Bức tranh “Xuân trong hầm pháo Điện Biên”
QĐND - Thứ hai, 10/02/2014 | 18:23 GMT+7

QĐND - Trong số những tư liệu quý vừa được Đại tá, họa sĩ, cựu chiến binh Đại đoàn 351 Phạm Thanh Tâm hiến tặng Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ có 2 kỷ vật là bức tranh “Xuân trong hầm pháo Điện Biên” do chính tay ông vẽ và tờ Báo Quân đội nhân dân xuất bản tại Mường Phăng. Cả 2 kỷ vật này đã được ông lưu giữ suốt 60 năm qua. Trước thềm xuân mới, tôi được nghe họa sĩ Phạm Thanh Tâm kể lại những kỷ niệm về 2 kỷ vật vô giá ấy. Ông Tâm hồi tưởng:

- Sau chiến thắng cụm cứ điểm Him Lam, đội văn công của Đại đoàn 351 đến biểu diễn phục vụ chiến sĩ ở các đơn vị. Tôi là phóng viên Báo Quyết Thắng của đại đoàn nên cũng có mặt tham dự. Tối hôm đó, tại vị trí hầm pháo của Đại đội Pháo Binh 806 (Trung đoàn 45), đơn vị bắn loạt đạn đầu tiên vào trung tâm đề kháng Him Lam của địch mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ, anh em pháo thủ mở càng pháo, trang trí thành “sân khấu” chào đón các diễn viên. Ai cũng mừng vui, háo hức. Đúng giờ, 4 cô gái mặc áo tứ thân biểu diễn những điệu múa uyển chuyển, thướt tha bên khẩu pháo 105 ly hướng nòng ra lỗ châu mai khiến căn hầm chật chội, vương mùi thuốc súng bỗng trở nên thơ mộng lạ thường. Những bài hát về mùa xuân, về quê hương, đất nước và những người lính được cất lên thật mượt mà, say đắm. Các chàng lính trẻ ngồi trên càng pháo với khuôn mặt rạng ngời, tươi rói, vừa xem văn công vừa trong tư thế sẵn sàng chiến đấu. Ánh mắt, nụ cười của họ như chứa cả mùa xuân Tây Bắc. Đẹp, độc đáo và ấm áp vô cùng!

Bức tranh sơn dầu “Xuân trong hầm pháo Điện Biên” của Phạm Thanh Tâm.

Trong khung cảnh ấy, chàng phóng viên chiến trường 22 tuổi Phạm Thanh Tâm trào dâng cảm xúc. Anh nảy ra ý định vẽ lại những chi tiết này làm kỷ niệm. Thế nhưng, ngay đêm đó Tâm phải trở về đại đoàn nhận nhiệm vụ nên chưa kịp thực hiện ý định. Mấy ngày sau, anh nghe tin pháo địch bắn trúng vào vị trí khẩu đội pháo 105 ly khi anh em đang làm nhiệm vụ. Nhiều đồng chí đã hy sinh. Lập tức, Phạm Thanh Tâm trở lại “căn nhà” trong lòng đất mấy đêm trước. Khẩu pháo mà các chiến sĩ ngồi xem văn công đã bị hư hỏng nặng; những vết máu khô còn đọng lại loang lổ trên lá chắn màu xanh. Một nỗi buồn xâm chiếm tâm can thôi thúc anh hoàn thành bức tranh “Xuân trong hầm pháo Điện Biên”. Họa sĩ Phạm Thanh Tâm chia sẻ:

- Tôi muốn ghi lại những gì đẹp nhất về đồng đội, về tình cảm của các chiến sĩ Pháo Binh với đội văn công dã chiến trong mùa xuân của đất trời, mùa xuân của lòng người trào dâng niềm lạc quan chiến thắng. Hình ảnh đẹp đẽ ấy sẽ còn mãi với thời gian.

Cuối năm 1954, bức tranh của ông đã được trưng bày tại triển lãm mỹ thuật toàn quốc và đoạt giải ba. Từ đó đến nay, họa sĩ Phạm Thanh Tâm đã thay đổi chất liệu bức tranh, từ vẽ trên giấy ban đầu sang tranh lụa và hiện nay là tranh sơn dầu. Đây cũng là bản chính được ông lưu giữ cẩn thận tại tư gia suốt 60 năm qua.

Họa sĩ Phạm Thanh Tâm (thứ 2, bên phải sang) trao bức tranh “Xuân trong hầm pháo Điện Biên” tặng Bảo tàng chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ.

Cùng với bức tranh, ông còn lưu giữ một kỷ vật đặc biệt là tờ Báo Quân đội nhân dân, xuất bản tại chiến trường ngày 10-3-1954 trước khi mở màn trận tiến công cụm cứ điểm Him Lam 3 ngày. Tờ báo có đăng trang trọng lời của Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp kêu gọi toàn quân kiên quyết tiêu diệt toàn bộ quân địch ở Điện Biên Phủ. Ông Tâm nhớ lại:

- Lúc bấy giờ chỉ có Báo Quân đội nhân dân in tại mặt trận mới có những thông tin nhanh và chính xác nhất về tình hình chiến sự Điện Biên Phủ. Số lượng phát hành bao nhiêu cũng không đủ phục vụ nhu cầu bạn đọc. Tờ báo này có đăng bài của Đại tướng Võ Nguyễn Giáp với lời lẽ hùng hồn, đanh thép như lời hiệu triệu, cổ vũ khí thế, tinh thần, sức mạnh toàn quân nên vô cùng quý, tôi phải khó khăn lắm mới xin được từ anh chính trị viên đại đội của Trung đoàn 45 để làm cẩm nang cho công việc của mình. Sau đó, tôi cất giữ, bảo quản cẩn thận như một kỷ vật của cuộc đời trận mạc.

Họa sĩ Phạm Thanh Tâm đã từng tham gia vẽ tranh minh họa cho Báo Quân đội nhân dân những năm 1956 đến 1963, sau đó tham gia Chiến dịch Đường 9 Khe Sanh rồi chuyển sang Xưởng Mỹ thuật quân đội. Hiện nay, ông đang lưu giữ khá nhiều kỷ vật về Chiến dịch Điện Biên Phủ, nhất là những bức tranh và ký họa về người chiến sĩ. Xuân này, bức tranh “Xuân trong hầm pháo Điện Biên”, tờ Báo Quân đội nhân dân số ra ngày 10-3-1954 và cuốn nhật ký chiến tranh đã được ông hiến tặng Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Ông bảo, những gì thuộc về Điện Biên Phủ phải được đưa về đúng vị trí xứng tầm để mọi người chiêm ngưỡng và mãi mãi khắc ghi.

Bài và ảnh: HOÀNG THÀNH

Gõ tiếng việt: Off Telex