Bài toán đặt ra không nằm ở việc “cho hay không cho”, mà ở cách thức tổ chức, dẫn dắt để mỗi hạ sĩ quan-binh sĩ (HSQ-BS) hình thành “sức đề kháng” vững vàng, đủ khả năng tự nhận diện, tự điều chỉnh và chủ động tham gia đấu tranh trên không gian mạng. Đó cũng là con đường căn cơ để biến nguy cơ thành cơ hội, đưa không gian mạng từ nơi tiềm ẩn rủi ro trở thành môi trường thuận lợi để lan tỏa giá trị tích cực, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Nâng cao hiệu quả quản lý và định hướng sử dụng thiết bị điện tử thông minh cho HSQ-BS góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Trong mọi điều kiện, kỷ luật luôn là sức mạnh của Quân đội. Do đó, việc cho phép sử dụng thiết bị điện tử thông minh phải được đặt trong khuôn khổ quản lý chặt chẽ, thống nhất, đồng bộ từ trên xuống dưới, bảo đảm không tạo “khoảng trống” về quy định.
Các đơn vị cơ sở cần tiếp tục cụ thể hóa các văn bản của cấp trên thành hệ thống quy chế, quy định phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ. Trọng tâm là xác định rõ ràng các yếu tố: Thời gian được sử dụng, không gian sử dụng, nội dung được phép và phạm vi hạn chế. Những hành vi bị nghiêm cấm phải được quy định cụ thể, dễ hiểu, dễ thực hiện, tránh chung chung, hình thức, khó kiểm soát.
Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế đăng ký, quản lý chặt chẽ số lượng thiết bị, tài khoản mạng xã hội của từng HSQ-BS. Việc ký cam kết chấp hành quy định không chỉ mang tính thủ tục, mà phải gắn với trách nhiệm cá nhân, danh dự quân nhân và yêu cầu bảo vệ bí mật quân sự. Mỗi HSQ-BS phải nhận thức rõ: Một hành vi bất cẩn trên không gian mạng không chỉ là vi phạm cá nhân, mà có thể ảnh hưởng đến uy tín đơn vị, thậm chí đến nhiệm vụ chung.
Công tác kiểm tra, giám sát cần được tiến hành thường xuyên, liên tục, kết hợp giữa quản lý trực tiếp và theo dõi gián tiếp trên môi trường số. Quan trọng hơn, phải gắn trách nhiệm của cán bộ - nhất là cán bộ cấp phân đội với kết quả quản lý, định hướng sử dụng thiết bị của HSQ-BS. Đây không chỉ là yêu cầu quản lý hành chính, mà là thước đo năng lực lãnh đạo, chỉ huy trong điều kiện mới.
Tuy nhiên, quản lý chặt chẽ không đồng nghĩa với cứng nhắc gò bó. Điều cốt lõi là phải bảo đảm hài hòa giữa kỷ luật và nhu cầu chính đáng, giữa kiểm soát và giáo dục, định hướng. Khi HSQ-BS cảm nhận được sự hợp lý, minh bạch và nhân văn trong quy định, việc chấp hành sẽ chuyển từ bắt buộc sang tự giác - đó mới là nền tảng bền vững.
 |
| Các chiến sĩ được định hướng tiếp cận các nguồn thông tin chính thống. |
Nếu kỷ luật là “hàng rào cứng”, thì nhận thức chính là “lá chắn mềm” bảo vệ mỗi quân nhân trước mọi tác động tiêu cực. Thực tiễn cho thấy, mọi biểu hiện lệch lạc trong hành vi trên không gian mạng đều bắt nguồn từ hạn chế trong nhận thức hoặc sự thiếu hụt về bản lĩnh chính trị.
Do đó, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng phải được xác định là giải pháp căn bản, lâu dài. Nội dung giáo dục không chỉ dừng ở việc trang bị kiến thức lý luận, mà phải hướng tới làm rõ bản chất các vấn đề, giúp HSQ-BS hiểu sâu, tin chắc và có khả năng vận dụng trong thực tiễn.
