Nghệ sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Phó giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam:

QĐND - Trong sự đa dạng, phong phú của nghệ thuật múa rối thế giới, Việt Nam là nước duy nhất có múa rối nước. Sự độc đáo, hấp dẫn của nghệ thuật múa rối nước thực sự đã chinh phục hầu hết khán giả khắp các châu lục trên thế giới, rối nước góp phần tôn vinh vốn nghệ thuật truyền thống, văn hóa dân gian dân tộc.

Xuất phát từ sự trân trọng và ngưỡng mộ nghệ thuật rối nước Việt Nam, nhóm tác giả, đạo diễn Nhà hát Quốc gia Bordeaux (Pháp) đã tìm hiểu nghiên cứu văn hóa Việt, tìm xuất phát điểm của nghệ thuật múa rối nước và cho ra đời vở rối nước mới với mục đích: Tôn vinh nghệ thuật múa rối nước Việt Nam.

Chương trình hợp tác giữa hai Nhà hát đã bước đầu thành công, ngày 30-10-2011, các nghệ sĩ Nhà hát Múa rối Việt Nam đã chính thức lên đường sang Pháp thực hiện hợp tác vở rối nước: “Người thầy của nghệ thuật rối nước”. Ngày 15-11-2011, vở diễn ra mắt đêm đầu tiên tại Nhà hát Bordeaux và thành công vang dội. Hàng chục tờ báo Pháp đã hết sức ca ngợi vở diễn cũng như sự hợp tác của hai nền văn hóa Đông - Tây. Trong đó, báo “Pháp mới” viết: “Vở diễn bắt đầu bằng không khí ồn ào náo nhiệt của phố xá Hà Nội với hàng nghìn chiếc xe máy - phương tiện giao thông của đại đa số người dân Việt Nam. Tiếp sau đó là cảnh thanh bình trên sông nước trong không gian núi non hùng vĩ, tiếng chim hót véo von, tiếng gió thì thầm... Giữa không gian êm ả, bỗng vút lên một giọng ca trong trẻo cùng tiếng gõ phách lách cách nhịp nhàng. Trên mặt nước những gợn sóng lăn tăn chợt sôi lên như bị khuấy đảo, một con rắn xuất hiện lướt trên mặt nước với cái đầu lắc lư và cặp mắt đảo điên rình rập... Tiếp đến là hình ảnh những con cá vàng lóng lánh, rồng phun lửa, rùa dạo chơi, cảnh đồng áng người nông dân đi cấy, đi cày, ông lão đánh cá... trò diễn được nối tiếp nhau tạo nên hình ảnh vô cùng sinh động, hấp dẫn. Vở diễn được hỗ trợ bởi những tứ thơ đậm chất thiền triết phương Đông, thể hiện qua giọng ca và giai điệu rất lạ lẫm đối với khán giả Pháp. Người xem như lạc vào một không gian huyền ảo sương, khói, những khoảnh khắc thần tiên thiền sâu thẳm của triết lý á Đông. Đây thực sự là những đêm diễn tuyệt vời hiếm thấy, là thành quả lao động nghệ thuật hết mình của các nghệ sĩ Nhà hát Múa rối Việt Nam và tài năng của đạo diễn Dominique Pitoiset”.

Nghệ sĩ Nguyễn Tiến Dũng. Ảnh: Thúy Nga

Ngay sau khi đoàn nghệ sĩ múa rối Việt Nam trở về từ Pháp, Quân đội nhân dân Cuối tuần đã có cuộc gặp gỡ cùng nghệ sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Phó giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, trưởng đoàn công tác hợp tác và lưu diễn vở “Người thầy của những con rối”.

 

Phóng viên (PV): Xin chúc mừng sự thành công của Nhà hát Múa rối Việt Nam trong lần “đem chuông đi đấm nước người” này! Cũng xin anh tóm lược lại quá trình hợp tác giữa hai nhà hát?

 

Nghệ sĩ Nguyễn Tiến Dũng: Dự án nghệ thuật “Người thầy của những con rối” được dàn dựng bởi đạo diễn người Pháp Dominique Pitoiset, Giám đốc Nhà hát quốc gia Bordeaux, với phần biểu diễn của các nghệ sĩ Nhà hát Múa rối Việt Nam và NSND Thanh Hoài.

Từ tháng 10-2010, ê-kíp làm việc phía Pháp gồm: Nhà sản xuất, đạo diễn, đội ngũ kỹ thuật đã đến Việt Nam làm việc với Nhà hát Múa rối Việt Nam để cùng trao đổi, hình thành ý tưởng, khảo sát sân khấu, con rối và bước đầu xây dựng kế hoạch của dự án nghệ thuật giữa hai nhà hát.

Tháng 2-2011, đạo diễn Dominique quay trở lại Việt Nam để lựa chọn các nghệ sĩ múa rối, ca sĩ, lên ma -két tạo hình con rối.
Tháng 5-2011, những ngày tập đầu tiên giữa đạo diễn người Pháp và các nghệ sĩ Việt Nam tại sân khấu Nhà hát Múa rối Việt Nam bắt đầu.
Sau 2 tháng về lại Pháp để thiết kế, thi công bể nước, sân khấu, cũng như chuẩn bị âm thanh, ánh sáng, ê-kíp phía Pháp quay trở lại Việt Nam để tiếp tục luyện tập với nghệ sĩ Việt Nam giai đoạn 2.

