QĐND - Xuất hiện trong dòng chảy của các tác giả văn xuôi hậu chiến nói chung, văn xuôi nữ giới nói riêng, Trần Thùy Mai đã tạo dựng được một phong cách văn xuôi nhẹ nhàng, tinh tế nhưng để lại những ấn tượng sâu đậm trong lòng bạn đọc. Với hơn 30 năm sáng tạo, Trần Thùy Mai có nhiều tập truyện nổi tiếng; truyện ngắn của chị đạt nhiều giải thưởng văn học, và được dịch sang nhiều thứ tiếng như: Anh, Pháp, Nhật...

Viết khỏe và đều tay, Trần Thùy Mai với hàng trăm truyện ngắn nhưng vẫn không gây nhàm chán cho bạn đọc. Bí quyết của sự thành công ấy chính là chỗ Trần Thùy Mai đã hướng đến, và thành công với một lối viết cổ điển theo nghĩa tích cực của từ này. Cái cổ điển hiểu như những giá trị thẩm mỹ đã ổn định, đi vào mẫu mực. Cổ điển của truyện ngắn Trần Thùy Mai, đến từ cả hai bình diện hình thức và nội dung. Thực thế, người ta không tìm thấy trong truyện ngắn của Mai những ý đồ cách tân lối viết một cách mạnh mẽ như các trào lưu viết bây giờ đang xiển dương (như “lối viết hậu hiện đại” chẳng hạn). Người ta cũng không tìm thấy trong truyện của Mai những chủ đề “nóng” mà văn học hiện nay đang cố gắng khoét sâu vào thị hiếu bạn đọc như dục tính. Văn của Trần Thùy Mai xa lạ với những trận gió mới của thời đại, văn của Mai vẫn ướp hương của truyền thống. Với lối hành văn nhẹ nhàng, những câu chuyện của Mai như tâm sự thường ngày, những chủ đề “muôn thuở” của con người, tưởng thoáng qua trong cuộc đời nhưng lại ở lại đậm sâu trong ký ức, sự lựa chọn trong tình yêu, tình bạn, những sa ngã đời thường, và hơn hết là thế giới của người phụ nữ…

Người ta có thể, có quyền nghi ngờ câu nói của Buffon: “Văn là người” (Le style, c’est l’homme), nhưng người ta vẫn phải thừa nhận, câu nói của Buffon đã thành cổ điển, nó là chân lý quen mặt mà nhiều người trong chúng ta biết, và thấy đúng. Trần Thùy Mai chính là hiện hữu đúng cho chân lý của Buffon. Bí mật văn Trần Thùy Mai còn nằm nơi con người chị, nói sát hơn, tâm hồn chị. Mà tâm hồn Trần Thùy Mai thì thuộc về Huế, về người phụ nữ Huế, của đền đài phủ rêu, kiêu kỳ, vàng son nhưng u hoài. Huế của dòng sông Hương mộng mơ trong sương mù, tinh khôi trong sớm mai và chứa sóng gió nơi lòng sông. Chính Huế với cái đẹp vĩnh cửu đã đi vào cổ điển, đã nuôi dưỡng văn giới của Trần Thùy Mai. Cái lối trình bày, hay lối nhìn về cuộc đời trong truyện ngắn Trần Thùy Mai, vì thế, là lối quan sát kiểu Huế, và Huế nhất là nơi người phụ nữ. Cái nhìn mong manh, vào những đổ vỡ, hay hạnh phúc đời thường một cách tinh tế trong những quan sát cực nhỏ để chạm vào cái bản chất cuộc đời đó là cái nhìn trong truyện ngắn Trần Thùy Mai.

Nhưng hơn hết, sự nhân ái trong cuộc đời luôn bao trùm trong truyện ngắn, là cái đọng lại sau mỗi câu chuyện của Trần Thùy Mai. Đã là người thì phải biết yêu thương, che chở, cảm thông cho nhau, nhất là mỗi khi vấp ngã trong đời. Thông điệp truyện ngắn của Trần Thùy Mai hấp dẫn người ta bởi lòng nhân hậu, nhưng không phải là sự rao giảng nhân hậu, mà thực hành nhân hậu. Người với người cần tình thương yêu không phải vì đề cao đạo đức con người, mà đơn giản tình người cần hiện diện, bởi đó là một lối nương dựa lẫn nhau giữa người với người trong thế giới, chung vai sát cánh để cùng nhau sống. Trần Thùy Mai tinh tế nhất là khi phân tích tâm hồn người phụ nữ. Thanh Thúy Tàu (truyện “Gió thiên đường”), Ngân (truyện “Đêm tái sinh”), Lan (truyện “Thương nhớ hoàng lan”)... sống động, sống mãi trong lòng người đọc vì nhiều lý do. Nhưng trước hết họ sống vì qua cách miêu tả của Trần Thùy Mai, những chỗ tinh nhạy trong lòng người phụ nữ với âu lo, băn khoăn, trở trăn hay hân hoan, thù hận hay yêu thương, đều được Trần Thùy Mai trải ra trên mặt chữ chân thành và tinh tế.

Trần Thùy Mai đã lựa chọn cái cổ điển đầy khắc nghiệt để làm sinh quyển tồn tại cho sự viết. Từ cái nền cổ điển, Trần Thùy Mai đã kiến tạo nên cái riêng của mình bằng một phong cách văn xuôi nữ giới mang đậm đặc dấu ấn nữ tính, đàn bà tính, kiểu Huế. Và đấy là chỗ Trần Thùy Mai “mới”, hay nói chuẩn xác hơn, Mai “khác” mọi người để đứng lại trong văn chương.

Thạc sĩ  NGUYỄN MẠNH TIẾN