Tham gia các hoạt động lễ hội chính là dịp tốt để mỗi người con đất Việt tưởng nhớ về cội nguồn, tổ tiên và thành tâm cầu chúc cho “quốc thái, dân an”; cầu chúc cho mỗi gia đình, từng người dân và đất nước luôn luôn an lành, hạnh phúc và cường thịnh. Mặt khác, lễ hội còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, bồi đắp lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết trong các tầng lớp nhân dân... Chính vì vậy, hoạt động này luôn được Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành, địa phương quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện; đông đảo các tầng lớp nhân dân hào hứng tham gia và trở thành hoạt động văn hóa, tâm linh không thể thiếu trong đời sống xã hội.
Tuy nhiên, những năm qua, cùng với những mặt tích cực, các hoạt động lễ hội vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, tồn tại, vì thế đã gây ra không ít khó khăn cho các cơ quan quản lý Nhà nước và chính quyền địa phương, còn dư luận nhân dân thì tỏ ra băn khoăn, lo lắng. Đó là tình trạng lạm dụng, biến tướng và các hành vi văn hóa phản cảm tại các lễ hội. Mới đây, dư luận hết sức bất bình vì những hình ảnh chen lấn, xô đẩy, cướp ấn ở đền Trần (Nam Định); cướp hoa tre ở đền Sóc và nạn bói toán, móc túi ở Phủ Tây Hồ (Hà Nội); hành vi vứt rác vào cây của các du khách sau khi tham gia hành lễ ở chùa Châu Thới (Bình Dương)… Thậm trí còn có hiện tượng cán bộ, công chức Nhà nước bỏ bê công việc, dùng xe công để đi lễ hội.
Thiết nghĩ, để lễ hội phát triển đúng hướng, thật sự là hoạt động văn hóa lành mạnh, trước hết phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm khắc phục những nhận thức sai lệch, méo mó về tổ chức và tham gia lễ hội; giáo dục nâng cao ý thức cho người tham gia lễ hội. Khắc phục tư duy coi lễ hội là dịp “làm ăn”, là cơ hội để "moi tiền" của du khách thập phương. Các địa phương cần thực hiện tốt quy định về nếp sống văn minh trong các lễ hội theo Chỉ thị của Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ; tăng cường công tác tổ chức và quản lý của Nhà nước, cấp ủy, chính quyền địa phương về các hoạt động lễ hội nhằm phát huy những yếu tố tích cực và ngăn chặn những yếu tố tiêu cực trong lễ hội truyền thống. Đồng thời, không ngừng nâng cao chất lượng tổ chức và quản lý lễ hội phù hợp với cấu trúc, đặc điểm và những yếu tố cấu thành của lễ hội truyền thống, phù hợp với tâm lý, nguyện vọng của nhân dân. Sau lễ hội, các nhà tổ chức, quản lý, chính quyền địa phương cần đúc rút những bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nhằm ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực đã tồn tại nhiều năm liên quan đến công tác quản lý và tổ chức lễ hội. Bên cạnh đó cũng phải thực hiện tốt công tác quy hoạch các lễ hội; thực hiện việc sắp xếp lễ hội theo quy mô quốc gia, tỉnh, thành phố, huyện, xã; xác định giá trị cụ thể của từng lễ hội để từ đó đề ra phương thức tổ chức và quản lý cho phù hợp.
Thực tiễn đời sống văn hóa, xã hội đã chứng minh, cộng đồng chính là chủ thể để lễ hội phát triển lành mạnh, đúng định hướng. Vì vậy, muốn giữ được vai trò đó thì mỗi người dân khi tham gia lễ hội phải có ý thức trách nhiệm trước cộng đồng, góp phần làm cho lễ hội phát triển lành mạnh, giữ được bản sắc văn hóa dân tộc. Thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giáo dục về các hoạt động lễ hội sẽ giúp cho người tham gia lễ hội nhận thức sâu sắc về mục đích, ý nghĩa của lễ hội, từ đó tự giác thực hiện nếp sống văn minh, điều chỉnh hành vi, ứng xử đúng đắn. Bên cạnh đó phải không ngừng nâng cao chất lượng công tác tổ chức và quản lý, giữ vững không gian, môi trường văn hóa cho lễ hội; đồng thời có những chế tài xử phạt đủ mạnh để ngăn chặn những hành vi sai phạm liên quan đến các hoạt động tổ chức và tham gia lễ hội...
VĂN HIẾU