Không để “vùng xám” xâm nhập vào quân nhân

Sự nguy hại của “vùng xám”

“Vùng xám” có thể hiểu là khoảng mơ hồ giữa đúng và sai, giữa chuẩn mực và lệch chuẩn, giữa trách nhiệm và tùy tiện. Ở đó, các nguyên tắc không bị phủ nhận trực diện, nhưng lại bị nới lỏng, bị “làm mềm” bởi sự chủ quan, dễ dãi hoặc thiếu kiên định. Đây không phải là sai phạm rõ ràng để dễ nhận diện và xử lý, mà là trạng thái “lưng chừng” trong nhận thức, nơi con người không còn giữ được ranh giới rõ ràng giữa cái đúng và cái sai.

Sự nguy hiểm của “vùng xám” không nằm ở những biểu hiện đột biến, mà ở quá trình tích tụ âm thầm của những lệch chuẩn nhỏ. Khi một hành vi thiếu chuẩn mực được lặp lại nhiều lần mà không bị nhận diện là sai lệch, nó dần trở thành “bình thường mới”. Lúc đó, chuẩn mực không còn là ranh giới rõ ràng, mà bị xói mòn từ bên trong, dẫn đến sự suy giảm về bản lĩnh, ý thức và trách nhiệm.

Sư đoàn 968 (Quân khu 4) luôn chú trọng bồi dưỡng, giáo dục truyền thống, nâng cao nhận thức chính trị, giúp các quân nhân vững vàng tư tưởng, yên tâm học tập, công tác. Ảnh: THANH HẢI

Đối với quân nhân, lực lượng mang tính kỷ luật cao, đại diện cho sức mạnh, uy tín và bản chất chính trị của Quân đội, thì “vùng xám” không chỉ là vấn đề cá nhân, mà còn là nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Bởi vậy, nhận diện đúng “vùng xám” là bước đầu tiên để chủ động phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả.

Trong bối cảnh không gian mạng trở thành một “mặt trận không tiếng súng”, “vùng xám” không xuất hiện một cách trực diện, mà len lỏi, thẩm thấu thông qua chính hoạt động tiếp nhận, xử lý và lan truyền thông tin hằng ngày của mỗi quân nhân. Trước hết, đó là môi trường thông tin đa chiều, nơi đúng - sai, thật - giả đan xen phức tạp. Nhiều thông tin không sai hoàn toàn, nhưng được xây dựng theo kiểu “nửa đúng - nửa sai”, kết hợp giữa dữ kiện thật với suy diễn chủ quan, tạo cảm giác hợp lý, từ đó dẫn dắt nhận thức của người xem theo hướng lệch lạc. Khi tiếp xúc thường xuyên với dạng thông tin này, nếu thiếu nền tảng tư tưởng vững vàng và kỹ năng phân tích, quân nhân rất dễ rơi vào trạng thái hoài nghi, dao động hoặc “lưng chừng” trong nhận thức.

Đối với môi trường mạng xã hội, nơi thuật toán ưu tiên những nội dung có tính cảm xúc mạnh, gây tranh cãi hoặc giật gân, rất dễ đàng tạo ra một môi trường thông tin “lệch chuẩn”, trong đó những nội dung tiêu cực dễ lan tỏa hơn nội dung chính thống. Khi tiếp nhận thông tin trong dòng chảy ấy, mỗi cá nhân dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông, dần đánh mất khả năng đánh giá độc lập.

Một con đường xâm nhập khác của “vùng xám” là sự chủ quan trong nhận thức về không gian mạng. Không ít người, trong đó có quân nhân trẻ cho rằng mạng xã hội là “không gian riêng”, nơi có thể tự do bày tỏ quan điểm mà không cần tuân thủ những chuẩn mực chặt chẽ như trong môi trường công tác. Chính quan niệm này dẫn đến sự tách biệt giữa “đời thực” và “đời ảo”, từ đó làm nảy sinh tâm lý buông lỏng tự kiểm soát.

Ngoài ra, “vùng xám” còn hình thành từ sự thiếu kịp thời trong định hướng, quản lý và giáo dục. Khi những biểu hiện lệch chuẩn nhỏ không được nhắc nhở, uốn nắn kịp thời, chúng sẽ tích tụ, lan rộng và dần trở thành thói quen. Như vậy, “vùng xám” không xâm nhập vào quân nhân bằng những cú sốc lớn, mà bằng những tác động nhỏ, lặp đi lặp lại, từ đó làm suy giảm “sức đề kháng” về tư tưởng và bản lĩnh của quân nhân.

Chủ động nhận diện "vùng xám"

“Vùng xám” trong quân nhân trên không gian mạng biểu hiện đa dạng, nhưng có thể nhận diện qua một số dấu hiệu điển hình, đó là, sự mơ hồ về lập trường trong tiếp nhận thông tin. Trước các vấn đề phức tạp, nhạy cảm, một số quân nhân không giữ được sự rõ ràng, dứt khoát trong nhận thức, dễ bị dao động, hoài nghi hoặc “nghe theo số đông”. Cùng với đó, việc tiếp nhận thông tin thiếu chọn lọc, thiếu kiểm chứng dẫn đến những đánh giá phiến diện.

