Điểm mới trong Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng về quan điểm kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực là bổ sung thêm nhân tố “văn hóa”. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng bởi: “Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”(2). Quan điểm kết hợp trong Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng không đơn thuần là bổ sung thêm một nhân tố mà chính là sự nhận thức sâu sắc hơn về mối quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực và sự “tổng hòa” quan hệ giữa các lĩnh vực đời sống xã hội. Quan điểm của Đảng về kết hợp chặt chẽ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội xuất phát từ nhận thức mới về từng lĩnh vực. Về kinh tế là xây dựng “… nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa…”; “… nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế…”(3). Đó là sự gắn kết, tương tác lẫn nhau giữa giáo dục-đào tạo và khoa học-công nghệ nhằm đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển kinh tế-xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tạo động lực quan trọng phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ môi trường, bảo đảm QPAN. Nhân tố “đối ngoại” và quan hệ giữa quốc phòng với đối ngoại được bổ sung vào mục tiêu trọng yếu của quốc phòng là “tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế…”(4). Nhận thức về an ninh quốc gia có sự phát triển, là an ninh tổng hợp gồm: An ninh chính trị, kinh tế, tài chính, năng lượng, an ninh môi trường, an ninh thông tin, an ninh mạng… Với khái niệm an ninh quốc gia, sự gắn kết giữa quốc phòng với an ninh sâu, rộng hơn là yêu cầu nội tại.
Những nhận thức mới nêu trên dẫn tới nội hàm mới, thể hiện sự bổ sung, phát triển sâu sắc quan điểm kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực đời sống xã hội trong Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng. Kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực đời sống xã hội vừa là quan điểm cơ bản, vừa là vấn đề bức thiết, vừa mang tính định hướng cho phát triển, vừa là nhiệm vụ và giải pháp thiết thực để giải quyết mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Những năm tới, sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc đứng trước nhiều thuận lợi nhưng cũng có không ít khó khăn, thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng, diễn biến phức tạp. Trong điều kiện đó, chỉ có kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực đời sống xã hội mới thực hiện được mục tiêu trọng yếu của QPAN là: “Phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị, tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế, kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ công cuộc đổi mới, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia-dân tộc; bảo vệ nền văn hóa dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”(5). Để nâng cao hiệu quả thực hiện quan điểm kết hợp chặt chẽ giữa các lĩnh vực theo tinh thần Đại hội Đảng XII, cần tiến hành đồng bộ một số nhiệm vụ cơ bản và giải pháp chủ yếu sau:
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang và toàn dân về kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực đời sống xã hội trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Trước hết, toàn Đảng, toàn dân, các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang, cả hệ thống chính trị cần quán triệt, nhận thức sâu sắc quan điểm kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực đời sống xã hội. Vừa qua, do nhận thức chưa đầy đủ, chưa sâu sắc của một bộ phận cán bộ, đảng viên, cùng với việc chú trọng lợi ích cục bộ, đã dẫn đến những sơ hở, thậm chí là thiệt hại nghiêm trọng về nhiều mặt ở một số địa phương, địa bàn.
Nhận thức đúng là cơ sở để nâng cao trách nhiệm trong tổ chức triển khai thực hiện quan điểm, đường lối của Đảng. Để có nhận thức đúng cần chú trọng và đổi mới nội dung, biện pháp tuyên truyền về quan điểm, đường lối của Đảng, giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho các đối tượng và toàn dân. Các bộ, ngành, địa phương cần xây dựng chương trình hành động, xác định trách nhiệm cụ thể, đề ra chủ trương, biện pháp theo chức năng, phạm vi của mình; chủ động phối hợp với các bộ, ngành, địa phương khác trong tổ chức thực hiện; kịp thời khắc phục triệt để những sơ hở, thiếu sót.
Hai là, kết hợp chặt chẽ kinh tế, văn hóa, xã hội với QPAN và QPAN với kinh tế, văn hóa, xã hội trong từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế-xã hội, trên các vùng, miền của Tổ quốc.
Nhận thức đúng phải được thể hiện bằng hành động, bởi vì kết quả hoạt động thực tiễn là thước đo chính xác, chân thực nhất về nhận thức, trách nhiệm. Việc kết hợp phải thực hiện ngay trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội kết hợp với tăng cường QPAN của ngành, vùng, địa phương, nhất là ở địa bàn chiến lược, biên giới, biển đảo, vùng sâu, vùng xa; tránh tình trạng sau khi phê duyệt, đầu tư phải điều chỉnh, thậm chí hủy bỏ. Quá trình triển khai thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án, kịp thời phát hiện, phối hợp giải quyết các vấn đề nảy sinh.
