QĐND - Cuối tháng 5 vừa qua, tại thủ đô Bát -đa của I -rắc đã diễn ra các cuộc đàm phán giữa đại diện của I -ran với nhóm P5+1 (gồm 5 nước thường trực HĐBA LHQ là Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc và Đức), nhằm tháo ngòi nổ cho một trong những bất đồng lâu nay xung quanh chương trình hạt nhân của I-ran. Như có thể thấy trước, cuộc gặp này không có được những bước tiến triển mang tính đột phá, lý do vì lập trường của đôi bên cách nhau quá xa.
Trong khi I-ran đòi các cường quốc phương Tây phải công nhận quyền được phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình của nước này trước khi có những tiến triển trong việc thanh tra chương trình hạt nhân của mình, thì ngược lại, các nước phương Tây lại không sẵn sàng có nhượng bộ. I-ran sẽ phải ngừng việc làm giàu urani ở cấp độ 20%, trong khi phương Tây, tuy không nới lỏng lệnh trừng phạt nhưng sẽ không áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới.
Ngoài ra, phương Tây cũng sẽ nới lỏng việc cho phép I-ran mua linh kiện máy bay, xem xét chấm dứt lệnh cấm bảo hiểm của EU đối với các tàu chở dầu mỏ của I-ran.
I-ran cũng được đề nghị chuyển số urani đã làm giàu ra nước ngoài, đổi lại sẽ nhận được nhiên liệu cho một lò phản ứng hạt nhân sản xuất các đồng vị y học.
Các phương tiện truyền thông I-ran đã gọi những đề xuất này là “lỗi thời, thiếu toàn diện”.
Từ trước đến nay, hầu hết những bế tắc trong các cuộc đàm phán đều nằm ở chỗ “con gà có trước hay quả trứng có trước” và trường hợp đàm phán này với I-ran không phải là ngoại lệ. Một quan chức trong đoàn đàm phán I-ran đã nêu ra, việc tháo gỡ bế tắc phải trên nguyên tắc “thực hiện từng bước một và có đi có lại”.
Vị quan chức này nêu ra một ví dụ là “nếu họ (chỉ các nước phương Tây) dỡ bỏ các lệnh trừng phạt thì họ không thể viện dẫn một lý do khác để áp đặt các lệnh trừng phạt này hai tháng sau đó!”
Sự khác biệt quá xa trong lập trường của các bên đã khiến cho những cuộc đàm phán ở Bát -đa chỉ đạt được một điều đồng thuận duy nhất, đó là sẽ tiếp tục một vòng đàm phán mới tại Mát-xcơ-va vào ngày 18-6 tới!
Sự thất bại của cuộc đàm phán ở Bát-đa không chỉ khiến các nước phương Tây khó xử mà còn bộc lộ những rạn nứt trong quan hệ giữa Mỹ với I-xra-en, đồng minh chủ chốt của Mỹ ở Trung Đông. Thủ tướng I-xra-en, B.Nê-ta-ni-a-hu và Bộ trưởng Quốc phòng E.Ba-rắc đã không tham gia buổi báo cáo tóm tắt của Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ W.Sherman, trưởng phái đoàn đàm phán của Mỹ tại Bát-đa.
Động thái này làm dấy lên những lo ngại về việc I-xra-en sẽ tự cho phép “đưa ra những quyết định”, một chỉ dấu cho việc I-xra-en sẽ có những biện pháp quyết liệt, không loại trừ các hành động quân sự, để ngăn cản bằng được chương trình hạt nhân của I-ran.
Trong bối cảnh cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ đang tới gần, rõ ràng một hành động phiêu lưu ở khu vực Trung Đông có khả năng kéo Mỹ vào vòng xung đột không phải là một điều mà các nhà hoạch định chính sách ở Oa-sinh-tơn mong muốn. Nếu không có những bước đột phá trên nguyên tắc “có đi có lại” như đòi hỏi của I-ran, hẳn là những cuộc đàm phán sẽ tiếp tục đi vào ngõ cụt.
Vấn đề là bên nào sẽ chịu nhún để có bước đi đầu tiên, ngõ hầu tạo dựng được lòng tin cũng như tiền đề để có các bước đi tiếp, theo xu hướng tháo gỡ bế tắc?
Yên Ba