QĐND Online - Huyện Bắc Trà My (Quảng Nam) tách ra từ huyện Trà My cũ - nơi có đỉnh Ngọc Linh cao 2.598 mét, núi rừng hiểm trở. Có sông Tranh - ngọn nguồn sông Thu Bồn dài hơn 100km với nhiều ghềnh thác. Dựa lưng vào Tây Nguyên, Bắc Trà My từng được mệnh danh là Việt Bắc của Khu 5. Nơi đây có căn cứ Nước Là, Nước Oa từng là nơi ở, làm việc của Khu uỷ và Bộ Tư lệnh Quân khu 5, Tỉnh uỷ Quảng Nam để trực tiếp chỉ đạo thắng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ giải phóng dân tộc trên địa bàn các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên.

Anh hùng trong kháng chiến

Những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, với tình yêu bản làng, núi rừng, dân tộc, mong ước độc lập tự do, đồng bào các dân tộc tại Trà My liên tục nổi dậy tấn công giặc thù. Khi có sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh cách mạng lại sôi nổi hơn bao giờ hết. Năm 1949, Đảng bộ Trà My được thành lập tại xã Trà Giang. Năm 1950, từ một trung đội vũ trang phát triển thành hai trung đội với 48 đội viên, trong đó 1/3 là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ làm tốt công tác dân vận và xây dựng lực lượng vũ trang nên quân và dân Trà My đã đập tan mưu đồ lập bộ máy gum tề ở Trà Nam, Trà Linh trong những năm 1951 - 1952, đẩy mạnh phong trào tăng gia sản xuất, bình dân học vụ.

Trong 9 năm đấu tranh kiên cường chống thực dân Pháp, nhân dân các dân tộc ở Trà My đã tin theo Đảng, theo Bác Hồ vượt qua mọi khó khăn gian khổ, thiếu thốn, bền bỉ đấu tranh, chiến đấu và phục vụ kháng chiến và tin tưởng vào sự nghiệp thắng lợi của cách mạng. Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, phong trào cách mạng của Trà My phát triển rầm rộ, sản xuất nông nghiệp phục vụ kháng chiến được coi là một nhiệm vụ trung tâm. Đồng bào vừa lo giải phóng làng xã mình vừa quyết tâm xây dựng núi rừng thành căn cứ địa cách mạng của Khu ủy Khu 5, bảo vệ các cơ quan chỉ đạo của Huyện ủy Trà My, Tỉnh ủy Quảng Nam và của Khu ủy – Bộ Tư lệnh Quân khu 5. Không chỉ "cắn đôi hạt gạo, chia nửa củ khoai", đồng cam cộng khổ với bộ đội, đồng bào còn tham gia tải thương, tải đạn, vận chuyển lương thực, mở đường giao thông, bảo vệ an toàn hành lang nối liền miền núi với đồng bằng, hành lang đường dây 559 nối liền Bắc Nam - mạch máu chiến lược cực kỳ trọng yếu của cả nước với cả Khu 5 và Khu 6.

Ðoàn Dân Chính Ðảng Quảng Nam và đoàn viên thanh niên hai xã Trà Tân và Trà Son- huyện Bắc Trà My đến dâng hương và đặt vòng hoa tại khu Di tích An ninh Khu V- huyện Bắc Trà My.

Có những trận đánh diễn ra ác liệt, trở thành ký ức khó quên của bao người: Đó là trận đánh cuối năm 1960 do lực lượng vũ trang huyện phối hợp với bộ đội tỉnh và Quân khu 5 tấn công đồn Trà My, Đồng Trại, Phương Đông, hỗ trợ bà con ấp 2 và ấp 5 ở Nước Trắng phá khu dồn về làng cũ; Trận đập tan chiến dịch "Đỗ Xá" của địch khi chúng càn quét đánh phá vào Khu ủy và Quân khu 5 đóng dọc bờ sông Tranh tháng 5-1963; Trận 31 ngày "rung chuyển Ngọc Linh" (tháng 4-1964) do quân và dân huyện phối hợp với các huyện Hiên, Phước Sơn tiêu diệt hơn 400 tên địch, bắn rơi 7 trực thăng khi chúng ào ạt lên miền Tây nhằm xoá bỏ "cơ quan đầu não" của ta.

