Đối với lĩnh vực quân sự, quốc phòng, báo chí không chỉ là kênh thông tin tuyên truyền mà còn là một bộ phận quan trọng tham gia trực tiếp vào quá trình nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận. Thông qua các hoạt động tuyên truyền, phản ánh thực tiễn, trao đổi học thuật, phản biện khoa học và đấu tranh tư tưởng, báo chí góp phần hình thành, bổ sung và lan tỏa các giá trị lý luận quân sự, quốc phòng của Đảng và Nhà nước.

Ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Hiện nay, tình hình thế giới, khu vực tiếp tục có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; các hình thái chiến tranh mới, chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh thông tin, chiến tranh không gian mạng phát triển mạnh mẽ. Những biến động đó đang đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn mới đối với nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa. Trong bối cảnh đó, việc phát huy vai trò của báo chí, truyền thông trong nghiên cứu lý luận quân sự, quốc phòng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan của công tác lý luận mà còn là một trong những giải pháp quan trọng góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học quân sự, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và tăng cường sức mạnh quốc phòng trong tình hình mới.

Gian trưng bày Khối Báo chí Quân đội tại Hội Báo toàn quốc năm 2025. Ảnh: qdnd.vn

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, trực tiếp là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, hệ thống báo chí và các cơ quan truyền thông trong cả nước, nhất là báo chí Quân đội đã có nhiều đóng góp quan trọng vào nghiên cứu, phát triển và phổ biến lý luận quân sự, quốc phòng.

Trước hết, báo chí đã góp phần tuyên truyền, làm sâu sắc nhận thức về đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng. Thông qua các chuyên trang, chuyên mục, diễn đàn trao đổi lý luận, các cơ quan báo chí đã tuyên truyền sâu rộng các nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước về các chiến lược về quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc; làm rõ những tư duy mới về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Nhiều bài viết chuyên sâu đã phân tích, luận giải những quan điểm mới như bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; giữ nước từ khi nước chưa nguy; xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân; xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc; kết hợp chặt chẽ quốc phòng với kinh tế, đối ngoại và an ninh. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, tạo sự thống nhất về tư tưởng và hành động trong toàn quân và toàn dân.

Báo chí, truyền thông góp phần quan trọng trong tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận quân sự Việt Nam. Một trong những nguyên tắc cơ bản của công tác lý luận là phải xuất phát từ thực tiễn và phục vụ thực tiễn. Với lợi thế bám sát cơ sở, tiếp cận trực tiếp các hoạt động quân sự, quốc phòng, báo chí đã phản ánh sinh động thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, diễn tập, xây dựng lực lượng, xây dựng khu vực phòng thủ, bảo vệ chủ quyền biển, đảo, biên giới, đối ngoại quốc phòng, tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và cứu hộ cứu nạn. Thông qua các tác phẩm báo chí chuyên sâu, các diễn đàn trao đổi học thuật và hội thảo khoa học, nhiều vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn đã được phát hiện, phân tích và luận giải. Đây là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ hoạt động nghiên cứu của các cơ quan chiến lược, các học viện, nhà trường và viện nghiên cứu trong Quân đội. Đặc biệt, những kinh nghiệm từ bảo vệ chủ quyền biển, đảo; ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống; đấu tranh trên không gian mạng; chuyển đổi số trong Quân đội, tham gia diễn tập với quân đội các nước, gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc... đã được báo chí phản ánh kịp thời, góp phần bổ sung những luận cứ khoa học phục vụ phát triển lý luận quân sự, quốc phòng Việt Nam trong điều kiện mới.

Báo chí trở thành diễn đàn học thuật quan trọng trong nghiên cứu lý luận quân sự, quốc phòng. Các cơ quan báo chí, truyền thông, nhất là báo chí Quân đội, như: Báo Quân đội nhân dân, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, Tạp chí Nghệ thuật quân sự Việt Nam, Tạp chí Lịch sử quân sự, Truyền hình Quốc phòng Việt Nam, các báo quân khu, quân chủng... đã đăng tải hàng nghìn bài nghiên cứu, trao đổi lý luận, tổng kết thực tiễn về chiến tranh nhân dân, nghệ thuật quân sự Việt Nam, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới. Thông qua các chuyên mục nghiên cứu, diễn đàn trao đổi, tọa đàm khoa học, nhiều vấn đề lý luận mới đã được đưa ra thảo luận, phản biện và hoàn thiện. Góp phần tạo môi trường học thuật rộng mở, thúc đẩy quá trình phát triển tư duy lý luận quân sự, quốc phòng.

