Mặt trận không tiếng súng

Bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, không gian mạng không còn đơn thuần là một kênh truyền tải thông tin, mà đã trở thành môi trường tồn tại “song hành” với đời sống thực của mỗi con người. Đối với cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội, sự hiện diện này mang ý nghĩa đặc biệt: Nó không chỉ cung cấp tri thức, thông tin mà còn trực tiếp tác động đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, ý chí và niềm tin.

Nếu như trước đây, công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng chủ yếu diễn ra trong không gian của đơn vị, qua giờ học chính trị, sinh hoạt tập thể, giao ban, thì nay, với sự phổ biến của điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng số, mỗi quân nhân đồng thời sống trong một “không gian số” rộng lớn, nơi dòng thông tin vận động liên tục, đa chiều, khó kiểm soát.

Đáng chú ý, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi căn bản cơ chế lan truyền thông tin. Không còn là dòng chảy ngẫu nhiên, thông tin ngày nay được “cá nhân hóa”, được lựa chọn và phân phối dựa trên hành vi, thói quen, sở thích của từng người dùng. Điều này tạo ra những “vùng thông tin riêng”, nơi mỗi cá nhân tiếp nhận những nội dung khác nhau, thậm chí trái chiều, mà không dễ dàng nhận ra.

Thực tiễn đó đặt ra một yêu cầu mang tính bản chất: Phải nhìn nhận không gian mạng như một “mặt trận tư tưởng không tiếng súng” - nơi diễn ra sự cạnh tranh quyết liệt về nhận thức, niềm tin và hệ giá trị. Đây là mặt trận không có khói lửa, nhưng lại tiềm ẩn những tác động sâu sắc, lâu dài, âm thầm và khó nhận diện hơn bất kỳ hình thái đối đầu truyền thống nào.

“Phủ xanh” thông tin tích cực - cách tiếp cận chủ động trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

 Trong bối cảnh đó, khái niệm “phủ xanh thông tin tích cực” cần được hiểu không chỉ là hoạt động tuyên truyền đơn thuần, mà là một quá trình tổ chức, dẫn dắt và chi phối dòng thông tin theo hướng tích cực, chính thống.

Thông tin tích cực là những nội dung phản ánh đúng sự thật, lan tỏa giá trị tốt đẹp, củng cố niềm tin, định hướng hành vi chuẩn mực. Đó có thể là những tấm gương điển hình tiên tiến, những câu chuyện cảm động về tình đồng chí, đồng đội; những hình ảnh đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, giúp dân phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.

“Phủ xanh” thông tin tích cực chính là quá trình làm cho những nội dung ấy trở thành dòng chủ lưu, chiếm ưu thế trên không gian mạng, đủ sức dẫn dắt nhận thức, lấn át và đẩy lùi thông tin tiêu cực, sai trái.

Hoạt động giới thiệu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Trường Cao đẳng Kỹ thuật Thông tin (Binh chủng Thông tin liên lạc). Ảnh: baohaiquanvietnam.vn

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Lấy gương người tốt, việc tốt để giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất”; đồng thời khẳng định: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Trong bối cảnh hiện nay, tư tưởng đó càng trở nên có ý nghĩa thiết thực và mang tính thời sự sâu sắc khi mỗi hình ảnh, mỗi câu chuyện tích cực nếu được lan tỏa đúng cách có thể tạo nên hiệu ứng xã hội sâu rộng.

Quán triệt tinh thần ấy, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII (nhiệm kỳ 2025 - 2030) đã nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả thông tin, tuyên truyền, lan tỏa gương điển hình, coi đây là giải pháp quan trọng để xây dựng môi trường tư tưởng lành mạnh, vững chắc trong toàn quân.

Thuật toán không “trung tính” - thách thức mới

Một trong những đặc trưng nổi bật của môi trường thông tin trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo là: Không tồn tại trạng thái trung tính.

Mỗi nội dung xuất hiện trước người dùng đều đã trải qua quá trình “chọn lọc” của thuật toán - những hệ thống được thiết kế nhằm tối đa hóa sự chú ý, tương tác. Chính vì vậy, các nội dung giật gân, gây tranh cãi, kích thích cảm xúc mạnh thường có xu hướng lan truyền nhanh hơn, rộng hơn so với những thông tin chính thống, chuẩn mực.

Điều này tạo ra một nghịch lý: Cái đúng chưa chắc lan nhanh, cái tích cực chưa chắc chiếm ưu thế.

Trong khi đó, khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin của một bộ phận cán bộ, chiến sĩ, nhất là chiến sĩ trẻ còn hạn chế. Khi tiếp cận thông tin trong trạng thái bị động, họ rất dễ bị cuốn theo các luồng dư luận trái chiều, thậm chí bị “dẫn dắt mềm” bởi những thông tin sai lệch, xấu độc.

Thực tế cho thấy, ở không ít đơn vị cơ sở, công tác nắm bắt, định hướng tư tưởng vẫn còn độ trễ nhất định so với tốc độ lan truyền của thông tin trên mạng. Khi thông tin xấu đã lan rộng, việc “chữa cháy” trở nên khó khăn, hiệu quả không cao.

Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là quản lý mà phải chuyển mạnh sang chủ động dẫn dắt. Không chỉ “chống” mà phải “xây”; không chỉ ngăn chặn mà phải tạo dòng chảy thông tin tích cực đủ mạnh để chi phối không gian nhận thức.

