… nên chúng ta chỉ bàn được ở góc độ môn học này có cần thiết hay không; năng lực, phẩm chất đề ra đã đủ hay chưa;… chứ chưa thể đánh giá là chương trình giáo dục phổ thông mới là nặng hay ôm đồm. Để đi hết con đường, ngoài bước đi đầu tiên là chương trình tổng thể, Bộ sẽ còn phải chuẩn bị nhiều bước đi nữa mới xây dựng hoàn thiện chương trình.

Nhưng tôi đánh giá rằng, đây là một chương trình có nhiều ưu điểm và đang đi đúng hướng theo Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh".

PV: Một vấn đề được quan tâm nhiều nhất hiện nay là đội ngũ giáo viên. Bên cạnh nhiều giáo viên ủng hộ tinh thần đổi mới, vẫn còn một bộ phận nhà giáo chưa sẵn sàng tâm lý cho việc chuyển đổi phương pháp giáo dục mới. Theo GS, ngành giáo dục cần phải chuẩn bị những gì để "giải phóng" sức ỳ của giáo viên hiện nay?

GS, VS Đào Trọng Thi: Trước hết tôi khẳng định rằng dù chương trình giáo dục phổ thông được biên soạn đạt được những yêu cầu đặt ra thì nó mới chỉ là chương trình sách giáo khoa (SGK). Còn điều quan trọng nhất phải là người dạy-yếu tố quyết định tính thành công của chương trình, bên cạnh các điều kiện khác như trang thiết bị giảng dạy, cơ sở vật chất nhà trường và khả năng tiếp thu của học sinh. Và đây cũng là bài học kinh nghiệm rút ra được từ những lần thực hiện đổi mới chương trình SGK trước đó nhưng làm chưa tốt và chưa chuẩn bị kỹ về vấn đề con người.

Để làm được điều này, ngành giáo dục phải chú trọng vào khâu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Trong đó có hai phần rất quan trọng. Thứ nhất, các trường sư phạm phải đào tạo một đội ngũ giáo viên mới đáp ứng giảng dạy chương trình mới. Chương trình giáo dục phổ thông sẽ không chỉ thay đổi ở nội dung chương trình mà còn thay đổi cả cơ cấu các môn học với những môn học mới cùng rất nhiều các môn tích hợp. Điều này sẽ làm khó đội ngũ giáo viên hiện tại trong công tác giảng dạy. Thay vì dạy một môn học riêng rẽ như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Địa lý..., họ sẽ phải dạy chung kiến thức của cả 3 môn tích hợp thành một môn học như Khoa học tự nhiên hay Khoa học xã hội. Trong tương lai, các trường sư phạm sẽ phải đào tạo đội ngũ giáo viên mới không phải là giáo viên dạy môn Vật lý, Hóa học hay Sinh học như đang làm mà là giáo viên dạy các môn tích hợp phù hợp với chương trình mới.

Và khó khăn hơn nữa chính là đội ngũ giáo viên hiện tại của chúng ta. Hàng triệu con người bây giờ phải đào tạo lại họ như thế nào để họ giảng dạy được các môn học tích hợp. Sự chuẩn bị này đòi hỏi ngành giáo dục phải đầu tư rất lớn cả về thời gian lẫn công sức. Tôi không phải là người trong cuộc nên không thể biết được ngành giáo dục chuẩn bị đến đâu, nhưng tôi có cảm giác việc khởi động này còn rất chậm chạp, mặc dù được Quốc hội nhấn mạnh từ lâu. Tôi còn suy ngẫm một điều, đó là việc động viên tinh thần đội ngũ giáo viên như thế nào để họ nỗ lực tham gia vào chương trình mới, cố gắng đào tạo lại mình, phù hợp với nhu cầu mới trong khi đồng lương còn quá ít ỏi. Tôi nghĩ rằng, ngành giáo dục phải quan tâm tới vấn đề này nếu như muốn chương trình đi tới thành công.

PV: Từ nay cho đến khi chương trình đi vào thực tiễn chỉ còn hơn một năm, vậy theo giáo sư, tính khả thi của chương trình đến đâu khi mà hiện tại vấn đề về giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị giảng dạy, chương trình sách giáo khoa vẫn chưa thực sự sẵn sàng?

GS, VS Đào Trọng Thi: Điều đầu tiên tôi phải khẳng định lại rằng, Bộ GD&ĐT đang triển khai đúng hướng, đúng lộ trình mà Quốc hội đã đề ra. Lộ trình chương trình giáo dục phổ thông sẽ được thực hiện theo hình thức cuốn chiếu đối với từng cấp học. Tức là, chương trình sẽ bắt đầu từ năm 2018-2019 đối với những em học lớp 1, lớp 6 và lớp 10. Còn những em học sinh khác vẫn học theo chương trình cũ và sẽ học chương trình mới khi các em chuyển cấp.

Từ bây giờ tới thời gian đó sẽ có rất nhiều vấn đề Bộ GD&ĐT cần phải chuẩn bị. Như tôi đã nói, ngành giáo dục không chỉ có viết SGK mà còn phải đầu tư vào đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy của nhà trường để bảo đảm phục vụ cho chương trình SGK đấy. Ở những lần thay đổi chương trình SGK trước đây, ý tưởng của người viết sách chỉ mong đạt ngang bằng với nền giáo dục của các nước tiên tiến nhưng lại chưa quan tâm tới khả năng của đội ngũ giảng dạy, cơ sở vật chất, sự đầu tư của nhà trường cũng như khả năng tiếp thu của học sinh. Lần này, Nghị quyết của Quốc hội có đặt ra 3 yêu cầu, điều kiện thực hiện chương trình SGK phải phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Cụ thể, thứ nhất, chương trình phải phù hợp với khả năng tiếp thu của đông đảo học sinh Việt Nam trên cả nước chứ không phải lý tưởng hóa ngang bằng các nước tiên tiến trên thế giới. Thứ hai, chương trình SGK đó phải bảo đảm về cơ bản năng lực của đội ngũ giáo viên hiện tại. Chương trình đó viết lại phải theo thầy chứ không phải thầy chạy theo chương trình. Thứ ba, chương trình SGK phải phù hợp cơ sở vật chất hiện tại của 85% các nhà trường. Nhà nước sẽ chỉ tập trung nâng cấp, đầu tư vào phần trăm còn lại thuộc về những trường ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn,... để đáp ứng nhu cầu của chương trình. Đây là 3 yêu cầu then chốt để bảo đảm chương trình đổi mới thành công. Tôi cũng mong rằng, những người làm chương trình đừng quá tham vọng mà phải nhìn thẳng vào thực tế, đổi mới tối đa nhưng phải phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Đổi mới như thế nào để đông đảo học sinh tiếp thu tốt, đội ngũ giáo viên về cơ bản thực hiện được và cơ sở vật chất nhà trường về cơ bản đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Đây là bài toán khó trước đây chúng ta quên nghĩ tới mà chỉ quan tâm đến yếu tố tiên tiến, tiếp cận và hội nhập thế giới.

PV: Trân trọng cảm ơn GS!

NGUYỄN HOÀI (thực hiện)