Trong khi Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma đang ngao du ở châu Á thì ở vùng Trung Đông, đang có những động thái từ I-ran cho thấy họ giành quyền chủ động trong ván bài rắc rối phức tạp mang tên “chương trình phát triển hạt nhân” của nước này.

Trong một động thái khá bất ngờ, Tổng thống nổi tiếng với lập trường cứng rắn của I-ran, ông M.A-ma-đi-nê-dát đã ủng hộ việc kí kết một thỏa thuận hạt nhân do Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế IAEA đề xuất. Theo thỏa thuận này, I-ran sẽ chuyển urani đã làm giàu ở cấp độ thấp của mình cho Nga và Pháp và đổi lại, nhận được urani làm giàu ở cấp độ cao hơn phục vụ cho mục đích phát triển năng lượng hạt nhân của mình. Thỏa thuận có tác dụng làm giảm mối quan ngại của thế giới, đặc biệt là Mỹ và các nước phương Tây, rằng I-ran sẽ không có khả năng sử dụng urani làm giàu để chế tạo vũ khí hạt nhân.

I-ran sẽ không có khả năng sử dụng urani làm giàu để chế tạo vũ khí hạt nhân. Ảnh minh hoạ: Internet

Có nhiều nguyên nhân giúp lí giải lập trường mới này từ phía I-ran.

I-ran hiện đang gặp một số khó khăn về mặt kinh tế. Mới đây, I-ran đã phải rút từ các ngân hàng nước ngoài một khối lượng vàng dự trữ lớn đem bán trong nước nhằm cứu trợ cho các tổ chức tài chính của mình. Ngân hàng trung ương I-ran cũng đã bán 5 triệu miếng vàng với lí do để điều hòa giá vàng trong nước. Nếu tiếp tục giữ lập trường cứng rắn, rất có thể I-ran sẽ phải đối mặt với những biện pháp trừng phạt kinh tế mới nghiệt ngã hơn và điều đó càng khiến cho nền kinh tế nước này thêm khó khăn.

Sự thay đổi đáng kể lập trường của Nga, ít ra là qua những tuyên bố ngày càng cứng rắn hơn của nhiều nhà lãnh đạo nước này, cũng chứng tỏ Mát-xcơ-va ngày càng tỏ ra mất kiên nhẫn với chiến thuật “câu giờ” nhùng nhằng của I-ran trong vấn đề hạt nhân. Tổng thống Nga D.Mét-vê-đép đã không dưới một lần tuyên bố rằng Nga có thể ủng hộ “các biện pháp trừng phạt cứng rắn hơn” nếu như Tê-hê-ran không chịu thay đổi lập trường. Thêm vào đó, Mát-xcơ-va cũng đã “đóng băng” hợp đồng cung cấp các hệ thống tên lửa phòng thủ S-300 cho I-ran mà hai nước kí kết trước đây, đồng thời tiến độ xây dựng tại I-ran nhà máy năng lượng nguyên tử Bushehr trị giá 1 tỉ USD mà tập đoàn Atomstroyexport do nhà nước Nga quản lí cũng đã bị chậm trễ. Những động thái này khiến cho nhiều nhà lãnh đạo của I-ran lo ngại rằng sự ủng hộ chính trị và các mối quan hệ thương mại tin cậy lâu nay giữa Nga với I-ran đang dần biến mất do lập trường cứng rắn của I-ran trong vấn đề hạt nhân.

Như vậy là dưới nhiều sức ép, I-ran đang từ từ có những điều chỉnh nhất định trong sách lược của mình. Trước những động thái mới từ phía Nga, I-ran tích cực tìm kiếm những đồng minh mới mà một trong số đó chính là Thổ Nhĩ Kỳ. Không có quyền phủ quyết ở Hội đồng bảo an Liên hợp quốc (LHQ) nhưng vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong thế giới Hồi giáo và ở khu vực Trung Đông đang ngày càng được củng cố. Các chuyến viếng thăm giữa lãnh đạo hai nước I-ran - Thổ Nhĩ Kỳ tăng lên một cách đáng kể. Động thái này khiến cho nhiều thành viên EU lo ngại và cảnh báo rằng, có thể gây khó khăn cho việc Thổ Nhĩ Kỳ ra nhập EU. Trong khi ấy, quan hệ giữa An-ca-ra với Ten A-víp lại đang xấu đi do cuộc tấn công của I-xra-en vào dải Ga-da hồi đầu năm nay...

Có thể nói, trong ván bài phức tạp này, I-ran đang như một tay chơi bài khôn khéo, sử dụng tất cả những quân bài có trong tay để nhằm giành lợi thế về mình, cho dù với sự chênh lệch về tiềm lực giữa các “tay chơi”, điều đó hoàn toàn không dễ dàng. 
YÊN BA