QĐND - Sau hơn hai năm hoạt động, Chương trình “Nghĩa tình Trường Sơn (NTTS) của Báo Sài Gòn giải phóng (SGGP) đã tạo tiếng vang xa, có sức lan tỏa rộng lớn trong cả nước về những việc làm đền ơn đáp nghĩa trên tuyến đường Trường Sơn và khích lệ mọi người chung tay phục dựng di tích lịch sử trên con đường huyền thoại này. Để hiểu rõ hơn chặng đường đã đi và đang đi tới của chương trình, chúng tôi trò chuyện với nhà báo Nguyễn Đức Quang -Phó trưởng Ban thường trực Chương trình, hiện là Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ Báo SGGP.

Hình thành chương trình từ chuyến trở lại Trường Sơn

PV: Chào anh, 40 năm trước anh đã vượt Trường Sơn vào Nam Bộ đánh giặc. Có phải đó là nguyên do chính khiến anh đề xuất tổ chức Chương trình NTTS hay từ cơ duyên nào?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Những phát hiện của nhà báo thường từ những chuyến đi. Việc năm xưa tôi vượt Trường Sơn chỉ là một yếu tố. Điểm xuất phát chính của chương trình này là từ sự kiện Nhà nước kỷ niệm 50 năm Đường Trường Sơn -Đường Hồ Chí Minh. Ngày ấy (tháng 4-2009), tôi là Trưởng ban Chính trị của báo nên đề xuất với Tổng biên tập tổ chức một nhóm phóng viên trở lại đường Trường Sơn để viết loạt bài phóng sự dài kỳ. Thế là 4 anh em chúng tôi đi suốt 20 ngày, dọc theo tuyến đường Hồ Chí Minh từ Đông Trường Sơn sang Tây Trường Sơn (từ km số 0 - thị trấn Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An - đến điểm cuối tại Đăk Buk So, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắc Nông) để hoàn thành loạt ký sự 18 kỳ: “Theo dấu chân đường mòn Trường Sơn -Hồ Chí Minh”.

PV: Ấn tượng nhất của anh trong chuyến đi này?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Ấn tượng nhất là khi trở lại Trường Sơn, tôi như gặp lại linh hồn của những đồng đội mình. Họ cứ như còn quanh quẩn đâu đây, ẩn hiện bên tôi qua những cung đường. Khiến tôi nhớ lại, có những đồng đội cùng quê, cùng tuổi, cùng ngày nhập ngũ, cùng vượt Trường Sơn... năm xưa, đang nằm lại đây. Điều nhức nhối là: Năm xưa khi hành quân trên đường Trường Sơn, tôi cảm thấy nơi đây như một xã hội, không hề hoang vắng. Cứ 3 trạm giao liên thì có một trạm xá; một binh trạm thì có một bệnh viện; đường ngang lối tắt chằng chịt, rồi xanh tươi những ruộng sắn, nương ngô... Nhưng bây giờ đã xóa sạch dấu tích, một căn nhà dã chiến cũng không còn. Có một vật tưởng mối mọt không phá được, đó là hệ thống đường ống xăng dầu. Nhưng cũng không còn, vì người dân đã cắt, tháo ống để bán ve chai. ấn tượng nữa là bà con sống trên tuyến đường này còn rất nghèo khó. Từ những thực tế ghi nhận trên tuyến đường Trường Sơn cùng với việc tiếp nhận ý kiến của các cựu chiến binh Trường Sơn và các cựu thanh niên xung phong (TNXP) gửi về báo, sau khi họ đọc loạt ký sự của chúng tôi, đã khiến tôi đề xuất với Tổng biên tập làm chương trình này. Năm ấy, tôi tranh thủ hỏi ý kiến Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Chủ tịch hoan nghênh, động viên chúng tôi làm. Và, ngày 27-7-2009, Ban biên tập Báo SGGP đã phát động Chương trình NTTS - tri ân những liệt sĩ Trường Sơn đã ngã xuống cho độc lập dân tộc; vận động toàn xã hội chung tay góp sức chăm lo cho các gia đình thương binh, liệt sĩ, con em các cựu chiến binh, cựu TNXP và đồng bào các dân tộc dọc đường Trường Sơn đang gặp nhiều khó khăn. Điều chúng tôi rất cảm động là ngay sau đó, ngày 31-8-2009 Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã gửi thư động viên Ban biên tập và tập thể phóng viên, cán bộ, công nhân viên Báo SGGP. Đồng chí khẳng định Chương trình NTTS của Báo SGGP là việc làm tình nghĩa, tạo cơ hội để đồng bào cả nước thể hiện tình cảm, lòng biết ơn đối với các anh hùng, liệt sĩ Trường Sơn, góp phần chia sẻ trách nhiệm với Đảng và Nhà nước trong việc chăm lo cho các gia đình thương binh, liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng, phục dựng các di tích lịch sử cũng như xây dựng các đền đài tưởng niệm các liệt sĩ đã quên mình vì nước trên đại ngàn Trường Sơn.

