Từ yêu cầu đổi mới của thực tiễn, chủ trương tinh gọn bộ máy đã được triển khai đồng bộ, tạo bước chuyển rõ nét trong tổ chức và vận hành hệ thống chính trị. Dấu mốc từ Hội nghị Trung ương 11 (khóa XIII) đến việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sắp xếp tổ chức, mà là đổi mới phương thức quản trị. Việc hoàn tất những bước sắp xếp lớn vì thế trở thành điều kiện để bộ máy vận hành hiệu quả hơn, làm nền tảng cho chặng phát triển mới của đất nước.

Hoàn thiện kiến trúc mới của bộ máy

Từ giữa năm 2025, cuộc cách mạng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị bước vào giai đoạn mang tính quyết định. Nếu trước đó, thông điệp về tinh gọn bộ máy, đổi mới phương thức lãnh đạo, xây dựng hệ thống “tinh, gọn, mạnh”, “hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” mới dừng lại ở tầm định hướng lớn, thì từ Hội nghị Trung ương 11 (khóa XIII), các định hướng ấy đã được đẩy lên thành những quyết sách đồng bộ.

Hội nghị Trung ương 11, khóa XIII (từ ngày 10 đến 12-4-2025) đã bàn bạc, thống nhất nhiều vấn đề rất hệ trọng: Tiếp tục sắp xếp, tinh gọn các cơ quan trong hệ thống chính trị; sắp xếp đơn vị hành chính; tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời gắn quá trình đó với chuẩn bị Đại hội XIV của Đảng, bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Phát biểu bế mạc, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) nhấn mạnh khối lượng công việc phía trước là rất lớn, rất hệ trọng, đòi hỏi quyết tâm chính trị rất cao để mở ra cục diện phát triển mới cho đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII. Ảnh: TTXVN 

Nếu nhìn từ chiều dài lịch sử tổ chức bộ máy Nhà nước, đây là cuộc cải cách có quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên. Nó không chỉ là giảm đầu mối hay đổi tên cơ quan mà là tái thiết lại cấu trúc vận hành của cả hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn hơn, rõ trách nhiệm hơn, phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu phát triển. Ngày 21-5-2025, Quốc hội thông qua nghị quyết rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026, đồng thời ấn định ngày bầu cử nhiệm kỳ mới là 15-3-2026. Điều đó cho thấy cải cách bộ máy được đặt trong tính toán tổng thể để đồng bộ với chu kỳ chính trị - pháp lý của đất nước.

Dấu mốc bản lề là ngày 1-7-2025, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành trên toàn quốc. Lần đầu tiên kể từ năm 1945, nước ta giảm một cấp hành chính, không tổ chức cấp huyện, chuyển sang mô hình tỉnh - xã. Đây không chỉ là thay đổi về sơ đồ hành chính. Đây là thay đổi về triết lý quản trị: Rút ngắn tầng nấc trung gian, đưa chính quyền tới gần dân hơn, phân định rõ hơn thẩm quyền, bảo đảm cấp xã mạnh về năng lực thực thi, cấp tỉnh mạnh về điều phối, chỉ đạo, kiểm tra. Ý nghĩa của quyết sách này không phải chỉ “bớt một cấp”, mà là kiến tạo một phương thức quản trị mới, trực tiếp hơn, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm hơn.

Trên cương vị người đứng đầu Chính phủ nhiệm kỳ 2021-2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhiều lần yêu cầu phải làm việc nào dứt việc đó, kiểm điểm tiến độ thường xuyên, không để mô hình mới bị nghẽn ở khâu thực thi. Những chỉ đạo ấy cho thấy Đảng và Nhà nước không nhìn cuộc cải cách này như một cuộc điều chỉnh hành chính đơn thuần, mà như một bước tái thiết nền quản trị công. Nói cách khác, mục tiêu không chỉ là bộ máy “gọn hơn”, mà là bộ máy “tốt hơn”, “gần dân hơn”, “làm được việc hơn”.

Khi lực lượng sản xuất, trình độ quản trị và yêu cầu hội nhập phát triển thì bộ máy tổ chức cũng phải thay đổi theo. Không thể dùng một cấu trúc cũ, nhiều tầng nấc, chậm phản ứng, chồng chéo chức năng để giải quyết các nhiệm vụ mới của thời đại số, của cạnh tranh quốc tế gay gắt, của yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững. Đổi mới tổ chức bộ máy vì vậy không phải là sự tùy hứng, càng không phải là sự thay đổi vì hình thức, mà là đòi hỏi khách quan của quá trình phát triển. Ở đây, tính đúng đắn của đường lối không chỉ nằm ở quyết tâm chính trị, mà còn nằm ở chỗ phù hợp với quy luật vận động của thực tiễn.