Trọng tâm là giáo dục để mỗi HSQ-BS nắm vững Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; hiểu rõ đường lối, quan điểm của Đảng; nhận diện đúng đối tượng, đối tác; thấy rõ âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trên không gian mạng. Khi nền tảng nhận thức vững chắc, HSQ-BS sẽ có “bộ lọc” tự nhiên để phân biệt đúng - sai, thật - giả.
Song song với đó, cần chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số - một yêu cầu mới nhưng mang tính quyết định. HSQ-BS phải được trang bị khả năng nhận diện tin giả, thông tin bị cắt ghép, giật gân; hiểu được cơ chế vận hành của các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là hiện tượng “cá nhân hóa nội dung” và “buồng vang thông tin”. Khi hiểu rõ cách thức thông tin được “dẫn dắt”, người sử dụng sẽ không dễ bị cuốn theo.
Đặc biệt, cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin và trước khi chia sẻ. Đây không chỉ là kỹ năng, mà là một chuẩn mực văn hóa trong môi trường số. Khi mỗi HSQ-BS biết “dừng lại một nhịp” để suy nghĩ, đánh giá, thì nguy cơ lan truyền thông tin xấu độc sẽ giảm đi đáng kể.
Giáo dục cũng cần đổi mới mạnh mẽ về phương pháp: Ngắn gọn, trực quan, sát thực tiễn; tăng cường đối thoại, xử lý tình huống; lấy người học làm trung tâm. Thay vì truyền đạt một chiều, cần tạo điều kiện để HSQ-BS tham gia trao đổi, phản biện, từ đó hình thành cơ chế “tự nhận diện - tự điều chỉnh - tự miễn dịch”.
Một trong những hạn chế phổ biến hiện nay là tập trung nhiều vào ngăn chặn thông tin xấu, trong khi chưa quan tâm đúng mức đến việc tạo lập những dòng thông tin tích cực. Thực tiễn cho thấy, nếu không có “dòng chảy chính thống” đủ mạnh, khoảng trống thông tin sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi những nội dung tiêu cực.
Vì vậy, các đơn vị cần chủ động xây dựng môi trường thông tin tích cực ngay từ cơ sở. Trọng tâm là phát triển hệ thống học liệu số phục vụ giáo dục chính trị: Video ngắn theo chủ đề, tư liệu về truyền thống, câu hỏi trắc nghiệm tương tác, các chuyên mục “Mỗi ngày một thông tin đúng”… Nội dung phải bảo đảm ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với thói quen tiếp nhận của HSQ-BS.
Việc tổ chức tiếp cận thông tin cần được đưa vào nền nếp sinh hoạt hằng ngày, tạo thành “nhịp sinh hoạt số” ổn định. Chẳng hạn, trước giờ học chính trị, HSQ-BS có thể xem trước nội dung; sau giờ học, tham gia trắc nghiệm củng cố; hằng tuần có chuyên đề trao đổi. Quá trình này phải có hướng dẫn, kiểm tra, nhắc nhở thường xuyên, từng bước hình thành thói quen.
Khi việc tiếp nhận thông tin tích cực trở thành nhu cầu tự thân, tự động, cái đúng sẽ dần chiếm ưu thế, dẫn dắt hành vi. Khi đó, “lá chắn mềm” không chỉ tồn tại ở nhận thức cá nhân, mà còn được củng cố bởi môi trường xung quanh - nơi mỗi thông tin tích cực đều góp phần đẩy lùi thông tin xấu độc.
Phát huy vai trò “quân nhân số” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Điểm đột phá quan trọng trong giai đoạn hiện nay là chuyển HSQ-BS từ trạng thái bị động tiếp nhận sang chủ động tham gia. Mỗi quân nhân cần được định hướng trở thành một “quân nhân số” - có bản lĩnh, có trách nhiệm và có kỹ năng khi tham gia không gian mạng.
