Trận Bình Long:

Trong chiến dịch thường có một số trận then chốt, đánh thắng trận then chốt mở đầu là tạo được thời cơ thuận lợi đánh trận then chốt tiếp theo. Nhưng thời cơ đó có trở thành sức mạnh, có tạo nên chiến thắng hay không lại do hoạt động của người chỉ huy quyết định. Tạo được thời cơ mà không hành động hoặc hành động chậm thì thời cơ không có ý nghĩa gì, thậm chí có khi làm đảo ngược tình thế: Đang mạnh hóa yếu, đang thắng hóa thua.

Chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972 là một ví dụ, trong chiến dịch này ta đã tiến hành 2 trận then chốt: Trận mở đầu tiêu diệt cụm cứ điểm Lộc Ninh và trận tiếp theo tiến công thị xã Bình Long. Trận Lộc Ninh thành công, trận Bình Long cả hai lần tiến công đều không thành công, có nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng một trong những nguyên nhân quan trọng là không nắm vững thời cơ và hành động đúng thời cơ.

Ngày 7-4, cụm cứ điểm Lộc Ninh của địch bị ta tiêu diệt, toàn bộ khu vực phòng ngự tiền tiêu của chúng ở bắc đường 13 bị sụp đổ, mở toang cửa xuống phía nam, tạo điều kiện thuận lợi cho chiến dịch tiến công thị xã Bình Long. Ngày 13-4, Sư đoàn 9 nổ súng tiến công thị xã Bình Long, cuối ngày ta chiếm được một số vị trí ở ngoại ô thị xã. Khi phát triển vào trong thị xã bị địch chặn lại, ta không chiếm được các khu vực và mục tiêu quy định, phải dừng lại củng cố.

Từ thực tiễn trên cho thấy, đánh thắng trận then chốt mở đầu làm cho lực lượng và thế trận địch bị hao tổn và suy yếu, còn ta thì có thế, lực và thời cơ mới để đánh trận then chốt tiếp sau phát triển chiến dịch. Song, kẻ địch không thụ động, ngồi im mà tìm mọi biện pháp hòng xoay chuyển tình thế, khôi phục thế trận bị phá vỡ và giành lại thế chủ động.

Đêm 13 rạng ngày 14, tranh thủ lúc ta tạm ngừng tiến công, địch củng cố lại đội hình phòng ngự, tăng cường máy bay B52 đánh phá quanh thị xã, không quân chiến thuật và pháo binh đánh quyết liệt vào đội hình quân ta, tiểu đoàn 6 lữ dù 1 kết hợp với tiểu đoàn biệt động quân 52 chiếm núi Gió và điểm cao 169 (đông nam thị xã 3km), triển khai trận địa pháo ở Núi Gió chi viện cho thị xã. Sáng ngày 15, Sư đoàn 9 tiếp tục tiến công Bình Long, nhưng các hướng đều bị chặn lại không phát triển được, lực lượng bị thương vong tổn thất. Sở dĩ ta không thành công trong lần tiến công thứ nhất là do không tranh thủ được thời cơ tiến công. Nếu ta nắm vững thời cơ chiến dịch tạo ra sau thắng lợi của trận then chốt mở đầu tiêu diệt cụm cứ điểm Lộc Ninh, đánh sớm hơn, chậm nhất là ngày 9-4 như chỉ thị của Bộ chỉ huy Miền (sau trận Lộc Ninh vài ngày), đánh vào lúc địch chưa kịp tăng thêm lực lượng, chưa kịp phá cầu Cần Lê ngăn chặn ta tiến công, tinh thần binh lính đang hoang mang dao động trước thất bại ở Lộc Ninh thì có nhiều khả năng ta giành được thắng lợi, mặc dù công tác chuẩn bị cho trận đánh chưa thật đầy đủ.

Từ ngày 11 đến ngày 15 tháng 5, ta tiến công thị xã Bình Long lần thứ hai cũng không thành công, mặc dù đã có thời gian chuẩn bị, nhưng thời cơ tiến công đã hết, thế ta tạo được qua việc tiêu diệt tiểu đoàn 6 dù, chiếm lại Núi Gió và điểm cao ngoại vi đông nam thị xã chưa đủ chín muồi để tiến công. Hơn nữa binh lực địch tập trung cố thủ trong thị xã Bình Long đã lên 5 lữ đoàn tăng cường, không phải 3 lữ đoàn như trước đó, hỏa lực không quân chi viện, kể cả máy bay B52, máy bay chiến thuật đã tăng thêm nhiều lần và hỏa khí chống tăng của địch được tăng cường bố trí sẵn ở các nút chặn và trên các nhà cao tầng. Lực lượng phía sau của địch cũng được tăng thêm, Sư đoàn 21 và Trung đoàn 15 Sư đoàn 9 ở đồng bằng sông Cửu Long và Lữ đoàn dù 3 ở Tây Nguyên đã được điều về đường 13 để tiến quân lên Bình Long. Trong khi đó về phía ta, sư đoàn đảm nhận tiến công lần thứ hai vẫn là Sư đoàn 9 vừa mới được cấp tốc bổ sung tổn thất của lần tiến công thứ nhất, tinh thần quyết chiến và lòng tin vào thắng lợi trong cán bộ chiến sĩ chưa vững. Trong điều kiện như vậy, để giành thắng lợi trong trận Bình Long rõ ràng là không vững chắc.

Từ thực tiễn trên cho thấy, đánh thắng trận then chốt mở đầu làm cho lực lượng và thế trận địch bị hao tổn và suy yếu, còn ta thì có thế, lực và thời cơ mới để đánh trận then chốt tiếp sau phát triển chiến dịch. Song, kẻ địch không thụ động, ngồi im mà tìm mọi biện pháp hòng xoay chuyển tình thế, khôi phục thế trận bị phá vỡ và giành lại thế chủ động. Vì vậy, phải nhanh chóng chuyển hóa thế và lực đánh các trận then chốt tiếp sau. Nếu chần chừ trong quyết đoán, cầu toàn trong chuẩn bị, không kịp tranh thủ được thời cơ, đẩy nhanh tốc độ tiến công nhất định sẽ gặp phải đối phó mạnh của địch; địch có đủ điều kiện và thời gian tăng cường lực lượng từ phía sau lên co cụm, cố thủ vị trí đang bị uy hiếp hoặc phản đột kích, nhanh chóng chuyển hóa tương quan so sánh lực lượng có lợi cho địch, thì việc tiến công của ta sẽ rất khó khăn phức tạp, trận đánh khó giành được thắng lợi.

LÊ BẢO