Theo tiếng địa phương, cấp sắc gọi là nghi lễ “Quá tang”. “Quá” nghĩa là từng trải hoặc qua thử thách, “tang” là đèn hoặc vật dụng dùng để soi sáng. Lễ cấp sắc là một trong những nghi lễ quan trọng nhất đối với người đàn ông Dao. Sau khi cấp sắc, người đàn ông Dao mới được coi là thực sự trưởng thành, người có vị trí trong xã hội. Nghi lễ độc đáo này được lưu truyền từ nhiều đời nay trong cộng đồng người Dao.

leftcenterrightdel
 Thầy cúng làm lễ “gọi vong vía”-một phần trong nghi lễ cấp sắc.

Tháng Giêng, tháng 2 âm lịch là thời điểm đồng bào dân tộc Dao tổ chức lễ cấp sắc. Trong lễ cấp sắc có rất nhiều nghi thức được tiến hành tuần tự từng bước, hoặc có thể cùng một lúc diễn ra vài nghi thức, mỗi nghi thức có những nội dung, ý nghĩa khác nhau và do một thầy cúng đảm nhiệm; trong đó, lễ cấp sắc là nghi lễ quan trọng và đặc sắc nhất. Tục này mang nặng ý nghĩa giáo dục cho lớp người sau không được quên ơn tổ tiên, không được làm điều ác, con người phải sống lương thiện. Trong lễ cấp sắc, thầy cúng cấp cho người thụ lễ một hoặc hai đạo sắc, trong đó có 10 điều cấm và 10 điều nguyện. Nội dung giáo huấn được thể hiện trong các đạo sắc đều hướng con người đến cái thiện, tu dưỡng đạo đức (như: Biết ơn cha mẹ, kính trọng thầy, thủy chung trong quan hệ vợ chồng, tôn trọng bạn bè, anh em, không dâm ô, trộm cắp...). Tất cả đều được linh thiêng hóa và như những giá trị đạo đức chân-thiện-mỹ mà mỗi người phải hoàn thiện, hướng tới.

Lễ cấp sắc là nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa-tín ngưỡng của người Dao ở tỉnh Bắc Kạn nói riêng và của cộng đồng người Dao nói chung, thể hiện những khát khao, mơ ước của con người về một thế giới tươi đẹp, con người được ấm no, hạnh phúc... Lễ cấp sắc của người Dao tỉnh Bắc Kạn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần gìn giữ và lưu truyền mãi về sau.

Bài và ảnh: ĐỖ KIM TẬP