Huy động kinh phí thực hiện chương trình

PV: Ý tưởng thì rất hay rồi nhưng có lẽ khó nhất là tạo nguồn kinh phí thực hiện?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Đúng vậy. Lúc đầu chúng tôi bàn, trước hết là phát động trong cơ quan: Ban biên tập, mỗi người đóng góp hai ngày lương, còn lại anh chị em mỗi người một ngày lương. Muốn tạo phong trào đóng góp rộng lớn toàn xã hội, chúng tôi xác định phải tổ chức Gala chương trình NTTS tại Nhà hát Hòa Bình, vào ngày 15-9-2009. Trước khi làm Gala phải huy động lực lượng phóng viên đi giới thiệu chương trình và vận động các doanh nghiệp tài trợ. Người đầu tiên hưởng ứng thực hiện chương trình này là bà Trương Thúy Nga, Giám đốc Vietcombank chi nhánh TP Hồ Chí Minh. Sau khi thấy rõ sự cần thiết của chương trình, bà Nga đã điện ra Hà Nội vận động và xin ý kiến Chủ tịch HĐQT và Tổng giám đốc. Các vị ấy thống nhất cao, quyết định hỗ trợ 40,82 tỷ đồng cho chương trình. Ngay trong đêm Gala phát động, đã có 10 đơn vị doanh nghiệp, cá nhân trong cả nước chung tay cùng Báo SGGP đóng góp cho chương trình gần 50 tỷ đồng. (Trong đó Công ty PepsiCo Việt Nam tài trợ 5 tỷ đồng, Tổng công ty CP Rượu Bia Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) 5 tỷ đồng, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam tài trợ 1 tỷ đồng, Quỹ Thiện Tâm tài trợ 1 tỷ đồng, Công ty CP Phong Phú tài trợ 1 tỷ đồng, Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) tài trợ 1 tỷ đồng, Tổng công ty Địa ốc Sài Gòn (Resco) tài trợ 300 triệu đồng, Công ty CP Tân Đô tài trợ 170 triệu đồng...)

Không lập quỹ NTTS nhưng xây nhiều công trình tình nghĩa...

PV: Anh có thể cho biết, đến nay ngân quỹ NTTS là bao nhiêu?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Đã có nhiều người hỏi như vậy. Thực ra là chúng tôi không lập quỹ NTTS. Nếu lập quỹ thì các nhà hảo tâm sẽ đóng góp cho chúng tôi, để chúng tôi nhập vào quỹ rồi quản lý quỹ. Khi cần làm công trình nào thì chúng tôi giải ngân. Nhưng chúng tôi không làm như vậy. Chúng tôi chỉ kết nối giữa nhà hảo tâm, nhà tài trợ với những người, những nơi được thụ hưởng, sau khi họ đã cam kết tài trợ với chúng tôi. Nhà tài trợ trực tiếp sử dụng đồng tiền tài trợ của họ như đã cam kết -có sự chứng kiến, giám sát của chúng tôi. Bởi thế họ rất yên tâm.
Sau khi VietcomBank đăng ký tài trợ 40, 82 tỷ đồng, Ban tổ chức NTTS và lãnh đạo VietcomBank đã thống nhất thực hiện các dự án: Xây 614 căn nhà tình nghĩa cho 614 gia đình thương binh, liệt sĩ, cựu chiến binh, cựu TNXP tại 12 tỉnh, thành phố dọc Trường Sơn và 3 tỉnh, thành phố khác; tặng 1.300 suất học bổng cho con em các gia đình chính sách và xây dựng hai đền tưởng niệm các liệt sĩ Trường Sơn tại Quảng Bình và Quảng Trị. Dự án đã hoàn thành, riêng hai đền tưởng niệm dự kiến sẽ khánh thành vào ngày 27-7-2012. Các đơn vị tài trợ khác cũng vậy, cùng bàn với chúng tôi rồi thực hiện.

