QĐND - Hình ảnh người chị, người mẹ Việt Nam cầm súng đã trở thành biểu tượng đẹp về đội quân “tóc dài” huyền thoại. Góp phần làm nên huyền thoại đó là những tấm gương quả cảm của các chiến sĩ trong Đơn vị nữ pháo binh mang phiên hiệu 8-3 trên mảnh đất Tây Nguyên hơn 40 năm trước.

Bà Sáu An (bên trái) và bà Kim Hoa bên chiếc tủ kính lưu giữ những kỷ vật một thời oanh liệt.

Ngày 22-12-1968, bên một góc suối Cheo, xã Lộc Bắc, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng, 42 cô gái vừa tuổi đôi mươi đã đọc lời thề gia nhập Đơn vị nữ pháo binh 8-3. Những trang nhật ký, những bảng vàng thành tích, những mũ tai bèo, đôi dép cao su, đèn pin, lược chải tóc… của các nữ chiến sĩ ngày nào nay đã nhuộm màu ký ức, đang được cất giữ cẩn thận trong một căn gác nhỏ ở phường II, thành phố Bảo Lộc. Chủ nhân của căn gác đó là bà Lưu Thị Thanh An (Sáu An, nguyên Bí thư Thị ủy, nay là Thành ủy Bảo Lộc), Trung đội phó kiêm Khẩu đội trưởng Khẩu đội 1 năm xưa.

Giọt nước mắt như chực trào nơi khóe mắt của nữ cựu chiến binh đã bước qua ngưỡng lục tuần: “Đó là năm 1969, đơn vị chúng tôi phối hợp với Đơn vị 744 đánh vào dinh Tỉnh trưởng tỉnh Lâm Đồng liên tục trong nhiều ngày. Có lần rơi vào ổ phục kích của địch, chúng tôi bị lạc đồng đội rất lâu. Và nhiều đồng chí đã hy sinh trong đợt ấy…”. Xuôi chảy theo nguồn ký ức, bà An đưa chúng tôi vào một gian phòng trang trọng, nơi bà dành riêng để lập bàn thờ nữ anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Pha, Chính trị viên của đơn vị, người từng bị địch tra tấn dã man, dùng xe Jeep kéo lê khắp các tuyến đường ở Bảo Lộc song vẫn tỏ rõ khí phách trung kiên của một chiến sĩ Cộng sản. Có lẽ, những ai đã biết, đã nghe thì khó có thể quên hình ảnh kiên trung của nữ anh hùng miền quê đất thép Củ Chi này.

Câu chuyện cảm động về một người con gái trẻ bị địch cưa chân trái hai lần đã dẫn chúng tôi tìm về xã Lộc An, huyện Bảo Lâm để gặp bà Dư Thị Kim Hoa. Tiết kiệm lời, ít nói về mình, song những câu kể gãy gọn, giản dị của bà cũng đủ khiến người nghe cảm nhận được một nội lực mạnh mẽ từ trong sâu thẳm người phụ nữ này: “Năm 1969, chúng bắt tôi rồi vừa đánh đập, vừa dùng tâm lý chiến nhưng cuối cùng vẫn không lung lạc được ý chí. Vậy là chỉ trong hơn một tháng, chúng đã tiến hành cưa chân tôi hai lần”.

Thầm khâm phục tinh thần ngoan cường của các chiến sĩ Đơn vị nữ pháo binh 8-3, chúng tôi tiếp tục tìm hiểu câu chuyện về bà Ka Hường. 25 ngày cùng đồng đội lạc trong rừng sâu sau một lần rơi vào ổ phục kích của địch, chỉ ăn lá rừng, đọt mây, uống nước suối cầm hơi đến độ còn da bọc xương mà vẫn giữ nguyên vẹn được hai khẩu súng và tìm về đến đơn vị. Đáng quý hơn, dù đói lả người, lại nằm trong rẫy mì của dân nhưng các chị vẫn không dám lấy của dân dù chỉ một củ. Phải chăng, chính trái tim nồng thắm của người phụ nữ và tình yêu của một người con với quê hương, đất nước đã hun đúc nên trong các chiến sĩ một nghị lực, sức mạnh phi thường đến vậy.

Đánh hơn 50 trận, tiêu diệt và làm bị thương gần 300 tên Mỹ-ngụy, bắn cháy 4 máy bay, phá hủy 50 xe quân sự các loại, thu nhiều khí tài, quân trang quân dụng, nhiên liệu của địch; nhận 40 danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ, Dũng sĩ quyết thắng, 60 Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng nhất, nhì, ba… đó là một “gia tài” khổng lồ các chiến công của Đơn vị nữ pháo binh 8-3.

Sau hòa bình, những người con gái anh dũng trở về với đời thường, lặng lẽ trong vai trò của một người bà, người mẹ. Bà Ka Hường, Ka Xếp, Ka Réo, Ka Ha, Ka Huệ… sống trong một buôn làng yên bình của người Mạ ở xã Lộc Bảo, huyện Bảo Lâm; Trung đội trưởng Phan Thị Hùng trở về với rẫy cà phê ở khu phố 8, thị trấn Di Linh; bà Dư Thị Kim Hoa vẫn ngày ngày vất vả mưu sinh bên xe đẩy trái cây trên Quốc lộ 20 gần chợ xã Lộc An, huyện Bảo Lâm; còn bà Sáu An lại hăng hái với các hoạt động từ thiện bởi món nợ ân tình vẫn luôn canh cánh trong lòng…

Hiện nay, tên của nữ anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Pha đã được đặt cho một con đường và một trường học ở trung tâm thành phố Bảo Lộc thay cho lời tri ân của xã hội và thế hệ trẻ tới những người phụ nữ Việt Nam anh hùng.

Bài và ảnh: NGUYỄN THẾ ANH