Đổi mới chính sách tiền lương đối với sĩ quan
QĐND - Thứ sáu, 07/03/2014 | 21:21 GMT+7

QĐND - Sau khi Báo Quân đội nhân dân đưa tin về chủ trương tách lương ra khỏi quân hàm đối với sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, tòa soạn đã nhận được rất nhiều thư, điện thoại của bạn đọc hỏi thêm về cơ sở khoa học và thực tiễn của chủ trương này; định hướng chính sách tiền lương đối với cán bộ quân đội trong thời gian sắp tới. Đáp ứng yêu cầu của bạn đọc, chúng tôi đã đến một số cơ quan chức năng, gặp các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý… với hy vọng chia sẻ được những vấn đề mà bạn đọc quan tâm.

Những bất cập trong chính sách tiền lương sĩ quan hiện nay

Cách đây chục năm, trong Tờ trình Quốc hội khóa XI về Đề án cải cách tiền lương, Chính phủ đã khẳng định: “Tiền lương và phụ cấp của lực lượng vũ trang phải phản ánh được mức độ phức tạp, tính chất, đặc điểm, nhiệm vụ, trách nhiệm, cống hiến của lực lượng vũ trang là “một ngành lao động đặc biệt”, vì vậy có bảng lương riêng và giữ mức ưu đãi so với cán bộ công chức như hiện nay". Quốc hội lúc bấy giờ đã nhất trí cao với Đề án này và Đề án đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, đến thời điểm này, nhiều nội dung trong Đề án nói trên đã lạc hậu. Tiền lương và thu nhập thực tế của cán bộ quân đội đã không tương xứng với “một ngành lao động đặc biệt” nữa.

Kiểm tra công tác sẵn sàng chiến đấu ở Lữ đoàn 210 (Quân khu 1). Ảnh: Minh Trường

Theo nghiên cứu của Đại tá Nguyễn Ngọc Kiên, Trưởng phòng Chế độ, chính sách (Cục Tài chính, Bộ Quốc phòng), từ năm 2004 đến nay, tiền lương của sĩ quan quân đội được điều chỉnh không tương ứng với mức tăng giá sinh hoạt và mức tăng trưởng chung của nền kinh tế (chỉ bằng hoặc dưới mức tăng giá sinh hoạt hằng năm). Trong khi, mức tiền lương của người lao động làm việc trong các công ty Nhà nước được điều chỉnh tăng thêm từ 1,85 đến 4 lần; trong công ty có vốn đầu tư nước ngoài từ 2 đến 5,38 lần (số liệu của Bộ Lao động, Thương binh và xã hội), đã tác động lớn đến thu nhập, đời sống của sĩ quan tại ngũ. Đặc biệt, là đối với đội ngũ sĩ quan cấp cơ sở luôn gắn liền với hoạt động của bộ đội phải ăn theo định lượng, nhưng không được hưởng bù chế độ chênh lệch định lượng, mà ăn theo mức nào thì phải nộp đủ tiền ăn theo mức đó, nên khi giá lương thực, thực phẩm tăng, mức tiền ăn tăng, thì tiền ăn phải nộp chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong tiền lương, không còn bảo đảm các khoản chi cho nhu cầu khác của bản thân và gia đình.

Từ năm 2004 đến nay, Chính phủ đã ban hành chế độ phụ cấp ưu đãi cho các ngành giáo dục, y tế... hệ số điều chỉnh tăng thêm mức lương tối thiểu chung cho một số ngành và bổ sung chế độ phụ cấp thâm niên nghề đối với một số chức danh trong các ngành tòa án, kiểm sát, kiểm toán, thanh tra, thi hành án dân sự, kiểm lâm... nhưng sĩ quan quân đội cũng làm việc trong các ngành trên chưa được hưởng chế độ phụ cấp ưu đãi của ngành, đã làm phá vỡ quan hệ cân đối về tiền lương như đã được xác định ban đầu giữa tiền lương sĩ quan quân đội với tiền lương của cán bộ, công chức hành chính.

Đại đa số sĩ quan trong quân đội sống trong doanh trại, không có điều kiện và không được phép làm thêm để tạo nguồn tăng thu nhập, đã tạo thêm sự mất cân đối về tiền lương, thu nhập giữa sĩ quan quân đội và các đối tượng hưởng lương trên cùng địa bàn.

Trong thiết kế bảng lương sĩ quan quân đội, cũng thể hiện một số mặt chưa phù hợp, phụ cấp chức vụ lãnh đạo chiếm tỷ trọng không đáng kể so với mức lương cấp hàm (khoảng từ 4 đến dưới 15%). Mặc dù, trong quá trình tổ chức thực hiện đã có sự điều chỉnh thăng cấp quân hàm cho phù hợp với chức vụ được giao, nhưng vẫn chưa khắc phục được triệt để tình trạng người giữ chức vụ thấp nhưng lương lại cao hơn người giữ chức vụ cao, nếu có bậc quân hàm cao hơn…

Cán bộ, chiến sĩ đảo Sinh Tồn (quần đảo Trường Sa) tuần tra trên biển. Ảnh: Minh Trường

Theo giám sát của Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội, một trong những vấn đề bất cập nổi cộm là “việc lấy quân hàm làm căn cứ xác định lương và chế độ, chính sách cho sĩ quan, người hưởng lương là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm cho cơ cấu đội ngũ sĩ quan mất cân đối và có nhiều bất cập giữa trách nhiệm và quyền lợi của sĩ quan".