PV: Quá trình thực hiện này chắc cũng “thuận chèo mát mái”?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Không hẳn như thế. Bởi vì làm việc này, ngoài người được thụ hưởng thì chẳng ai được lợi gì. Việc xây hai đền ở Quảng Bình và Quảng Trị là một ví dụ. Chúng tôi giao cho mỗi tỉnh 10 tỷ đồng để xây, thế mà kéo dài gần hai năm vẫn không động tĩnh gì. Tôi đã 3 lần lặn lội ra Quảng Bình để đặt vấn đề, rất vất vả tốn kém. Rất may là tháng 6 vừa qua, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang hỏi tôi về chương trình, tôi báo cáo luôn việc chậm trễ này. Chủ tịch liền mở điện thoại gọi ngay cho lãnh đạo hai tỉnh. Và, thế là đúng một tuần sau thì công trình triển khai, hiện đang phấn đấu hoàn thành vào dịp 27-7-2012.

PV: Dựa vào đâu mà Ban tổ chức Chương trình ấn định cần làm 700 căn nhà tình nghĩa; xây 2 đền, 5 trạm xá và tặng 1.300 suất học bổng...?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Chúng tôi phải khảo sát ở 12 tỉnh nằm trên đường Trường Sơn, được chính quyền địa phương cung cấp thông tin. Ví dụ như việc thực hiện trao học bổng: Các tỉnh giao cho Sở Giáo dục và Đào tạo chọn đối tượng. Chúng tôi nhờ các cơ quan báo ở địa phương thẩm định giúp, sau đó báo danh sách cho nhà tài trợ thực hiện. Toàn bộ việc khảo sát dựa vào lòng nhiệt tình của anh em và kinh phí thì tòa báo phải lo chứ không dùng vào nguồn tiền nào khác... Về việc xây các công trình tình nghĩa thì chúng tôi rút ra bài học: ở miền núi, chỉ giao cho Bộ đội Biên phòng; ở miền xuôi thì giao cho hội CCB là hiệu quả nhất. Có những căn nhà tình nghĩa ở miền núi, kinh phí giao cho 30 triệu đồng nhưng khi hoàn thành, công trình phải trị giá 100 triệu đồng, rất khang trang. Bởi vì trong đó có rất nhiều công sức của Bộ đội Biên phòng.

Bước tiếp những năm sau

PV: Hướng đi tiếp của chương trình trong những năm tới thế nào, thưa anh?

Nhà báo Nguyễn Đức Quang: Hướng đi sẽ được xác định trong đêm Gala 23-12 này. Hôm đó vừa sơ kết chặng đường hai năm (gọi là giai đoạn 1) vừa phát động Gala NTTS giai đoạn II (2011-2013). Giai đoạn này chúng tôi dự kiến cần vận động nguồn kinh phí khoảng 70 tỷ đồng để xây dựng 600 căn nhà tình nghĩa; trao 2000 suất học bổng; xây dựng 3 trạm xá quân dân y kết hợp; xây dựng các cây cầu ở vùng sâu, vùng xa dọc Trường Sơn và xây dựng 3 đền tưởng niệm các liệt sĩ Trường Sơn.
Giai đoạn này chúng tôi mở rộng Ban tổ chức. Cùng với Báo SGGP còn có Bộ tư lệnh Biên phòng và Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam. Đó là các đơn vị đồng tổ chức. Hôm ấy, 3 đơn vị sẽ ký kết phối hợp hoạt động với nhau. Chúng tôi xác định: Không lực lượng nào tổ chức thực hiện việc tình nghĩa trên đường Trường Sơn thuận tiện và hiệu quả hơn Bộ đội Biên phòng. Còn Hội Truyền thống Trường Sơn -Đường Hồ Chí Minh Việt Nam là đại diện cho đối tượng thụ hưởng sẽ thống kê, nắm vững các đối tượng cần giúp đỡ...

Để nối dài Chương trình NTTS, tạo điều kiện cho thế hệ trẻ hiểu thêm về đường Trường Sơn lịch sử và nhắc nhở các thế hệ không thể lãng quên Trường Sơn, Ban biên tập Báo SGGP phối hợp với Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đang thực hiện loạt phim ký sự truyền hình “Trường Sơn xưa và nay” dài 52 tập, dự kiến sẽ khởi chiếu vào đầu năm 2012, phát trên sóng HTV7 vào lúc 20 giờ 30 phút hằng tuần. Hiện nay chúng tôi đang viết kịch bản, quay tư liệu và hoàn thiện bộ máy sản xuất.

PV: Xin cảm ơn anh! Chúc bộ phim sớm được trình chiếu! Chúc chặng đường tiếp theo của Chương trình NTTS có nội lực mạnh, tiến vững chắc, đầy sáng tạo và tiếp tục thành công!

Đào Văn Sử (thực hiện)