Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Hoàng Thị Hạnh, Thứ trưởng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc cho biết, giai đoạn 2015-2020, cả nước đã công nhận 4 di tích quốc gia đặc biệt, 8 di tích lịch sử văn hóa quốc gia ở vùng DTTS và miền núi; 559 người DTTS đã được phong tặng, truy tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian, góp phần quan trọng xây dựng, phát huy vai trò của những "hạt nhân" trong công tác bảo tồn, truyền dạy các giá trị văn hóa của mỗi dân tộc; ngày hội văn hóa của các DTTS đã được tổ chức hằng năm, tạo sức lan tỏa tích cực... Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận, việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của các DTTS còn không ít hạn chế, bản sắc văn hóa của một số dân tộc đang dần mai một, số người không biết nói tiếng dân tộc của mình có xu hướng ngày càng tăng, dân ca, dân vũ, nhạc cụ truyền thống... của nhiều DTTS chỉ được phục dựng khi có lễ hội, ít được diễn ra trong đời sống hằng ngày... Vì vậy, việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa của các DTTS là yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài.

Để góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của các DTTS, các địa phương trên cả nước đã có những cách làm phù hợp, hiệu quả. Ở tỉnh Vĩnh Phúc, chính quyền, ngành văn hóa đã quan tâm đẩy mạnh tuyên truyền, thực hiện tốt việc bảo tồn làn điệu sình ca, lễ hội xuống đồng của dân tộc Cao Lan, lễ cấp sắc của dân tộc Dao, Sán Dìu... Đặc biệt, hát soọng cô của đồng bào dân tộc Sán Dìu đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia... Ở tỉnh Thái Nguyên, thực hiện Đề án “Bảo tồn, phát triển văn hóa các DTTS Việt Nam đến năm 2020” theo Quyết định số 1270/QĐ-TTg ngày 27-7-2011 của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh đã xây dựng được hàng chục mô hình văn hóa, văn nghệ của đồng bào DTTS tại cơ sở; tổ chức thành công Ngày hội văn hóa dân tộc Sán Dìu lần thứ nhất; bảo tồn, trùng tu 23 công trình văn hóa, di tích lịch sử; 15 di sản tiêu biểu của các dân tộc trên địa bàn tỉnh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; di sản nghi lễ then cũng được đệ trình UNESCO xem xét đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại...

Bên cạnh việc tiếp tục dành nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng các thiết chế phục vụ hoạt động văn hóa của đồng bào DTTS; thực hiện tốt việc kiểm kê, khôi phục di sản văn hóa phi vật thể (tiếng nói, chữ viết; ngữ văn dân gian; nghệ thuật trình diễn dân gian; tập quán xã hội...), để có thể gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS một cách bền vững, hiệu quả, thời gian tới, cần đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền đến mọi người dân, đặc biệt là với thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên người DTTS để các em thấy được giá trị, ý nghĩa, thực sự "thấm" và yêu nét văn hóa đặc sắc, từ đó có ý thức giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Có thể nói, đây là "cái gốc" của vấn đề, bởi thế hệ trẻ chính là tương lai của mỗi dân tộc, hơn nữa, việc giữ gìn bản sắc văn hóa cũng không thể thông qua các biện pháp hành chính mà phải xuất phát từ nhu cầu tự thân của mỗi người. Song song với đó, cần thực hiện hiệu quả các chương trình, đề án phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào vùng DTTS, trong đó chú trọng phát triển các mô hình kinh tế gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời phải đặc biệt quan tâm tới việc bảo vệ môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, giữ gìn không gian văn hóa của cộng đồng các DTTS...                       

PHƯƠNG HIỀN