QĐND - Thực tế cho thấy việc thực hiện phương châm “4 tại chỗ” trong tìm kiếm cứu nạn (TKCN), nhất là lực lượng và phương tiện trên địa bàn các tỉnh ven biển đã khẳng định đây là chủ trương đúng mang lại hiệu quả thiết thực. Kinh nghiệm ở một số địa bàn mà chúng tôi đã có dịp khảo sát cho thấy: Nơi nào các lực lượng phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị chu đáo, chủ động ứng phó thì nơi ấy những thiệt hại do thiên tai được giảm thiểu.

Kiện toàn hệ thống tổ chức TKCN

Làm việc với Đại tá Nguyễn Văn Bình, Phó cục trưởng Cục Cứu hộ, Cứu nạn - Phó chánh Văn phòng Ủy ban Quốc gia Tìm kiếm cứu nạn (UBQGTKCN), chúng tôi được biết, từ đầu năm đến nay, UBQGTKCN đã phối hợp tốt với các bộ, ngành tổ chức nhiều đoàn công tác kiểm tra thực tế tại 10 tỉnh trọng điểm về công tác PCLB-TKCN, cháy nổ, cháy rừng và TKCN. Quá trình kiểm tra, các đoàn công tác đặc biệt chú ý đôn đốc các bộ, ngành, địa phương tiếp tục kiện toàn hệ thống tổ chức TKCN. Sau khi chỉ đạo, hướng dẫn các quân khu, quân chủng hoàn thành việc thành lập các phòng cứu hộ, cứu nạn, UBQGTKCN và Cục Cứu hộ cứu nạn (CHCN) đã tổ chức cho các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng tập huấn về công tác PCLB-TKCN với các nội dung thiết thực, hiệu quả, đồng thời, tổ chức 5 khóa huấn luyện TKCN đường biển, đường thủy nội địa... 

UBQGTKCN đánh giá, sau khi được củng cố kiện toàn, vai trò tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn cơ sở của các cơ quan trong hệ thống tổ chức TKCN, nhất là Phòng CHCN của các quân khu, quân chủng, Bộ đội Biên phòng thể hiện khá rõ nét... Theo tìm hiểu của chúng tôi, từ đầu năm 2012 đến nay, các lực lượng đã tổ chức TKCN trên biển và trên sông 405 vụ; cứu được 1.794 người, 136 phương tiện. Trong các cơn bão, các đợt thời tiết nguy hiểm, các cơ quan chức năng đã thông báo, kêu gọi và hướng dẫn 171.688 lượt tàu thuyền, với 704.051 ngư dân về nơi tránh trú; di dời 7.403 hộ/29.751 người về nơi an toàn. Bên cạnh đó, các lực lượng đã phối hợp ứng phó, khắc phục hiệu quả 3 vụ tràn dầu ở khu vực Hòn Dấu (TP Hải Phòng), vùng biển Vũng Tàu và sông Nhà Bè (Đồng Nai), không để ảnh hưởng đến môi trường... Tuy nhiên, qua tìm hiểu thực tế tại các vùng trọng điểm như Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An, Đà Nẵng... vẫn còn những vấn đề đặt ra cần phải khắc phục. Đáng chú ý là ý thức của người dân, nhất là ngư dân còn nhiều biểu hiện chủ quan, đơn giản, thiếu sự hợp tác với các lực lượng TKCN trong các trường hợp khẩn cấp...

Chủ động phòng, tránh là chính

Các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh đến Ninh Bình thường xuyên chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão kết hợp triều cường, uy hiếp tính mạng, tài sản của nhân dân. Trả lời câu hỏi của chúng tôi: Làm thế nào để khắc phục tư tưởng chủ quan của người dân? - Đại tá Nguyễn Minh Khải, Trưởng Phòng CHCN, Bộ Tham mưu, Quân khu 3 nói: "Quan trọng là phải giáo dục để người dân nhận thức rõ về tác hại, hậu quả khôn lường của thiên tai, qua mỗi sự việc cần rút kinh nghiệm nghiêm túc. Những người cố tình không chấp hành các quy định phòng, chống thiên tai cần phải kiên trì vận động đi kèm với biện pháp xử lý kiên quyết...". Trước mùa mưa bão năm 2012, chúng tôi đã khảo sát công tác chuẩn bị phòng, chống thiên tai ở các địa phương tuyến biển thuộc địa bàn Quân khu 3 và nhận thấy, Bộ tư lệnh Quân khu 3 chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, đơn vị trên địa bàn tổ chức rà soát, điều chỉnh, bổ sung kế hoạch phòng chống, giảm nhẹ thiên tai và TKCN. Tìm hiểu tại Trung đoàn 50, Bộ CHQS Hải Phòng chúng tôi được biết, đơn vị rất quan tâm đến huấn luyện các nội dung phục vụ cho nhiệm vụ PCLB-TKCN. Hiện nay, 100% cán bộ, chiến sĩ của trung đoàn biết bơi; sử dụng thành thạo các trang bị, phương tiện TKCN thông dụng; bộ phận bán chuyên trách sử dụng thành thạo xuồng máy, thuyền, dây, sào cứu đuối, biết sơ cứu người bị nạn, xử lý các tình huống thường xảy ra trong quá trình TKCN; trang bị cho bộ đội nắm chắc đặc điểm của triều cường trong mưa lũ... Điều này phần nào giải thích vì sao trong các lần đối mặt với thiên tai, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 50 luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân.

