Những ngày đầu tháng 3, trong khi các cấp, các ngành chức năng ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang tập trung quyết liệt cho công tác phòng, chống và khắc phục hậu quả của tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn (XNM) thì hàng chục hộ dân ở xã An Xuyên, TP Cà Mau “xé rào”, đưa nước mặn vào vùng đất vốn được quy hoạch sản xuất lúa hai vụ để… nuôi tôm.
Trong khi tình hình thiên tai XNM đang diễn ra hết sức gay gắt thì hành vi mang tính chất tùy tiện, tự phát của các hộ nhỏ lẻ nêu trên như "đổ thêm dầu vào lửa", càng gây khó khăn cho công tác phòng chống, khắc phục XNM. Qua đây cũng cho thấy công tác phòng, chống hạn mặn ở ĐBSCL còn bộc lộ nhiều bất cập, thiếu đồng bộ, thậm chí là xung đột lợi ích.
Việc người dân tự ý phá vỡ quy hoạch trong sản xuất nông nghiệp do xung đột lợi ích (hiệu quả sản xuất giữa nuôi tôm và trồng lúa chênh lệch quá cao) không chỉ diễn ra lần đầu trên địa bàn tỉnh Cà Mau, trước đây người dân còn quyết tâm thực hiện gay gắt, quyết liệt hơn để tìm nguồn nước nuôi tôm. Còn tại tỉnh Sóc Trăng, vụ đông xuân này người dân vùng giáp ranh của hai huyện Long Phú và Trần Đề cũng rơi vào tình trạng dở khóc dở cười, chẳng ai chịu ai. Cụ thể là nơi xuống giống sớm, nơi xuống giống muộn, nơi thì trồng lúa, nơi thì chuyên canh hoa màu… trong khi nguồn nước lại dùng chung. Hệ quả là, người xuống giống sớm đến lúc thu hoạch muốn đưa nước (đang bị nhiễm mặn) vào các con kênh cấp phối để tiện vận chuyển máy gặt và lúa, thì bị người xuống giống sau cùng, những người trồng hoa màu phản đối, ngăn cản do sợ thiệt hại. Làm sao để hài hòa lợi ích giữa các bên trong trường hợp này là rất khó. Nói rộng ra toàn vùng ĐBSCL, trong sản xuất nông nghiệp, dù muốn hay không thì các địa phương giáp ranh cũng phải chịu chi phối bởi nguồn nước chung. Việc điều tiết nguồn nước nếu không hợp lý sẽ dễ dẫn đến sự xung đột.
Để phòng, chống hạn hán, XNM, các địa phương vùng ĐBSCL có sự hỗ trợ tích cực của các bộ, ngành Trung ương đã và đang tích cực triển khai nhiều dự án công trình và phi công trình, cả ngắn hạn, trung hạn và tính tới dài hạn… Tuy nhiên, muốn đạt được mục tiêu đề ra, thiết nghĩ các địa phương trong vùng cần phải rà soát lại những quy hoạch, kế hoạch sản xuất và hệ thống thủy lợi bố trí xem đã hợp lý, khoa học hay chưa. Ở tầm vĩ mô, việc tổ chức, sắp xếp quy hoạch và liên kết vùng cũng phải được xem xét theo hướng đó; có thể tính đến phương án thống nhất "sống chung với hạn hán, xâm nhập mặn" ở những vùng cụ thể. Đừng để những bất cập, thiếu đồng bộ trong quy hoạch, kế hoạch sản xuất của từng địa phương và toàn vùng trở thành rào cản khiến công tác phòng, chống hạn hán, XNM không đạt được hiệu quả như mong muốn.
HỒNG HIẾU