"Mười năm qua đã có 13.489 hài cốt liệt sĩ đã được tìm kiếm, quy tập, trong đó có 2.291 hài cốt liệt sĩ được hồi hương từ hai nước bạn Lào và Cam-pu-chia. Trong cuộc tìm kiếm hài cốt đồng đội, đã có những chiến sĩ mãi mãi ra đi, ghi tên mình trong danh sách những người bất tử". Đó là ý kiến của Thiếu tướng Nguyễn Văn Thảng, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 5 khi trả lời phỏng vấn Phóng viên báo Quân đội nhân dân nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ.

PV: Thưa đồng chí Chính ủy Quân khu, kết quả 13.489 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập, hồi hương trong 10 năm là một con số ấn tượng. Ấn tượng ở cả hai nghĩa, đấy là sự hy sinh to lớn và sự vất vả gian khổ của những người đi tìm đồng đội. Xin đồng chí nói thêm về nhiệm vụ này!

Thiếu tướng Nguyễn Văn Thảng: 10 năm qua, Đảng ủy-Bộ Tư lệnh Quân khu 5 đã tập trung chỉ đạo các tỉnh, thành phố trên địa bàn tiến hành tìm kiếm, cất bốc và quy tập được 11.198 hài cốt liệt sĩ ở trong nước, trong đó có 2.514 hài cốt đã xác định được tên và quê quán. Ngoài ra, Quân khu 5 được Ủy ban đặc biệt Chính phủ và Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh ở hai nước bạn Lào và Cam-pu-chia. Quân khu đã thành lập 3 đội chuyên trách để làm nhiệm vụ này. Hơn 10 năm làm nhiệm vụ tìm kiếm ở 4 tỉnh Nam Lào và 6 năm làm nhiệm vụ ở 4 tỉnh đông bắc Cam-pu-chia, các đội công tác của Quân khu đã vượt qua biết bao khó khăn, gian khổ, tìm kiếm cất bốc được 2.291 hài cốt liệt sĩ (ở Lào là 980, Cam-pu-chia là 1.311), trong đó có 220 hài cốt xác định được tên tuổi, quê quán.

PV: Xin đồng chí cho biết, khó khăn, gian khổ nhất trong quá trình xác minh, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là gì?

Thiếu tướng Nguyễn Văn Thảng: Đây là việc làm thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của các LLVT Quân khu. Vì vậy dù có khó khăn, gian khổ đến mấy cũng phải điều tra xác minh, khảo sát và tìm kiếm bằng được những liệt sĩ còn đang thất lạc. Tuy nhiên, do thời gian quá lâu, địa hình đã thay đổi quá nhiều, phần lớn hài cốt liệt sĩ chưa tìm thấy đều ở những địa bàn hết sức phức tạp… Phải xác định tọa độ trên bản đồ, nhiều khu vực trước khi tìm kiếm, phải tổ chức rà phá bom mìn, phát quang. Tìm kiếm trong nước đã vất vả, gian khổ, tìm kiếm ở nước ngoài còn vất vả, gian khổ gấp bội. Ngoài việc thực hiện tốt các cam kết giữa hai Chính phủ, các đội công tác còn phải làm tốt công tác dân vận, vận động nhân dân nước bạn… 10 năm qua, các đội công tác của Quân khu 5 tìm kiếm, cất bốc, hồi hương được 2.291 hài cốt liệt sĩ về nước, tôi cho là một kỳ công.

PV: Đề nghị đồng chí nói rõ hơn về các đội công tác trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ?

Thiếu tướng Nguyễn Văn Thảng: Quân khu 5 có 3 đội công tác tìm kiếm, quy tập, hồi hương hài cốt liệt sĩ, trước khi lên đường đều phải được huấn luyện thuần thục các nhiệm vụ, như: Rà phá, tháo gỡ bom mìn; trinh sát địa hình, xác định đúng tọa độ; kinh nghiệm tìm kiếm mộ liệt sĩ; luyện tập hành quân mang vác nặng vượt suối, trèo đèo; huấn luyện hậu cần kỹ thuật, luyện tập xử lý 5 biện pháp cấp cứu; trình độ sử dụng máy thông tin liên lạc… Nói tóm lại, phải trang bị đầy đủ kiến thức cho cán bộ, chiến sĩ để mọi người có trình độ tinh thông đủ khả năng xử lý các tình huống trong khi làm nhiệm vụ ở nước bạn, khi hoạt động độc lập, cũng như lúc tập trung. Tôi cho đây là kỳ công thứ nhất. Kỳ công thứ hai là việc khảo sát, tìm kiếm, khi đã xác định đúng tọa độ, đúng khu vực, thì việc khai quật, tìm kiếm là hết sức kiên trì, không để sót một tấc đất, sau khi khai quật xong phải hoàn thổ nguyên vẹn, dù đó là đất đồi, hay ven sông, ven suối. Tôi chỉ xin nêu con số của Đội K52, thuộc Bộ CHQS tỉnh Gia Lai. Đây là đội có 6 năm công tác bên nước bạn, trong 6 năm ấy đội đã đến 682 buôn, làng ở 19 xã của 15 huyện thuộc ba tỉnh biên giới nước bạn. Lượng đất đá mà đội khai quật để tìm kiếm liệt sĩ khoảng hơn 60.000m3 và hơn 100km đường hào, cơ động trên 800.000km… đã tìm kiếm, hồi hương được 645 hài cốt liệt sĩ về nước, trong đó có 39 hài cốt có tên đã bàn giao cho các địa phương; quy tập ở trong nước được 400 mộ liệt sĩ. Đặc biệt, trong quá trình làm nhiệm vụ bên nước bạn, quân y của đội đã khám, chữa bệnh cho gần 2 nghìn lượt người, điều trị thành công 3 ca bị bỏng, sơ cứu 6 ca tai nạn giao thông, cấp cứu 4 ca bệnh nặng, giúp nhân dân nhiều phương tiện sản xuất… để lại trong lòng nhân dân nước bạn hình ảnh cao đẹp của bộ đội Việt Nam.

PV: Đồng chí có nói, các đội công tác không chỉ đơn thuần làm nhiệm vụ đi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Ý của câu nói này là gì, thưa đồng chí!

Thiếu tướng Nguyễn Văn Thảng: Tôi cho rằng, việc tìm kiếm, cất bốc, quy tập và hồi hương hài cốt liệt sĩ, không đơn thuần là một công việc, một nhiệm vụ, mà hơn thế nữa đấy chính là nghĩa, là tình, là lương tâm, trách nhiệm, là đạo lý, là cội nguồn của sức mạnh và niềm tin. Không là thế, thì không thể có hình ảnh chiến sĩ binh nhì, một mình giữa rừng xanh, núi thẳm ở tận nước bạn xa xôi xả thân mình để tìm hài cốt liệt sĩ. Đã có những chiến sĩ trở thành liệt sĩ khi đi làm nhiệm vụ này, đã có người bị rắn cắn, bị cây đè, bị nước cuốn trong khi làm nhiệm vụ. Điều giản dị bình thường ấy ở người chiến sĩ không hề đơn thuần một chút nào.

PV: Xin trân trọng cám ơn đồng chí Chính ủy Quân khu.

ĐẶNG TRUNG HỘI (thực hiện)