QĐND - Thủ tướng Pa-ki-xtan Y-u-xúp Ra-da Gi-la-ni (Yusuf Raza Gilani) đã phải rời bỏ chiếc ghế quyền lực sau khi thất bại trong cuộc chiến pháp lý giữa Tòa án Tối cao và chính phủ kéo dài trong nhiều năm qua.  

Ông Gi-la-ni giữ chức Thủ tướng Pa-ki-xtan sau khi Đảng Nhân dân Pa-ki-xtan (PPP) thắng cử năm 2008 và nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Da-đa-ri. Tuy nhiên, ông Gi-la-ni đã bị Tòa án Tối cao truất tư cách Thủ tướng hôm 19-6-2012. Theo thông cáo của Tòa án Tối cao, ông Gi-la-ni bị truất tư cách thành viên quốc hội từ ngày 26-4-2012 (ngày ông bị kết tội) và cũng phải thôi giữ chức Thủ tướng Pa-ki-xtan. Cũng theo phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Gi-la-ni sẽ không được nắm giữ các chức vụ trong các cơ quan công quyền trong vòng 5 năm và phải chấp hành phán quyết trên của Tòa án Tối cao trong thời hạn 30 ngày. Chính phủ đương nhiệm Pa-ki-xtan sẽ bị giải tán ngay lập tức do tư cách thủ tướng của ông Gi-la-ni đã bị bãi bỏ. Vài giờ sau khi Tòa án Tối cao Pa-ki-xtan đưa ra quyết định trên, Ủy ban bầu cử Pa-ki-xtan cũng ra thông báo chính thức truất tư cách nghị sĩ của Thủ tướng Gi-la-ni.

Phán quyết trên của Tòa án Tối cao có thể khiến Pa-ki-xtan lâm vào tình trạng bất ổn chính trị mới sau một cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm giữa Tòa án Tối cao và Chính phủ Pa-ki-xtan. Bộ máy tư pháp và Chính phủ Pa-ki-xtan đã rơi vào tình trạng “xa cách” kể từ tháng 12-2009, khi Tòa án Tối cao bãi bỏ một lệnh ân xá liên quan đến các vụ án tham nhũng do cựu Tổng thống Pê-vết Mu-sa-ráp (Pervez Musharraf) ban hành năm 2007 trong thời gian cầm quyền, theo đó ông Da-đa-ri và 8000 người khác được hưởng lợi từ sắc lệnh này. Từ đó đến nay, Tòa án Tối cao Pa-ki-xtan vẫn tiếp tục ép Chính phủ thực hiện lệnh mở lại các vụ án tham nhũng, trong đó có cáo buộc tham nhũng đối với Tổng thống Da-đa-ri. Theo cáo buộc của tòa án, trong những năm 90 của thế kỷ trước, ông Da-đa-ri và vợ là cố Thủ tướng Bê-na-di Bút-tô (Benazir Bhutto) đã sử dụng các ngân hàng của Thụy Sĩ để “rửa tiền” với con số lên tới 12 triệu USD. Số tiền này được cho là tiền hối lộ của các công ty để giành các hợp đồng. Tuy nhiên, Chính phủ Pa-ki-xtan bất tuân lệnh của Tòa án Tối cao, bằng cách tuyên bố Tổng thống được miễn trừ truy tố tại Pa-ki-xtan và nước ngoài.

Ông Gi-la-ni, người bị Tòa án Tối cao Pa-ki-xtan truất quyền thủ tướng, ngày 19-6. Ảnh: Roi-tơ

Vấn đề được đẩy lên đỉnh điểm khi Tòa án Tối cao cáo buộc Thủ tướng Gi-la-ni “nhạo báng bộ máy tư pháp” vì từ chối đề nghị của nhà chức trách Thụy Sĩ mở lại các vụ án tham nhũng mà tòa yêu cầu đầu năm nay. Ông Gi-la-ni đã bị buộc tội và kết án tượng trưng gần một phút trong ngày 26-4-2012. Tuy nhiên, Thủ tướng Gi-la-ni không chấp nhận từ chức bất chấp Tòa án Tối cao tuyên bố sự buộc tội này có thể dẫn tới việc ông bị truất quyền.

Quyết định phế truất tư cách thủ tướng của Tòa án Tối cao đồng nghĩa với việc giải thể nội các. Ngày 20-6, trong cuộc họp tại I-xla-ma-bát của các thành viên cấp cao Đảng Nhân dân Pa-ki-xtan (PPP), Tổng thống Da-đa-ri đã đề cử Bộ trưởng Dệt may, ông Ma-khơ-đôm Sa-ha-bu-đin (Makhdoom Shahabuddin) thay ông Gi-la-ni. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi được đề cử làm ứng viên cho cương vị thủ tướng, Thẩm phán Pa-ki-xtan lại ban hành lệnh bắt giữ Bộ trưởng Dệt may Sa-ha-bu-đin vì có liên quan đến những cáo buộc về việc nhập khẩu một loại dược phẩm trái phép trong thời kỳ ông còn làm Bộ trưởng Bộ Y tế. Thẩm phán Sa-qua-tu-la Khan (Shafqatullah Khan), người ra lệnh bắt giữ trên, cho rằng ông Sa-ha-bu-đin đã vi phạm quy định hạn chế trong khi nhập khẩu loại thuốc ephedrine năm 2010.

Trước việc ông Sa-ha-bu-đin bị bắt giữ, ngày 22-6, Đảng PPP cầm quyền đã chính thức đề cử ông Ra-gia Pê-vết A-sơ-ráp (Raja Pervez Ashraf), cựu Bộ trưởng Công nghệ thông tin dưới thời Thủ tướng Gi-la-ni, làm ứng cử viên cho chức thủ tướng. Ông A-sơ-ráp có thể trở thành tân Thủ tướng Pa-ki-xtan nếu ông vượt qua cuộc bỏ phiếu sẽ được tổ chức tại Quốc hội hay Hạ viện Pa-ki-xtan.

Trong khi đó, đảng đối lập chính Liên đoàn Hồi giáo Pa-ki-xtan (PML-N) cũng dự định đề cử ông Mê-táp Khan Áp-ba-xi (Mehtab Khan Abbasi), một cựu Bộ trưởng và cũng là một lãnh đạo đảng, xuất thân từ tỉnh Khi-bê Pa-khơ-tun-khơ-oa, Tây Bắc Pa-ki-xtan.

Giới truyền thông nhận định, dù ai chiến thắng trong cuộc chạy đua vào ghế thủ tướng, người đó cũng sẽ rất khó khăn khi bị đặt giữa một bên là hệ thống tư pháp và một bên là Tổng thống đương nhiệm Da-đa-ri. Cũng giống như cựu Thủ tướng Gi-la-ni, Tòa án Tối cao sẽ tiếp tục yêu cầu người kế nhiệm điều tra về những cáo buộc tham nhũng chống lại Tổng thống Da-đa-ri. Đây là một thách thức không dễ xử lý đối với tân Thủ tướng.

Linh Oanh