Báo chí, truyền thông phát huy hiệu quả vai trò đấu tranh tư tưởng, lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng chống phá trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận và không gian mạng, các cơ quan báo chí, trong đó báo chí Quân đội là lực lượng nòng cốt đã khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng của Đảng. Các chuyên mục đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được duy trì thường xuyên, góp phần phản bác hiệu quả các quan điểm sai trái, xuyên tạc Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng; xuyên tạc đường lối quân sự, quốc phòng; kích động “phi chính trị hóa” quân đội. Thông qua những bài viết có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc, báo chí đã góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội; bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Cùng với đó, đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông, mở rộng khả năng lan tỏa các giá trị lý luận quân sự, quốc phòng. Sự phát triển của công nghệ số đã tạo điều kiện để các cơ quan báo chí, truyền thông đổi mới toàn diện nội dung, hình thức và phương thức truyền thông. Nhiều cơ quan báo chí đã đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển báo chí đa phương tiện, đa nền tảng; ứng dụng infographic, podcast, video, truyền hình trực tiếp, tọa đàm trực tuyến, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động tuyên truyền. Nhờ đó, các nội dung lý luận quân sự, quốc phòng vốn mang tính chuyên sâu, học thuật đã được chuyển tải theo những hình thức sinh động, hấp dẫn hơn, phù hợp với nhiều nhóm đối tượng công chúng...

Những vấn đề đặt ra và 6 kinh nghiệm

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò của báo chí, truyền thông trong nghiên cứu lý luận quân sự, quốc phòng vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Một số tác phẩm báo chí còn thiên về phản ánh sự kiện, chưa đi sâu nghiên cứu, phân tích và khái quát lý luận. Chất lượng tổng kết thực tiễn ở một số nội dung chưa đáp ứng yêu cầu phát triển lý luận trong bối cảnh mới. Đội ngũ phóng viên, biên tập viên chuyên sâu về lý luận quân sự, quốc phòng chưa đồng đều; còn thiếu những chuyên gia vừa có trình độ nghiên cứu lý luận sâu, vừa có khả năng truyền tải hiệu quả trên các nền tảng truyền thông hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ số, AI trong hoạt động báo chí Quân đội tuy đã có bước phát triển nhưng chưa đồng bộ; khả năng cạnh tranh thông tin trên không gian mạng còn hạn chế. Sự phối hợp giữa cơ quan báo chí với các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu trong một số trường hợp chưa thật chặt chẽ; chưa hình thành được nhiều diễn đàn học thuật có tầm ảnh hưởng rộng.

Từ thực tiễn hoạt động báo chí, truyền thông thời gian qua có thể rút ra một số kinh nghiệm quan trọng trong việc phát huy vai trò của báo chí, truyền thông đối với công tác nghiên cứu, phát triển lý luận quân sự, quốc phòng.

Một là, luôn giữ vững sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động báo chí và công tác nghiên cứu lý luận quân sự, quốc phòng. Đây là nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt, bảo đảm cho mọi hoạt động báo chí đi đúng định hướng chính trị, tư tưởng; đồng thời giữ vững bản chất cách mạng, tính chiến đấu và tính khoa học của báo chí. Trong điều kiện bùng nổ thông tin và sự tác động đa chiều của các luồng tư tưởng khác nhau hiện nay, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các cơ quan báo chí, truyền thông, nhất là báo chí Quân đội cần quán triệt sâu sắc quan điểm, đường lối, chính sách quân sự, quốc phòng của Đảng, Nhà nước; chủ động tuyên truyền, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn mới đặt ra trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mặt khác, báo chí, truyền thông phải là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước.