Tháng 11-2011, các nghệ sĩ Việt Nam đã có mặt tại Pháp để luyện tập giai đoạn 3 tại sân khấu Nhà hát Bordeaux. Sau khi lĩnh hội ý kiến của Hội đồng nghệ thuật - Cục Nghệ thuật biểu diễn, vở diễn “Người thầy của những con rối” đã tiếp tục luyện tập và chỉnh sửa. Thời gian này, tinh thần hợp tác giữa hai nhà hát được phát huy tối đa. Các nghệ sĩ của Nhà hát múa Rối Trung ương đã say sưa đóng góp nhiều ý kiến, ý tưởng tốt và hiệu quả cho vở diễn. Phía Nhà hát quốc gia Bordeaux, với một đội ngũ kỹ thuật viên chuyên nghiệp, mang đẳng cấp quốc tế đã đáp ứng hết mình cho vở diễn để hoàn thành đúng thời gian dự định.

Sau một năm chuẩn bị, với 4 lần sang Việt Nam của các bạn Pháp và 15 ngày tập luyện của các nghệ sĩ Việt Nam tại Pháp, 20 giờ ngày 15-11-2011, vở diễn “Người thầy của những con rối” được ra mắt đêm đầu tiên tại Nhà hát quốc gia Bordeaux. 1000 chỗ ngồi chật kín. Ngay đêm diễn đầu tiên, vở diễn đã nhận được sự cổ vũ, yêu thích, thán phục của khán giả với nghệ thuật rối nước độc đáo Việt Nam qua bàn tay của đạo diễn Dominique. Sau đó, đoàn đã có đợt lưu diễn qua 8 thành phố với 30 buổi diễn và khoảng 20.000 lượt khán giả. Vở “Người thầy của những con rối” đã gây được ấn tượng với công chúng của xứ sở rượu vang bằng nghệ thuật múa rối nước Việt Nam. Tới đâu, đoàn cũng được đón nhận sự cổ vũ nồng nhiệt của khán giả. Sau mỗi buổi diễn, nghệ sĩ thường phải ra chào đáp lễ tiếng vỗ tay của khán giả 3-5 lần. Thật khó quên những tình cảm nồng ấm của khán giả dành cho nghệ sĩ. Nó đã làm tan đi cái giá lạnh của thời tiết mùa đông châu âu khi phải ngâm mình trong nước để biểu diễn.

 

PV: Rối nước Việt Nam với bàn tay dàn dựng của một đạo diễn người Pháp, tức là một sự kết hợp giữa văn hóa phương Đông và phương Tây, gặp phải những khó khăn gì, thưa anh?

 

Nghệ sĩ Nguyễn Tiến Dũng: Có hai vấn đề, nhưng chúng tôi đã vượt được qua. Thứ nhất là rào cản về bất đồng ngôn ngữ, những khác biệt về văn hóa. Rào cản này khiến việc đưa ý tưởng của đạo diễn vào nghệ thuật rối nước truyền thống rất khó khăn. Tuy nhiên, các nghệ sĩ Việt Nam và đạo diễn Pháp đã tìm tòi, sáng tạo để cùng nhau tìm ra được cách thức làm việc phù hợp nhất.

Thứ hai là thời tiết. Tháng 8, dưới cái nóng Hà Nội, đạo diễn Dominique và các nghệ sĩ Việt Nam vẫn phải hằng ngày đổ mồ hôi trên sàn diễn không kể thời gian, công sức. Sự nỗ lực và tài năng của các nghệ sĩ Việt Nam đã trở thành niềm động viên, khích lệ và cũng tạo được cảm hứng cho đạo diễn Pháp sáng tạo hết mình. Dominique là một đạo diễn rất yêu mến Việt Nam, yêu mến nghệ thuật truyền thống Việt Nam nói chung và đặc biệt là rối nước nói riêng. Vì thế, ông đã luôn tìm hiểu, sưu tầm văn học, nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Sau đó, bàn bạc, trao đổi với các nghệ sĩ Việt Nam để làm sao đưa được những hình ảnh, câu thơ mà ông bắt gặp rồi lựa chọn vào sân khấu rối nước dưới góc nhìn của ông - một người Pháp, nhưng lại phải rất Việt Nam.

Trong buổi họp báo khi ra mắt “Người thầy của những con rối” tại Pháp, đạo diễn Dominique nói: “Tôi thực sự đã được làm việc với các nghệ sĩ của một nhà hát quốc gia Việt Nam, những nghệ sĩ tài năng của đất nước. Vở diễn này là thành quả của hai nhà hát Việt Nam và Pháp. Nếu không có sự nhiệt tình đóng góp cũng như sự sáng tạo của các nghệ sĩ Việt Nam thì không có hiệu quả này”.

PV: Trong thời gian lưu diễn tại Pháp, sự kiện nào khiến anh nhớ nhất?

 

 PV: Xin cảm ơn anh về cuộc trao đổi!

 

Diệu Mai (thực hiện)Nghệ sĩ Nguyễn Tiến Dũng: Trong chuyến lưu diễn có 5 buổi diễn dành cho thiếu nhi. Quả thực, nhà sản xuất, đạo diễn, nghệ sĩ rất lo lắng trước những buổi diễn này. Không biết các em sẽ đón nhận vở diễn như thế nào? Trước giờ diễn, đạo diễn trấn an các nghệ sĩ: “Hôm nay, các bạn diễn mà thấy khán giả mất trật tự thì cũng là bình thường vì họ là trẻ con, mà trẻ con thì hay mất trật tự”.Đến khi kết thúc vở diễn, cũng chính ông đạo diễn hồ hởi: “Chưa bao giờ bọn trẻ đi xem lại im lặng thưởng thức như thế này. Chúng thực sự bị cuốn hút! ".Sau mỗi buổi diễn cho thiếu nhi, đoàn còn tổ chức giao lưu với các em để giới thiệu về Việt Nam nói chung và rối nước nói riêng.