Nghiên cứu tách lương khỏi quân hàm sĩ quan

Để góp phần khắc phục những bất cập trong chính sách tiền lương đối với sĩ quan quân đội và công an, Bộ Chính trị đã chỉ đạo (trong Thông báo số 147-TB/TW và số 111-TB/TW): “Nghiên cứu tách lương khỏi quân hàm để việc phong, thăng quân hàm trong lực lượng vũ trang đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ lãnh đạo, chỉ huy quân đội, công an; đồng thời góp phần bảo đảm chế độ, chính sách, phát huy đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ trong lực lượng vũ trang”.

Thực chất của việc “tách lương khỏi quân hàm” là trả lương chủ yếu theo chức vụ sĩ quan đảm nhiệm (thay vì trả lương chủ yếu theo cấp bậc như hiện nay). Thực tiễn thực hiện chính sách tiền lương ở nước ta, việc quy định cơ cấu tiền lương sĩ quan quân đội đã có thời gian dài bao gồm lương chức vụ chiếm tỷ lệ cao và phụ cấp cấp bậc. Pháp luật của một số nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Liên bang Nga… hiện nay cũng quy định cơ cấu lương sĩ quan quân đội gồm lương chức vụ, lương cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp khác. Trong đó, lương theo chức vụ chiếm tỷ trọng khá lớn trong cơ cấu tiền lương sĩ quan.

Tại cuộc Hội thảo về “Cơ sở khoa học và thực tiễn để thực hiện chủ trương tách lương ra khỏi quân hàm đối với sĩ quan Quân đội nhân dân, Công an nhân dân” do Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội tổ chức mới đây tại Thái Nguyên, hầu hết các đại biểu đều thống nhất quan điểm về tiền lương đối với lực lượng vũ trang phải phản ánh được mức độ phức tạp, tính chất, đặc điểm, nhiệm vụ, trách nhiệm cống hiến của lực lượng vũ trang là “một ngành lao động đặc biệt”, phù hợp với yêu cầu tổ chức, biên chế; hệ thống thang bảng lương phải thể hiện rõ vị trí và mối quan hệ giữa các đối tượng trong lực lượng vũ trang, xử lý hài hòa mối quan hệ giữa tiền lương với phong, thăng quân hàm, bổ nhiệm chức vụ và đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, chỉ huy quân đội, công an.

Huấn luyện trong điều kiện khó khăn, khắc nghiệt ở Tiểu đoàn 2, Lữ đoàn 144. Ảnh: Minh Trường

Cũng tại cuộc hội thảo nói trên, nhiều đại biểu đã đề xuất, kiến nghị cách thức trả lương đối với sĩ quan quân đội, công an. Trong đó nhiều ý kiến tán thành với phương án thiết kế mức lương chính của sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam gồm 2 phần: Mức lương chức vụ và mức lương cấp bậc quân hàm. Lương chức vụ (chiếm thành phần chủ yếu trong cơ cấu lương của sĩ quan) được xác định cho từng nhóm công việc (chức vụ được xác định cho tất cả đội ngũ sĩ quan). Mỗi vị trí công việc đảm nhiệm của sĩ quan được xác định theo giá trị và tầm quan trọng của từng vị trí và được quy về một nhóm đối tượng trong hệ thống nhóm chức vụ quy định (căn cứ vào hệ thống chức vụ cơ bản quy định tại Luật sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam để xếp tương đương các chức vụ sĩ quan giữ chức vụ chỉ huy, quản lý và sĩ quan không giữ chức vụ chỉ huy, quản lý). Mỗi cấp bậc quân hàm từ Thiếu uý đến Đại tướng được thiết kế một mức lương, thể hiện trình độ, kinh nghiệm của sĩ quan. Khi sĩ quan chưa có bậc quân hàm cao nhất của chức danh đảm nhiệm thì hưởng thêm một phần mức lương chính hiện lĩnh. Khi đủ tiêu chuẩn, đến thời hạn thì được xét thăng quân hàm, nhưng tối đa chỉ bằng bậc quân hàm cao nhất của chức danh đảm nhiệm. Trường hợp đã có bậc quân hàm cao nhất của chức vụ đang đảm nhiệm đủ tiêu chuẩn, đến thời hạn xét thăng quân hàm mà chưa được bổ nhiệm chức vụ cao hơn thì được nâng lương.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu còn kiến nghị cần nghiên cứu xây dựng bổ sung một số chế độ phụ cấp, trợ cấp đối với sĩ quan tương tự chế độ, chính sách đối với sĩ quan của nhiều nước trên thế giới như chế độ trợ cấp xa gia đình (phân cư) áp dụng đối với sĩ quan đã kết hôn mà không cùng sống một nơi với vợ (hoặc chồng); chế độ trợ cấp nhà ở…

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp của các chuyên gia và nhân dân, vấn đề chính sách tiền lương đối với sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam sẽ được bổ sung trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam dự kiến sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 7 (tháng 5-2014) và dự kiến thông qua tại kỳ họp thứ 8 (tháng 10-2014).

ĐỖ PHÚ THỌ

Gõ tiếng việt: Off Telex