Hạn chế luật “ống”, luật “khung”

Luật “ống”, luật “khung” là văn bản luật ghi những quy định chung chung, muốn thi hành được phải có văn bản quy định chi tiết, văn bản hướng dẫn thi hành. Theo đánh giá của nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH), thời gian gần đây, tình trạng luật “ống”, luật “khung” đã được hạn chế. Nhiều luật ban hành xong là có thể được áp dụng ngay mà không cần chờ văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết thi hành. Không những thế, cơ quan thẩm tra, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội (QH) cũng đang rất quyết liệt chống lại tình trạng điều luật “ống”, điều luật “khung”. Các cơ quan này thường xuyên có ý kiến về việc hạn chế đến từng điều luật quy định giao Chính phủ quy định chi tiết thi hành khi cho ý kiến về các dự án luật, dự án pháp lệnh.

Tuy nhiên, ở rất nhiều trường hợp, cơ quan chủ trì soạn thảo viện dẫn mọi lý do để giữ lại các điều luật như vậy. Theo quy định hiện hành, khi trình hồ sơ dự án luật, nếu có các điều luật giao Chính phủ quy định chi tiết thi hành, cơ quan chủ trì soạn thảo phải chuẩn bị cả dự thảo nghị định trong hồ sơ để QH xem xét. Để “làm đẹp” hồ sơ, có cơ quan chủ trì soạn thảo chỉ chuẩn bị dự thảo nghị định theo kiểu “điểm danh” mang tính ứng phó. Bởi vậy, khi luật được thông qua, có hiệu lực hàng năm trời nhưng văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết thi hành vẫn chưa được ban hành, dẫn tới cả đạo luật gần như bị “treo”, không thể áp dụng được trong thực tiễn quản lý, điều hành, gây cản trở sự phát triển của kinh tế-xã hội.

Thực tiễn phát sinh vướng mắc gần đây liên quan tới các vụ việc dâm ô với trẻ em mà dư luận rất bức xúc cho thấy, việc xử lý chậm trễ là do điều luật quy định về tội danh này rất chung chung, dẫn tới khó áp dụng trong thực tiễn tố tụng. Điều 146 Bộ luật Hình sự quy định: “Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác thì bị phạt tù…”. Việc không quy định rõ thế nào là hành vi dâm ô không nhằm mục đích giao cấu, hành vi quan hệ tình dục khác khiến điều luật này trở thành điều luật khung, quy định quá khái quát dẫn tới có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau. Vì vậy, các cơ quan tố tụng lúng túng trong áp dụng.

Để giải quyết tình trạng này, Chính phủ cần quyết liệt hơn khi xem xét các dự án luật do các cơ quan chủ trì soạn thảo trình, kiên quyết không trình QH và QH cũng cần kiên quyết hơn trong việc yêu cầu chỉnh sửa những dự án luật còn xuất hiện nhiều điều luật chung chung, mang tính nguyên tắc hay giao Chính phủ hướng dẫn hoặc quy định chi tiết thi hành.

Trước mắt, trong lúc chờ đợi sửa đổi luật, để giải quyết kịp thời những vấn đề đặt ra trong thực tiễn, QH có thể ban hành nghị quyết để điều chỉnh tạm thời; Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết giải thích luật; ngành tòa án công bố án lệ để các tòa án áp dụng trong những trường hợp tương tự…

Quy rõ trách nhiệm đến cùng nếu luật chậm đi vào cuộc sống

Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều đạo luật, điều luật bị cài cắm lợi ích cục bộ, có “tuổi thọ” rất ngắn, không thể áp dụng hoặc tính khả thi không cao là do chưa gắn trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân, tổ chức hữu quan cùng với các đạo luật, điều luật sau khi được ban hành.