Từ năm 1965, khi Mỹ đổ quân vào miền Nam chúng đã dùng B52 đánh bom rải thảm, bom toạ độ, rải chất độc hoá học khắp núi rừng nương rẫy khiến cả Trà My ngập chìm trong khói lửa, tang thương. Nhưng kỳ lạ thay, như cây bám rễ sâu vào lòng đất, lòng dân Trà My trung trinh sắt son với Đảng, trụ bám nương rẫy, ra sức tăng gia phục vụ kháng chiến. Địch dùng pháo tầm xa và máy bay yểm trợ, tung thám báo, biệt kích tìm kiếm kho tàng, phát hiệnhành lang của ta. Với tinh thần quả cảm, quân dân Trà My cùng đơn vị bộ đội Khu 5 phát huy chiến thuật chiến tranh nhân dân giáng cho địch những tổn thất nặng nề. Với chiến thắng xã Đốc ngày 27-3-1971, quân dân Trà My đã loại khỏi vòng chiến đấu 350 tên Mỹ, đặt dấu chấm hết cho ảo vọng xâm chiếm nước ta của đế quốc Mỹ.

Tự cường, sáng tạo trong xây dựng

Sau ngày giải phóng, cũng như bao huyện miền núi của Quảng Nam, Trà My đã vượt qua nhiều khó khăn trở ngại, nhất là sự khắc nghiệt của thiên tai để xây dựng phát triển kinh tế-xã hội, củng cố quốc phòng-an ninh. Có thể nói cuộc chiến chống đói nghèo, lạc hậu cũng không kém phần gian nan, lắm cam go thử thách. Khai hoang hàng nghìn hecta đất đưa vào sản xuất; xây dựng hệ thống thủy lợi, thủy điện nhỏ và vừa; đẩy mạnh định canh định cư, tách hộ lập vườn góp phần xoá cảnh lang thang nay núi này mai núi nọ và tập quán canh tác chọc lỗ trỉa hạt như trước đây của bà con. Với bàn tay cần cù, sức lao động sáng tạo, bền bỉ, người Trà My đã tạo nên vùng căn cứ địa xưa một diện mạo mới.

Đặc biệt những năm gần đây, nhất là khi chia tách huyện, huyện vùng cao Bắc Trà My đã phát triển kinh tế vườn rừng, trồng cây ăn quả, cây nguyên liệu mang lại thu nhập cao. Hiện có 36 trang trại (bình quân mỗi trang trại đầu tư hơn 300 triệu đồng) sản xuất, chăn nuôi, trồng các loại cây trồng, vật nuôi có hiệu qua mang lại giá trị kinh tế cao.

Việc trồng rừng giữ thảm xanh cho môi trường được chú trọng. Cây quế Trà My sau thời kỳ "rớt giá ảm đạm" nhất đã được phục hồi giống và trồng trên hàng nghìn hecta, đem lại nguồn thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Ngoài cây quê, cây dược liệu (sâm K5, dó trầm), mía, sắn, các loại tràm, bạch đàn được phát triển theo hướng đa dạng, vừa mang lại hiệu quả kinh tế vừa bảo vệ rừng phòng họ đầu nguồn sông Tranh. Cùng với lo "cái ăn, cái mặc", Bắc Trà My hôm nay còn tập trung xây dựng hạ tầng nông thôn. Trung tâm huyện lỵ thị trấn Trà My, ngã Ba Dương Yên, khu vực Trà Tân,Trà Bui, Tắc Pỏ… nhà cửa, trụ sở, doanh nghiệp, trường học, trạm xá… được xây dựng khang trang.