Hai là, gắn chặt nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn. Thực tiễn là nguồn gốc của lý luận, đồng thời là tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý. Muốn phát triển lý luận quân sự, quốc phòng phải bám sát thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng lực lượng, bảo vệ chủ quyền và thực hiện các nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Những thành tựu, kinh nghiệm, mô hình hay, cách làm sáng tạo từ thực tiễn cần được báo chí phát hiện, phản ánh, phân tích và khái quát thành những vấn đề mang tính lý luận. Thông qua các chuyên mục, diễn đàn khoa học, tọa đàm, phỏng vấn chuyên gia và các tuyến bài chuyên sâu, báo chí góp phần tạo cầu nối giữa thực tiễn và lý luận, giúp quá trình nghiên cứu lý luận quân sự, quốc phòng luôn bám sát yêu cầu thực tiễn.

Ba là, coi trọng tính học thuật và tính chiến đấu của các sản phẩm báo chí. Các tác phẩm báo chí về lý luận quân sự, quốc phòng không chỉ đòi hỏi tính chính xác về thông tin mà còn phải có chiều sâu nghiên cứu, cơ sở khoa học vững chắc và phương pháp tiếp cận thuyết phục. Những bài viết, chuyên luận, bình luận hay nghiên cứu chuyên đề cần bảo đảm tính logic, lập luận chặt chẽ, có giá trị định hướng nhận thức và hành động đối với bộ đội và nhân dân. Bên cạnh đó, tính chiến đấu phải được thể hiện rõ nét thông qua việc chủ động đấu tranh với các quan điểm sai trái, xuyên tạc về đường lối, chính sách về quân sự, quốc phòng của Đảng, Nhà nước.

Tác phẩm đa phương tiện của Báo Quân đội nhân dân, Báo Nhân Dân và Vietnamplus.vn. 

Bốn là, không ngừng đổi mới nội dung, hình thức và phương thức truyền thông. Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa nền tảng, việc đổi mới là yêu cầu khách quan đối với các cơ quan báo chí. Những vấn đề lý luận quân sự, quốc phòng vốn được xem là lĩnh vực chuyên sâu cần được thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ tiếp cận nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, khoa học. Các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, AI, dữ liệu lớn và các phương thức truyền thông hiện đại; phát triển các sản phẩm đa phương tiện như infographic, podcast, video clip, tọa đàm trực tuyến, phim tài liệu số... Qua đó giúp nâng cao khả năng tiếp cận, tương tác và lan tỏa các giá trị lý luận quân sự, quốc phòng tới nhiều đối tượng trong xã hội; đồng thời là kênh để phát triển lý luận quân sự, quốc phòng.

Năm là, xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận sâu và năng lực tác nghiệp hiện đại. Con người luôn là nhân tố quyết định chất lượng và hiệu quả hoạt động báo chí và hoạt động truyền thông. Người làm báo, truyền thông không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng mà còn phải thường xuyên học tập, nâng cao trình độ lý luận, kiến thức quân sự, quốc phòng, kỹ năng nghiên cứu khoa học và năng lực tác nghiệp trong môi trường truyền thông số. Đồng thời, cần chú trọng bồi dưỡng đội ngũ phóng viên, biên tập viên chuyên sâu về lý luận quân sự, quốc phòng; xây dựng lực lượng cộng tác viên, nhất là các nhà khoa học, cán bộ lãnh đạo, chỉ huy ở các cơ quan, đơn vị và chuyên gia đầu ngành nhằm nâng cao chất lượng nội dung tuyên truyền về lý luận quân sự, quốc phòng.

Sáu là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các cơ quan nghiên cứu, cơ sở đào tạo, cơ quan báo chí và đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học. Nghiên cứu và phát triển lý luận quân sự, quốc phòng là nhiệm vụ có tính liên ngành, đòi hỏi sự tham gia của nhiều lực lượng. Sự gắn kết giữa nhà nghiên cứu và nhà báo giúp phát hiện kịp thời những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn, tổ chức nghiên cứu, phản biện khoa học, tổng kết kinh nghiệm và phổ biến rộng rãi các kết quả nghiên cứu. Đồng thời, đây cũng là điều kiện thuận lợi để hình thành môi trường học thuật lành mạnh, thúc đẩy đổi mới tư duy, phát triển lý luận quân sự, quốc phòng đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.

(còn nữa)