Cục Cứu hộ, cứu nạn (Bộ Tổng tham mưu), kiểm tra công tác bảo đảm trang bị, phương tiện PCLB-TKCN tại Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Quang Thiện

Không giống như các đơn vị chủ lực, nhiệm vụ chính của cơ quan quân sự các địa phương trong công tác PCLB-TKCN là tham mưu đúng, trúng giúp cấp ủy, chính quyền triển khai kịp thời các kế hoạch, phương án, biện pháp. Để làm rõ hơn chúng tôi đã về Giao Thủy - một huyện ven biển của tỉnh Nam Định. Thượng tá Nguyễn Tư Lệnh, Chỉ huy trưởng Ban CHQS huyện Giao Thủy chia sẻ: “Do tâm lý tiếc của nên khi triều cường dâng cao nhiều ngư dân làm nghề nuôi trồng thủy sản không chịu di dời... Bởi vậy, trong chương trình tập huấn hằng năm, ngoài huấn luyện các kỹ năng TKCN, chúng tôi  còn tập trung bồi dưỡng cho cán bộ, nhân viên cơ quan quân sự và lực lượng DQTV phương pháp tuyên truyền, vận động để người dân di dời về nơi an toàn”.

Tổ, đội đoàn kết - mô hình cần nhân rộng

Theo Văn phòng UBQGTKCN, hiện nay, tại khu vực quần đảo Trường Sa đã thiết lập 5 trạm TKCN. Ở đảo Lý Sơn, đảo Bạch Long Vĩ, đảo Phú Quý mỗi đảo đã thành lập 1 trạm TKCN. Các trạm này được đầu tư các trang thiết bị cấp cứu, tàu thuyền cho ngư dân. Nhiều địa phương như: Đà Nẵng, Khánh Hòa, Bình Định, Bình Thuận… đã phối hợp với ngành Thủy sản, Bộ đội Biên phòng xây dựng và tổ chức hoạt động của các tổ, đội tàu thuyền đoàn kết, tự quản nhằm phát huy tinh thần tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau khi gặp thời tiết xấu, tình huống phức tạp trong cứu hộ, cứu nạn... Thiếu tá Đinh Tiến Dũng, Trưởng ban Tác chiến Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng TP Đà Nẵng, cho biết: “Trước mùa mưa bão, Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền các địa phương thuộc địa bàn trọng điểm đến từng hộ dân để thống kê nắm chắc số lượng người già, trẻ em, phụ nữ,  đánh giá mức độ kiên cố nhà ở, tàu thuyền… trên cơ sở đó xây dựng các phương án di dời, neo đậu khi có bão lụt xảy ra. Cùng với đó, Bộ đội Biên phòng thành phố đã tham mưu cho UBND TP Đà Nẵng ban hành Quyết định số 22/2012/QĐ-UBND về Quy chế quản lý thông tin liên lạc đối với tàu cá hoạt động trên biển của TP Đà Nẵng”. Nhờ đó, thời gian qua, nhiều sự cố, tai nạn trên biển các ngư dân đã giúp nhau tự khắc phục nhanh chóng, an toàn, ít tốn kém.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Bình: Để nâng cao hiệu quả hoạt động mô hình này, cấp ủy, chính quyền, ngành chức năng cần tiếp tục củng cố, thành lập thêm các tổ, đội đoàn kết, hoạt động theo tiêu chí “4 cùng”. Đó là cùng nghề, cùng ngư trường, cùng địa bàn cư trú, cùng dòng họ, bà con thân thích. Nhà nước cần hỗ trợ cho tổ chức này vốn vay, nâng cấp, cải hoán tàu thuyền, trang bị máy thông tin liên lạc, thiết bị cứu sinh; tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, sử dụng các trang thiết bị an toàn, máy thông tin trên tàu… Nhưng theo chúng tôi, yếu tố quyết định trong PCLB, TKCN trên biển vẫn là phải tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao trách nhiệm đối với cộng đồng của ngư dân.

Lê Duy Hồng