Đây cũng chính là sự cụ thể hóa quan điểm: “Lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là nền tảng, là giải pháp căn cơ, lâu dài.

Làm chủ thông tin, bước chuyển tất yếu

Chủ trương cho phép hạ sĩ quan, binh sĩ sử dụng thiết bị điện tử thông minh trong thời gian quy định là một bước đi phù hợp với xu thế phát triển của xã hội số và yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại.

Tuy nhiên, việc này cũng đặt ra những thách thức mới. Nếu trước đây, không gian thông tin trong đơn vị tương đối khép kín, dễ kiểm soát, thì nay, mỗi quân nhân có thể tiếp cận trực tiếp với thế giới thông tin bên ngoài - nhanh chóng, liên tục, không giới hạn.

Điều đó đòi hỏi phải thay đổi tư duy quản lý: Từ “quản cho chặt” sang “làm chủ thông tin”.

Làm chủ thông tin không chỉ là kiểm soát nội dung, mà quan trọng hơn là trang bị cho mỗi cán bộ, chiến sĩ năng lực tự nhận diện, chọn lọc, đánh giá và xử lý thông tin. Khi mỗi quân nhân có bản lĩnh chính trị vững vàng, có kỹ năng số tốt, thì thiết bị thông minh không còn là nguy cơ, mà trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho học tập, rèn luyện và nâng cao đời sống tinh thần.

Thực hiện định hướng này, Ban Chỉ đạo 35 Quân ủy Trung ương đã ban hành nhiều hướng dẫn cụ thể, trong đó có việc xây dựng và lan tỏa các video clip ngắn, hình ảnh tích cực về Quân đội trên mạng xã hội. Đây là bước đi thể hiện rõ tư duy chủ động chiếm lĩnh không gian mạng bằng nội dung chính thống, hấp dẫn, hiện đại.

Mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, song thực tiễn cho thấy, ở một số đơn vị cơ sở, việc làm chủ thông tin trong môi trường số vẫn còn những hạn chế nhất định.

Trước hết, nội dung thông tin tích cực tuy có nhưng chưa thực sự hấp dẫn, chưa bắt kịp xu hướng tiếp nhận nhanh, trực quan của người dùng hiện đại. Nhiều kênh truyền thông nội bộ còn mang nặng tính một chiều, thiếu tương tác, thiếu sáng tạo trong hình thức thể hiện.

Bên cạnh đó, hoạt động duy trì, phát triển các trang, nhóm trên mạng xã hội ở một số đơn vị còn mang tính hình thức; lượng người theo dõi, mức độ tương tác chưa cao. Điều này khiến thông tin tích cực dù được tạo ra nhưng chưa đủ sức lan tỏa.

Đáng chú ý, một bộ phận chiến sĩ vẫn còn hạn chế về kỹ năng số, dễ bị cuốn theo các nội dung giật gân, thiếu kiểm chứng. Việc ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo trong công tác tuyên truyền, định hướng còn lúng túng, chưa tạo được đột phá.

Những hạn chế đó có thể trở thành “khe hở” để thông tin xấu độc len lỏi, tác động âm thầm nhưng dai dẳng đến nhận thức và niềm tin của cán bộ, chiến sĩ.

Từ thực tiễn nêu trên có thể khẳng định: Chủ động làm chủ thông tin ở đơn vị cơ sở không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong môi trường số, thông tin không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn trực tiếp định hình nhận thức. Mà nhận thức lại là cơ sở của hành động. Nếu nhận thức lệch lạc, hành động tất yếu sẽ sai lệch. Do đó, cuộc đấu tranh trên không gian mạng thực chất là cuộc cạnh tranh về khả năng định hướng nhận thức, dẫn dắt dư luận và củng cố niềm tin. Bên nào tạo dựng được dòng thông tin chủ lưu tích cực, bên đó sẽ giữ được thế chủ động.

Quán triệt quan điểm chỉ đạo của Đảng, việc giữ vững trận địa tư tưởng không thể bắt đầu từ khi “có vấn đề”, mà phải bắt đầu từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở. Phải chủ động nắm bắt, tổ chức và dẫn dắt thông tin ngay từ đầu, không để rơi vào thế bị động.

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, nơi thông tin vận động theo thời gian thực, mọi sự chậm trễ đều đồng nghĩa với việc đánh mất quyền chủ động. Vì vậy, làm chủ thông tin không chỉ là nhiệm vụ, mà là điều kiện tiên quyết để giữ vững trận địa tư tưởng.

Làm thế nào để tổ chức, dẫn dắt và làm chủ dòng thông tin tích cực một cách hiệu quả ở đơn vị cơ sở? Đây không chỉ là câu hỏi về phương pháp, mà còn là bài toán về tư duy, về tổ chức lực lượng, về ứng dụng công nghệ và về năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng trong điều kiện mới. Giải quyết được bài toán này chính là chìa khóa để biến yêu cầu “phủ xanh thông tin tích cực” từ khẩu hiệu thành hành động thực chất, hiệu quả, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, làm nền tảng để nâng cao sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu trong mọi tình huống.

-----------

Kỳ 2: “Phủ xanh” thông tin tích cực đúng, trúng, hiệu quả