Hoàn tất sắp xếp là điều kiện, hiệu quả vận hành là mục tiêu

Sắp xếp tổ chức xong không có nghĩa là mọi việc đã hoàn thành. Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ phải nhìn nhận sự vật trong sự vận động, trong mối liên hệ và trong sự phát triển. Với cải cách bộ máy cũng vậy: Sắp xếp tổ chức mới chỉ là bước đầu; điều quyết định là bộ máy mới ấy có tạo ra hiệu quả quản trị mới hay không. Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”. Vì thế, bộ máy có tinh gọn đến đâu mà con người không theo kịp, lề lối làm việc không đổi mới, quy trình không số hóa, trách nhiệm không rõ ràng, thì hiệu quả không thể bứt phá.

Nhận thức rõ điều đó, sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, Trung ương và Chính phủ liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo tiếp theo. Kết luận số 195-KL/TW ngày 26-9-2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã đánh giá tình hình hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1-7-2025; yêu cầu tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động, tháo gỡ những khó khăn phát sinh. Ngày 3-10-2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 303/NQ-CP với các giải pháp thực hiện hiệu quả mô hình này, nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm bộ máy địa phương hoạt động hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn. Sau gần bốn tháng vận hành, các đánh giá chính thức cho thấy mô hình cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt, không để gián đoạn công việc, không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân và doanh nghiệp.

 Đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư kiểm tra công tác triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường Hải Châu, TP Đà Nẵng trong sáng 30-6-2025. Ảnh: nhandan.vn 

Tiếp theo, Kết luận số 210-KL/TW ngày 12-11-2025 của Trung ương về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới cho thấy việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy đã được triển khai tổng thể, triệt để, đồng bộ trên cả nước: Giảm 34,9% đầu mối trực thuộc Trung ương; chấm dứt 100% đảng đoàn, ban cán sự đảng; giảm 46% đơn vị hành chính cấp tỉnh và 66,9% đơn vị hành chính cấp xã; lần đầu tiên không tổ chức cấp huyện, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Những con số ấy không chỉ nói lên quy mô của cải cách, mà còn khẳng định bộ khung tổ chức mới của hệ thống chính trị đã hình thành.

Kết luận số 210-KL/TW cũng cho thấy việc hoàn tất sắp xếp mới là điểm khởi đầu của một giai đoạn khó hơn. Văn kiện này không dừng ở việc ghi nhận kết quả tinh gọn, mà đặt tiếp nhiệm vụ hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; tiếp tục phân cấp, phân quyền; tiếp tục đổi mới lề lối làm việc; tiếp tục nâng chất lượng phối hợp giữa các cơ quan; tiếp tục chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương hành chính. Đầu tháng 4-2026, Chính phủ tiếp tục yêu cầu đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, khắc phục hình thức, nâng hiệu lực quản lý nhà nước. Điều đó có nghĩa là cải cách không dừng ở “giảm đầu mối”, mà đang chuyển sang “nâng chất lượng phục vụ”, từ “điều chỉnh sơ đồ” sang “nâng cao năng lực thực thi”.

Thực tiễn ở nhiều địa phương cho thấy điều này hoàn toàn có cơ sở. Mô hình hai cấp chỉ thật sự có ý nghĩa khi người dân cảm thấy thủ tục thuận tiện hơn, hồ sơ được giải quyết nhanh hơn, chính quyền gần dân hơn. Những địa phương đẩy mạnh số hóa quy trình, thống nhất đầu mối tiếp nhận và xử lý hồ sơ, công khai trách nhiệm từng khâu đã tạo ra chuyển biến tích cực rõ rệt. Điều đó chứng minh: Tinh gọn tổ chức chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là biến sự tinh gọn ấy thành hiệu lực quản trị mới.

Sự đúng đắn trong đường lối lãnh đạo của Đảng không chỉ thể hiện ở việc đề ra quyết sách lớn, mà luôn theo sát thực tiễn để điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện trong quá trình thực hiện. Từ Hội nghị Trung ương 11 đến Kết luận 195, Nghị quyết 303, Kết luận 210 và các chỉ đạo sau đó cho thấy rõ chủ trương đúng, tổ chức thực hiện quyết liệt, theo dõi sát thực tiễn, tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn. Đây là phương thức lãnh đạo khoa học, biện chứng, đúng đắn, bám sát đời sống thực tiễn.

Nếu ở giai đoạn trước, “vừa chạy, vừa xếp hàng” là cách thức phù hợp để xử lý khối lượng công việc khổng lồ trong thời gian ngắn, thì đến nay kiến trúc mới của hệ thống chính trị đã cơ bản hoàn thành. Nhưng bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Muốn đi xa hơn, phải xác lập đường lối phát triển trong chỉnh thể chiến lược đã xây dựng.

(còn nữa)