Bởi vậy, cần gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo từ đầu đến cuối quy trình xây dựng, thông qua dự luật, trong đó nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan chủ trì. Khi đưa ra chính sách mới, cơ quan chủ trì soạn thảo phải có trách nhiệm bảo vệ đến cùng nếu chính sách đó là ưu việt hoặc tiếp thu nếu qua thảo luận cho thấy chính sách có nhiều vấn đề cần chỉnh sửa, thay đổi hoặc bãi bỏ. Trường hợp không giải trình tốt để bảo vệ được chính sách, sửa đổi chính sách theo kiểu “vuốt đuôi” để dự luật được thông qua, nếu phát sinh vướng mắc cũng cần quy trách nhiệm rõ ràng.

Với cơ quan thẩm tra, nếu trong quá trình thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh không phát hiện được bất cập, vướng mắc hoặc những lợi ích cục bộ được cài cắm cũng cần kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân liên quan.

Việc giám sát thực thi luật sau khi được thông qua cũng cần được chú trọng hơn thông qua hoạt động của các ĐBQH, đoàn ĐBQH, các cơ quan của QH và QH, các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan trực tiếp thi hành, áp dụng luật cùng nhân dân và các tổ chức đoàn thể hữu quan. Trong quá trình giám sát, nếu cá nhân, cơ quan, tổ chức nào phát hiện hiện tượng cài cắm lợi ích cục bộ trong các văn bản quy phạm pháp luật để gây khó dễ cho người dân, doanh nghiệp, trục lợi chính sách… cần được khen thưởng kịp thời, xứng đáng cả về vật chất và hình thức khen thưởng; đồng thời có biện pháp quyết liệt, xử lý nghiêm và đưa ra khỏi bộ máy những cán bộ lợi dụng việc xây dựng chính sách để cài cắm lợi ích, phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan liên quan...

Khi gặp vướng mắc trong thực thi luật ở từng lĩnh vực, cần tái kiểm tra, giám sát từ khâu xây dựng, ban hành luật cho đến thực thi luật, chỉ rõ vướng mắc ở khâu nào. Nếu vướng mắc do thể chế, chính sách thì phải làm rõ vướng mắc thuộc lĩnh vực nào, cơ quan chủ trì xây dựng đã lấy ý kiến cơ quan chuyên môn trong lĩnh vực đó chưa, cơ quan chuyên môn có góp ý đủ, đúng, trúng vấn đề không, cơ quan chủ trì có tiếp thu đầy đủ ý kiến của cơ quan chuyên môn không…

Những cá nhân, tập thể có liên quan tới các đạo luật có chất lượng thấp, bất cập trong thực thi, vừa ban hành đã phải sửa đổi, bổ sung cần kiên quyết không xếp loại hoàn thành tốt, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; không xét tặng các hình thức khen thưởng hoặc thu hồi các hình thức khen thưởng đã trao trong thời kỳ xây dựng và ban hành các đạo luật không bảo đảm chất lượng.

Thể chế, chính sách, pháp luật có liên quan mật thiết tới sự ổn định và phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Do vậy, nâng cao chất lượng xây dựng và ban hành pháp luật cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, liên tục. Mong rằng, hệ thống pháp luật nước ta sẽ càng ngày càng hoàn thiện, đầy đủ, khả thi và có tính ổn định tương đối cao, tạo cơ sở vững chắc để thượng tôn công lý, thượng tôn pháp luật, xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh…

"Đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan khẩn trương xây dựng và ban hành các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thực hiện các luật, pháp lệnh mới có hiệu lực thi hành; các cơ quan tư pháp có văn bản hướng dẫn và thống nhất áp dụng pháp luật về một số hành vi, tội phạm liên quan đến ma túy, dâm ô với trẻ em, vi phạm trật tự an toàn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng, vi phạm quy định về sử dụng mạng xã hội để xử lý kịp thời, nghiêm minh, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng ngừa tội phạm”.

(Trích báo cáo của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam trình Kỳ họp thứ bảy, Quốc hội khóa XIV)

 PHÚ THỌ - CHIẾN THẮNG