QĐND - Vụ nhiễm độc ở ga Gôi (Vụ Bản, Nam Định) ngày 20-8-1966 đã được Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng, Báo Quân đội nhân dân đăng trong nhiều số báo và nhận được sự quan tâm, hưởng ứng của dư luận. Trong số báo này, chúng tôi viết tiếp về liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi, Tiểu đội trưởng của Đại đội thanh niên xung phong 895, một tấm gương tiêu biểu, được coi là “nữ dũng sĩ ga Gôi”, đã quên mình cứu hàng, cứu đồng đội trong câu chuyện lịch sử gần 46 năm trước…

Liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi. Ảnh chụp lại

Chị cả của tiểu đội

Nguyễn Thị Hồng Mùi quê ở huyện Duyên Hà (nay là huyện Hưng Hà), tỉnh Thái Bình. Cuối năm 1965, khi vừa 22 tuổi đời, một tuổi Đảng, chị nhập ngũ và được biên chế về Đại đội thanh niên xung phong 895, N89. Cuộc kháng chiến chống Mỹ đang trong giai đoạn ác liệt, đại đội của Hồng Mùi được giao nhiệm vụ bảo đảm giao thông đường sắt từ khu vực ga Gôi, vượt qua sông Đáy sang phía Nam núi Cánh Diều của thị xã Ninh Bình. Là một trong 7 đảng viên của đơn vị, chị Mùi còn được tín nhiệm giao làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2. Ông Tạ Xuân Mai, nguyên Đội phó đơn vị N89, Phó chủ tịch Hội cựu thanh niên xung phong Thái Bình nhớ về người đồng đội của mình: “Chị Mùi là người rất gương mẫu và xông xáo trong công việc. Dưới sự chỉ huy của chị, Tiểu đội 2 luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, là lá cờ đầu của đơn vị. Đời thường, chị luôn gần gũi, thương yêu đồng đội, là chị cả của tiểu đội”.

Những tháng đầu năm 1966, tuyến đường sắt mà Đại đội 895 đảm nhiệm luôn bị máy bay Mỹ đánh phá. Đơn vị vừa bảo đảm giao thông trên tuyến, vừa phải làm các tuyến tránh dự phòng, bốc xếp hàng hóa, khai thác đá, san lấp hố bom, phối hợp cùng đơn vị pháo cao xạ đánh trả máy bay địch. Tiểu đội 2 của Nguyễn Thị Hồng Mùi còn cùng đơn vị vô hiệu hóa hàng trăm quả bom nổ chậm, liên tục bám cầu, bám đường, bảo vệ cho các đoàn tàu vượt sông an toàn…

“Chị Mùi ơi! Chúng tôi đã về bên chị đây”. (Ảnh chụp tại nghĩa trang thị trấn Gôi, nơi liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi yên nghỉ). Ảnh: Trần Hoàng

Gian nan mới tỏ anh hùng

Vào lúc 17 giờ ngày 20-8-1966, trong lúc Nguyễn Thị Hồng Mùi và đại đội đang san lấp hố bom tại ga Gôi thì máy bay Mỹ ập đến đánh phá. Đoàn tàu chở hàng của ta đang tập kết ở đây bị trúng bom bốc cháy. Ngay sau mệnh lệnh của Đại đội trưởng Lê Nguyên Nhung, Nguyễn Thị Hồng Mùi dẫn đầu đội hình đơn vị lao đến dập đám cháy và khuân vác hàng hóa vào nơi an toàn. Bà Nguyễn Thị Kiều, người đồng đội gần gũi với Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Hồng Mùi kể: “Lúc đó một số toa bốc cháy dữ dội, khói mờ xanh mù mịt, chị Mùi nhanh như cắt lao đến cùng với công nhân đường sắt cắt các toa hàng chưa cháy về phía sau. Chị lao lên vác những thùng hàng lớn chuyển đến kho an toàn. Một lúc sau, mùi thuốc độc từ khu vực bị cháy phả ra nồng nặc, khói vẫn mù mịt, mồ hôi chảy ướt đầm áo và đã thấm mệt nhưng chị Mùi vẫn bình tĩnh động viên chị em chuyển tiếp được 20 kiện hàng cho đến khi kiệt sức”. Lúc này một số chị em của đơn vị bị ngạt và lả. Chị Phạm Thị Nhớn là người gục ngã đầu tiên và hy sinh ngay tại chỗ. Tiếp theo đó rất nhiều người vừa tham gia cứu hàng, cứu tàu bị sùi bọt mép và ngã xuống ngất xỉu vì nhiễm độc từ các thùng hàng trên tàu. 

Bất chấp sự nguy hiểm đến tính mạng, Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Hồng Mùi đã lao đến trực tiếp hà hơi, tiếp sức, hút mũi, hô hấp nhân tạo cho đồng đội. Bốn người đã được chị Mùi cứu sống. Tiếp đến người thứ 5 là Nguyễn Thị Kiều được chị Mùi cứu và cõng trên lưng thì người tiểu đội trưởng đã kiệt sức và hy sinh anh dũng. Hình ảnh lúc Nguyễn Thị Hồng Mùi ngã xuống trong tư thế vẫn cõng đồng đội thật anh hùng, đã động viên cả đơn vị xốc lại đội hình trong thời khắc nguy nan đó. Bà Nguyễn Thị Kiều xúc động bày tỏ: “Chị Mùi là ân nhân, đã sinh ra tôi lần thứ hai. Với chúng tôi, Nguyễn Thị Hồng Mùi đã trở thành anh hùng từ những ngày ấy rồi”.

Sau ngày Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Hồng Mùi hy sinh, Ban chỉ đạo thanh niên xung phong Tổng đội bảo đảm giao thông đường sắt đã phát động phong trào thi đua: Học tập tấm gương hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi với khẩu hiệu: “Sống bám cầu đường, chết kiên cường dũng cảm”. Liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký truy tặng Huân chương Lao động hạng ba.

Khi đang hoàn thành bài viết này, tôi nhận được điện thoại của ông Nhâm Sỹ Hóa, nguyên cán bộ đơn vị thanh niên xung phong N89 báo tin: Ban chấp hành Hội cựu thanh niên xung phong tỉnh Thái Bình sau khi hoàn chỉnh hồ sơ đã làm các thủ tục đề nghị cơ quan chức năng xét tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho Đại đội thanh niên xung phong 895 và truy tặng danh hiệu cao quý này cho liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi.

Hoàng Tiến