Các tuyến giao thông từ huyện về các xã đã được thảm nhựa, hoặc rải đá cấp phối. Dự án đường Trà My - Trà Bồng, lưới điện OPEC 2, công trình thuỷ điện Sông Tranh 2 đang được xây dựng.

Thiếu nữ dân tộc Co (Bắc Trà My) trong ngày hội

Chỉ tính riêng năm 2008, huyện được tiếp tục phân bổ nguồn vốn hơn 7 tỷ đồng để triển khai chương trình 135 giai đoạn 2… Mới đây công trình cầu đường giao thông nông thôn Khu kinh tế Nước Oa với kinh phí 5,78 tỷ đồng được đưa vào sử dụng. Hệ thống cầu treo bắc qua sông Tranh, sông Trường, Nước Pui, Nước Là trông xa như những nốt nhạc của những cung đàn miền sơn cước làm cho giao thông thuận tiện, phong cảnh vùng căn cứ địa thêm thơ mộng hữu tình. Điện chiếu sáng đã kéo về tận các thôn, bản xa. Việc học hành của con em Bắc Trà My được chú trọng thông qua các chương trình xoá mù chữ, đào tạo con em đồng bào dân tộc thiểu số ở các trường dân tộc nội trú. Y tế cộng đồng được chăm lo tốt hơn với các chương trình phòng chống sốt rét, dịch bệnh. Các y bác sĩ của trung tâm y tế huyện, của ngành quân y thường xuyên về khám chữa bệnh cấp thuốc miễn phí vùng đồng bào khó khăn. Các chính sách trợ cước, trợ giá các mặt hàng thiết yếu bảo đảm kịp thời. Đã xây dựng được 36 thôn văn hoá với hơn 4.500 hộ là gia đình văn hoá

Cần một cú hích thật mạnh để phát triển

34 năm kể từ ngày quê hương giải phóng, Trà My đã đổi thay từng ngày. Vùng đất Việt Bắc của Khu 5 đã và đang làm hết sức mình cho ngày mai no ấm. Song Bắc Trà My vẫn là huyện chưa thoát khỏi đói nghèo (tỷ lệ hộ nghèo còn trên 55%), hiệu quả trong phát triển kinh tế chưa thật cao, chưa bảo đảm tính đồng đều giữa các vùng.

Các chương trình khuyến nông, khuyến lâm ứng dụng vào sản xuất và hiệu quả sử dụng nguồn vốn vay còn thấp; nguồn vốn huy động từ cộng đồng cho xoá nhà tạm còn quá thấp; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, công tác giao đất giao rừng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; nguồn ngân sách đầu tư cho phát triển hạn chế và không đồng bộ. Làng văn hoá truyền thống chưa được xây dựng. Di tích lịch sử văn hoá quốc gia Nước Oa (Trà Tân) của Khu uỷ Khu 5 đã xuống cấp nặng song chưa có nguồn kinh phí đầu tư sửa chữa. Tình trạng thiếu việc làm trong dân cư còn lớn; tỷ lệ huy động học sinh ra lớp chưa ổn định, học sinh bỏ học hoặc học theo kiểu "giã gạo" giữa chừng của còn cao…

Vùng quê cách mạng này vốn thừa ý chí và sự can trường nhưng lại thiếu một ngoại lực, một "cú hích" để vững bước đi lên. Đó cũng chính là mong ước của bao người nặng tình với Trà My. Bởi lẽ, hướng về vùng quê cách mạng, nặng lòng tri ân với bao thế hệ đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc không chỉ là bổn phận, trách nhiệm mà còn là nghĩa tình sâu nặng của quân dân Khu 5, của đồng bào chiến sĩ cả nước đối với chiến khu cách mạng Trà My hôm nay.

ĐỖ KIẾM (Báo Quân khu 5)