Vừa qua, việc xây dựng, phê duyệt, triển khai thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội kết hợp với tăng cường, củng cố QPAN có mặt chưa kết nối giữa tỉnh, thành phố này với tỉnh, thành phố khác. Do đó, sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và các quân khu có vai trò rất quan trọng, bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực trong xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch của từng vùng, nhất là trên các địa bàn giáp ranh. Phát huy nhân tố văn hóa, xây dựng con người mới, nguồn nhân lực chất lượng cao, thông qua giáo dục-đào tạo, duy trì bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập quốc tế; thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, tạo sự đồng thuận cao, nâng cao khả năng tự bảo vệ của mỗi người dân trước văn hóa độc hại. Đặc biệt, phải tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền các cấp. Đây là nhân tố quyết định nâng cao hiệu quả thực hiện quan điểm kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực.
Ba là, điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác kết hợp các lĩnh vực.
Những năm qua, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp quy liên quan đến kết hợp giữa các lĩnh vực, ngành, lực lượng như: Luật Quốc phòng, Nghị định 77/2010/NĐ-CP ngày 12-7-2010 về phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và nhiệm vụ QPAN… Tuy nhiên, tình hình mới có nhiều thay đổi. Đại hội Đảng XII đề ra những quan điểm mới về: Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, tham gia các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới... Điều đó đặt ra những vấn đề mới, yêu cầu cao hơn đối với việc kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực đời sống xã hội, nhất là kết hợp giữa QPAN với kinh tế, đối ngoại; không chỉ tuân thủ luật pháp Việt Nam mà còn phù hợp với luật pháp quốc tế.
Do đó, cần rà soát các văn bản hiện hành, điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác kết hợp các lĩnh vực. Thực tế, việc thực hiện kết hợp kinh tế với QPAN trong các doanh nghiệp nước ngoài, liên doanh và doanh nghiệp tư nhân còn nhiều bất cập. Mục tiêu hàng đầu của các doanh nghiệp này là lợi nhuận, nên họ ít quan tâm, tự giác thực hiện quy định về kết hợp kinh tế với QPAN. Để khắc phục bất cập đó, cần có cơ chế, chính sách cụ thể, phù hợp với đặc thù, khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện; kết hợp tuyên truyền, bồi dưỡng kiến thức QPAN để họ nhận rõ lợi ích; đồng thời quy định các biện pháp kinh tế, hành chính, pháp lý đối với những trường hợp không tuân thủ.
Bốn là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng trong kết hợp giữa QP với AN, kinh tế, văn hóa, xã hội và đối ngoại.
Quân đội là lực lượng nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng có ý nghĩa quyết định nâng cao hiệu quả kết hợp giữa quốc phòng với an ninh, kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại. Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng chủ động phối hợp với các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương trong tham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước về chủ trương, chính sách kết hợp quốc phòng với các lĩnh vực khác; bổ sung, hoàn thiện cơ chế chính sách phát triển mạnh mô hình công nghiệp lưỡng dụng. Tổ chức triển khai thực hiện nghiêm Quy hoạch tổng thể bố trí quốc phòng kết hợp phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn cả nước giai đoạn 2011-2020, bảo đảm củng cố QPAN, tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế-xã hội. Nâng cao hiệu quả các khu kinh tế-quốc phòng ở biên giới, vùng sâu, vùng xa; triển khai xây dựng khu kinh tế-quốc phòng trên vùng biển, đảo theo đề án được phê duyệt. Phối hợp chặt chẽ giữa hội nhập quốc tế, đối ngoại về quốc phòng với hội nhập quốc tế, đối ngoại trên các lĩnh vực khác, tranh thủ tối đa sự ủng hộ quốc tế, các nguồn lực cho xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tạo đan xen lợi ích chiến lược, thực hiện kế sách bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng lãnh đạo, chỉ đạo các quân khu, cơ quan quân sự địa phương và các quân chủng, binh chủng, ngành thực hiện kết hợp trong các hoạt động thực tiễn, trong đó có việc tham gia thẩm định các quy hoạch, kế hoạch và dự án kinh tế-xã hội, nhất là trên địa bàn chiến lược, biên giới, biển đảo, vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các ban, bộ, ngành, địa phương trong đấu tranh quốc phòng, đấu tranh trên thực địa theo phương châm “kiên quyết, kiên trì” bảo vệ chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, lợi ích quốc gia, dân tộc.
Trung tướng, PGS, TS NGUYỄN ĐỨC HẢI (Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng)
----------
(1), (2), (3), (4), (5): Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG-ST, Hà Nội 2016, tr.102, 126, 147, 149.