QĐND - Ba tôi đi hoạt động cách mạng và tham gia kháng chiến từ lúc nào, tôi chẳng hay. Chỉ nhớ loáng thoáng năm tôi gần 4 tuổi, vào một buổi trưa má đi vắng, chỉ còn hai cha con. Ông ôm tôi vào lòng âu yếm và nói: “Con gái yêu của ba thật ngoan hen. Bây giờ ba mắc võng cho cưng ngủ, để ba đi mua cho con đôi bông tai”. “Hoan hô ba, hoan hô ba nhiều nhiều”. Nghe nói ba mua cho đôi bông tai, tôi mừng quýnh lên và nhảy chân sáo liên hồi mà không thấy mệt. Ba phải khuyên: “Thôi đi, con đừng nhảy nữa mà hụt hơi bây giờ”. Chốc lát, ba dắt chiếc xe đạp ra ngõ, đứng lại chút xíu ngắm nghía cảnh vật. Tôi nhổm người lên nói với theo: “Ba đi lẹ lẹ lên mua đôi bông tai thật đẹp về cho con, nghen ba!”. Ba “ờ” một tiếng thật nhẹ và mất hút theo rặng cây bên đường.

Di ảnh liệt sĩ Nguyễn Văn Hoa.

Đến chiều tối, mặt trời đã tắt nắng từ lâu, tôi ra đầu ngõ đón ba về để được đôi bông tai mà chẳng thấy ba đâu. Tôi chạy sà vào lòng má, phụng phịu hờn dỗi: “Ba hổng đưa đôi bông về, má phải thưởng cho con hư... hư”. Tôi khóc rưng rức. Má đành vỗ về, mãi tôi mới chịu yên. Má an ủi: “Hôm rày ba chưa về, thì nay mai ba về, nhưng con phải thật ngoan mới đặng. Con hổng ngoan là ba hổng về đâu, nghen”. Những ngày sau đó vẫn không thấy ba đâu. Nhiều đêm nằm bên má, trong giấc ngủ tôi vẫn thường mơ ba về đem theo đôi bông tai thật là xinh. Thoạt nhiên tôi cười rồi chạy sang nhà hàng xóm, tíu tít khoe với lũ bạn, thật thích thú. Vậy mà khi mở mắt ra thật bàng hoàng, chỉ thấy khoảng không trống vắng. Buồn ơi là buồn.

Thế rồi sau đó ít lâu, má đưa tôi lên thăm ba ở căn cứ đóng quân mãi đâu bên Tân Uyên. Cái địa danh xa lắc, mà sau này khi lớn lên tôi mới hình dung được. Nơi ba ở còn có các bác và cô chú trong rừng chồi. Nhà là những căn chòi nhỏ che bằng tấm ni-lông, trông ai cũng hiền khô, dễ mến. Cái “nhà” của ba cũng giống như cái “nhà” của các cô chú khác. Vừa nhìn thấy, tôi kêu lên một tiếng “Ba!” rồi sà vào lòng. Tôi hỏi dồn dập: “Sao ba đi lâu quá không về với con? Đôi bông tai của con, ba để đâu?”. Ba chỉ: “À, à, ba còn “nợ” con gái, ba nhớ mà, khi nào về ba sẽ “trả” cho con hen”. Ba ôm tôi vào lòng, rồi hôn lên má. Cái cằm râu lởm chởm cà cà đau ơi là đau nhưng do yêu ba quá mà tôi cứ im re.

Đại tá Nguyễn Thị Đắng, con gái liệt sĩ Nguyễn Văn Hoa.

Thế mà có ai ngờ, ngày 28-1-1960 (tức ngày 10-10 năm Canh Tý), Đại đội 250 do ba chỉ huy cùng Đại đội 380 và du kích xã, tất cả khoảng vài chục người, trang bị ít cây súng, chủ yếu là rựa dài và thủ pháo, lựu đạn, phục kích một tiểu đoàn ngụy binh địch hơn 100 tên có trang bị mạnh. Mặc dù không cân sức, nhưng quân ta dũng cảm, xông thẳng vào chia cắt đội hình đối phương. Ngoài bắn súng, ném lựu đạn, thủ pháo, cài mìn đón lõng, còn đánh giáp lá cà dùng rựa, mã tấu phăng đầu giặc. Chúng bị chết rất nhiều, số sống sót hỗn loạn tháo chạy. Ta thu nhiều súng đạn để bổ sung trang bị cho mình. Và... trong trận ấy, ta hy sinh 3 người trong đó có ba tôi-ông Nguyễn Văn Hoa. Thi thể của ba được đồng đội đưa về vị trí quy định, lại được chú Bảy-Nguyễn Văn Huệ, em ruột cùng Đại đội 250 trực tiếp tắm rửa, khâm liệm và mai táng tại bờ suối Cả. Mãi tới năm 1979, hài cốt của ba được gia đình, đoàn thể đón về yên nghỉ bên ông nội và chú ruột thứ tám-Nguyễn Văn Báu đều là liệt sĩ, tại vùng đất chiến khu Bình Đa xưa. 

Ba hy sinh khi tôi vừa tròn 4 tuổi, ngơ ngác như con nai lạc đàn, nhà lại nghèo xơ, nghèo xác, má tần tảo nuôi nấng. Ít lâu sau, tôi được má đưa về ở với nội. Cuộc đời thơ ấu, cút côi của tôi theo năm tháng trưởng thành cho tới khi thoát ly đi tham gia hoạt động cách mạng chỉ một tay bà nội chăm sóc như vun bón một mầm non. 

Cái tên Đắng của tôi, tuy nó không mượt mà, bóng bẩy, nhưng với tôi đó là một kỷ niệm đáng trân trọng, trở thành bài học thấm vào máu thịt theo suốt cuộc đời mình. Theo lời má và nội kể: “Khi ông nội bị kẻ thù giết hại, tôi còn nằm trong bụng mẹ. Ba từ chiến khu về để nắm tình hình địch ở thị xã Biên Hòa, có ghé qua nhà chốc lát. Gặp nhau má hỏi: “Mai này sinh con, anh đặt tên là gì?”. Trầm lắng, suy nghĩ rồi ba nói: “Em cứ đặt tên con là Đắng vậy, để nhớ một thời cay đắng, tủi hờn của ông bà, cha mẹ và rộng hơn là cả dòng họ và quê hương…”.

Khi tôi viết những dòng này về cha, thì người đã về cõi vĩnh hằng hơn 50 năm. Và nội-Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Vân-cũng đã về với ông nội ở cõi tiên. Riêng tôi, nhờ cách mạng giáo dục, rèn luyện đã trở thành một Đại tá trong ngành công an nhân dân. Giờ đây, tuổi đã lớn, có gia đình riêng, các cháu đều ngoan khỏe, phấn đấu nối tiếp truyền thống quý báu của gia đình, để khỏi hổ thẹn với những thế hệ đi trước đã vun đắp tạo dựng.

(Phỏng theo lời kể của chị Nguyễn Thị Đắng)

Nguyễn Quốc Hoàn