Cùng với đó, là sự tùy tiện trong chia sẻ và tương tác. Những hành vi như “thích”, “chia sẻ”, “bình luận” tưởng chừng đơn giản nhưng lại có thể góp phần khuếch đại thông tin sai lệch. Một số trường hợp chia sẻ nội dung chưa được kiểm chứng, thậm chí mang yếu tố tiêu cực, gây ảnh hưởng đến dư luận. Ngoài ra, còn biểu hiện dễ gặp khác là sự dễ dãi trong phát ngôn trên môi trường số. Biểu hiện qua việc quân nhân sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, phản ứng cảm tính, tranh luận thiếu kiểm soát trước các vấn đề nhạy cảm, phức tạp, qua đó, không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến uy tín của đơn vị, của Quân đội.

Điều đáng lo ngại khác, đó là khi tiếp cận thông tin theo xu hướng dư luận, có quân nhân thiếu tư duy độc lập, dễ bị dẫn dắt, từ đó hình thành nhận thức lệch lạc. Nhiều quân nhân còn quan niệm “mạng là ảo” dẫn đến sự buông lỏng chuẩn mực, trong khi thực tế, mọi hành vi trên mạng đều có thể bị ghi lại, lan truyền và gắn với hình ảnh quân nhân. Những biểu hiện này nếu không được nhận diện và chấn chỉnh kịp thời sẽ làm xói mòn bản lĩnh chính trị, suy giảm tính kỷ luật và ảnh hưởng đến hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”.

Ngăn ngừa “vùng xám” xâm nhập vào quân nhân

Trước sự ảnh hưởng tiêu cực của “vùng xám”, để ngăn ngừa, đấu tranh hiệu quả, cần phải có hệ thống giải pháp đồng bộ, từ cấp ủy, chỉ huy cơ quan, đơn vị đến vai trò của mỗi quân nhân với nhiều phương pháp, kết hợp giữa giáo dục, quản lý, rèn luyện và tự giác.

Trước hết, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, làm rõ bản chất, biểu hiện và tác hại của “vùng xám” trên không gian mạng. Nội dung giáo dục phải cụ thể, sát thực tiễn, gắn với các tình huống điển hình, tránh chung chung, hình thức. Cùng với đó, tăng cường định hướng thông tin, giúp bộ đội có “la bàn” trong tiếp nhận và xử lý thông tin. Việc cung cấp thông tin chính thống kịp thời, đầy đủ sẽ hạn chế khoảng trống thông tin, khiến "vùng xám" không có môi trường thuận lợi để hình thành.

Một giải pháp quan trọng khác là siết chặt quản lý kỷ luật trong môi trường số, coi hành vi trên không gian mạng là một bộ phận của kỷ luật Quân đội. Cần xây dựng và hoàn thiện các quy định cụ thể về sử dụng mạng xã hội, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm. Song song với đó, cần quan tâm xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh; chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số và kỹ năng “miễn dịch" thông tin, giúp quân nhân có khả năng nhận diện thông tin sai lệch, không bị dẫn dắt bởi thuật toán hay tâm lý đám đông. Cùng với đó, phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, lực lượng nòng cốt trong định hướng dư luận, lan tỏa thông tin tích cực.

Đối với mỗi quân nhân, cần tự rèn luyện bản lĩnh, giữ vững “chất thép” trong mọi hoàn cảnh; giữ vững nền tảng tư tưởng, thường xuyên học tập, rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị. Khi nền tảng tư tưởng vững chắc, quân nhân sẽ có khả năng phân định rõ đúng - sai, không dao động trước các luồng thông tin phức tạp.

Cùng với đó, cần rèn luyện ý thức kỷ luật trong môi trường số. Mỗi quân nhân cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi phát ngôn, thể hiện cảm xúc trên mạng xã hội, phải đặt trong mối quan hệ giữa tự do ngôn luận với trách nhiệm, danh dự và hình ảnh của Quân đội. Đặc biệt, phải xác định rõ, mọi hành vi trực tuyến đều phản ánh bản lĩnh, phẩm chất và trách nhiệm của quân nhân, vì vậy, cần hết sức cân nhắc, thận trọng.

Cùng với các biện pháp trên, mỗi quân nhân cần nâng cao khả năng tự kiểm soát và tự "miễn dịch” thông tin. Trong đó, cần giữ vững các nguyên tắc: Không vội tin, không vội chia sẻ khi chưa kiểm chứng; không bình luận theo cảm xúc nhất thời; không tham gia các tranh luận thiếu chuẩn mực và chủ động kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn. Bên cạnh đó, mỗi quân nhân cần rèn luyện tư duy độc lập, không bị cuốn theo tâm lý đám đông hay sự dẫn dắt của thuật toán. Ngoài việc chủ động phòng ngừa, mỗi quân nhân cần tích cực tham gia đấu tranh trên không gian mạng, với thái độ đúng đắn, khoa học, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững trận địa tư tưởng trong Quân đội.

“Vùng xám” nhận thức trên không gian mạng là mảnh đất nuôi dưỡng sự lệch chuẩn, làm suy giảm bản lĩnh và ý thức trách nhiệm của mỗi công dân, trong đó có quân nhân, nếu không được nhận diện và ngăn chặn kịp thời. Khi mỗi quân nhân luôn tự soi, tự sửa, thống nhất giữa suy nghĩ - lời nói - hành động, giữa đời thực và không gian mạng, thì “vùng xám” sẽ không còn đất tồn tại. Và khi đó, hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” sẽ tiếp tục được giữ gìn, củng cố và lan tỏa vững chắc trong lòng nhân dân, góp phần tạo nên sức mạnh giúp Quân đội nhân dân Việt Nam luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.