Trước hết, cần khắc phục triệt để các thói quen “xem - tin - chia sẻ” theo cảm tính. Mỗi hành vi tương tác phải được cân nhắc trên cơ sở nhận thức rõ rằng: Một lượt chia sẻ có thể làm lan tỏa thông tin đến hàng nghìn người. Do đó, trách nhiệm cá nhân trong không gian mạng cần đặt ngang tầm với trách nhiệm trong đời thực.
Định hướng HSQ-BS chỉ chia sẻ thông tin chính thống, tích cực từ các kênh của đơn vị, của cơ quan chức năng; đồng thời lan tỏa đến gia đình, bạn bè, cộng đồng. Khi những hình ảnh đẹp về đời sống, huấn luyện, rèn luyện của bộ đội được lan tỏa rộng rãi, đó không chỉ là hoạt động truyền thông, mà còn là một hình thức đấu tranh hiệu quả, góp phần củng cố niềm tin xã hội.
Khi tham gia đấu tranh trên không gian mạng, HSQ-BS cần tuân thủ nguyên tắc: Có căn cứ, có lập luận, có thái độ chuẩn mực. Tránh tranh luận cảm tính, cực đoan; không “đối đầu” bằng cảm xúc, mà bằng lý lẽ và thông tin chính thống. Để làm được điều đó, các đơn vị cần chủ động cung cấp luận cứ, tài liệu, định hướng nội dung để HSQ-BS có cơ sở tham gia.
Cán bộ phải hiểu đời sống số của HSQ-BS
Trong điều kiện hiện nay, cán bộ không thể đứng ngoài đời sống số của bộ đội. Nếu chỉ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sẽ khó nắm bắt đầy đủ diễn biến tâm lý và nhận thức của HSQ-BS.
Điều quan trọng là cán bộ phải hiểu được thói quen tiếp cận thông tin, những vấn đề HSQ-BS quan tâm và những tác động từ môi trường mạng để kịp thời định hướng, giải thích và tháo gỡ.
Sự gương mẫu của cán bộ trên mạng xã hội cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của bộ đội. Từ cách phát ngôn, chia sẻ thông tin đến thái độ ứng xử đều cần bảo đảm chuẩn mực và có tính giáo dục.
Khi phát hiện vi phạm, cần xử lý nghiêm nhưng phải kết hợp chặt chẽ với giáo dục, giúp HSQ-BS nhận thức rõ sai phạm và từng bước điều chỉnh hành vi sử dụng thiết bị sau này. Đồng thời, xây dựng mối quan hệ gần gũi, tin cậy giữa cán bộ và HSQ-BS, đây là “kênh” quan trọng để công tác tư tưởng đạt hiệu quả bền vững.
Thực tiễn cho thấy, thiết bị điện tử thông minh tự thân không phải yếu tố nguy hiểm. Điều quan trọng nằm ở khả năng làm chủ thông tin, ý thức trách nhiệm và bản lĩnh của người sử dụng.
Khi mỗi HSQ-BS có khả năng tự sàng lọc thông tin, biết sử dụng môi trường số an toàn và có trách nhiệm trong hành vi tương tác, không gian mạng sẽ không còn chỉ là thách thức đối với đơn vị cơ sở, mà còn trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho giáo dục, quản lý và xây dựng bản lĩnh quân nhân trong tình hình mới. Khi đó, mỗi quân nhân không chỉ là người sử dụng công nghệ, mà còn là “chiến sĩ” trên mặt trận thông tin, góp phần tạo thế chủ động trong đấu tranh tư tưởng.
Xây dựng “lá chắn mềm” vì thế không phải là giải pháp tình thế, mà là nhiệm vụ chiến lược, gắn với quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị trong kỷ nguyên số. Đây cũng là con đường tất yếu để bảo đảm rằng, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, trận địa tư tưởng của Đảng luôn được giữ vững ngay từ cơ sở - nơi bắt đầu của mọi sức mạnh./.