Không ít cha mẹ vì bận rộn đã phó thác con cho chiếc điện thoại, miễn con ngồi yên để người lớn có thêm thời gian làm việc hoặc nghỉ ngơi. Nhưng phim ngắn không giữ trẻ một cách “vô tư”. Tình tiết được đẩy nhanh, xung đột dồn dập, nút thắt liên tục bỏ lửng; tập sau nối tập trước, còn thuật toán tiếp tục đề xuất đúng thứ trẻ vừa xem, vừa thích, vừa tò mò. Cơ chế ấy càng dễ chi phối trẻ, khi khả năng trì hoãn ham muốn và tự đặt điểm dừng của các em chưa hoàn thiện.

Ảnh minh họa: dantri.com.vn 

Đáng ngại hơn, trẻ chưa đủ khả năng phân định rạch ròi đâu là hư cấu, đâu là đời thật; đâu là nội dung lành mạnh, đâu là thứ được thiết kế để kích thích cảm xúc và kéo dài thời gian xem. Khi AI có thể tạo khuôn mặt, giọng nói, nhân vật và tình huống ngày càng giống thật, ranh giới ấy càng mong manh.

Hệ quả dễ thấy là rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung, ít vận động, dễ cáu gắt và sa sút học tập. Báo động hơn là thứ trẻ xem lặp đi lặp lại có thể âm thầm trở thành thứ trẻ tin là bình thường, là chuẩn mực. Nếu thường xuyên tiếp xúc với những mô típ trả thù, đổi đời tức thì, tình yêu chiếm hữu, giàu sang thần tốc hay những tình huống phi lý được dựng như thật, sự lệch lạc có thể trở nên “quen mắt” lúc nào không hay. Lâu dần, trẻ có thể hình thành cách nhìn méo mó về thành công, tình cảm, tiền bạc và cách giải quyết xung đột. Tuổi thơ bị “nuốt” vào thế giới ảo, nhưng những tổn thương để lại thì hoàn toàn có thật.

Vì vậy, hạn chế trẻ tiếp xúc quá sớm với mạng xã hội và kiểm soát phim ngắn AI thực chất là hai mặt của một vấn đề: Không để trẻ tự xoay sở trong môi trường số đầy rủi ro. Quyết định số 468/QĐ-TTg cũng đặt ra yêu cầu xây dựng mô hình “phòng ngừa, ngăn chặn chủ động các mối nguy hại đối với trẻ em”, tức là bảo vệ từ sớm, từ xa, thay vì chờ tổn thương xảy ra rồi mới xử lý.

Cần nhìn nhận AI không phải kẻ thù của trẻ em. Nếu được ứng dụng đúng cách, AI có thể giúp bài học trực quan hơn, hỗ trợ việc học, mở rộng hiểu biết và khơi gợi sáng tạo. Nhưng dùng AI để giúp một đứa trẻ học tốt hơn hoàn toàn khác với việc đưa cho con chiếc điện thoại rồi để thuật toán quyết định con xem gì, nhất là với phim ngắn AI!