QĐND - Hiện nay, sản xuất và tiêu thụ nông sản ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) gặp nhiều khó khăn do địa phương thiếu sự quản lý, quy hoạch không chặt chẽ, người dân tự ý mở rộng diện tích, đầu tư tập trung vào một số loại nông sản nhất định dẫn đến tình trạng thua lỗ vì đầu ra bấp bênh ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình.

Nông sản rớt giá

Từ giữa tháng 5-2012, qua các thương lái người dân huyện Tân Phước (Tiền Giang) biết được các thương nhân người nước ngoài thu mua khóm (dứa) với giá từ 4.500 đồng đến 6000 đồng/kg (tùy trọng lượng trái, kể cả khóm chưa đủ chín), cao gấp 2, 3 lần so với trước đây nên người dân đã ùn ùn đem đến điểm thu mua để bán với số lượng khoảng 50 đến 80 tấn/ngày. Tuy nhiên, chỉ sau hai tuần thu mua, các thương nhân này đã đột nhiên biến mất, họ viện đủ lý do không mua nữa, người dân đành đem tiêu thụ tại các chợ với giá rất thấp. Tình trạng trên gây ảnh hưởng rất lớn đến lượng khóm nguyên liệu cung cấp cho các nhà máy chế biến. Các cơ quan chức năng ở địa phương khi nắm được thông tin, đến tìm hiểu nhưng không can thiệp được bởi họ thu mua qua thương lái trong nước.

Người dân ở huyện Bình Tân (Vĩnh Long) thu hoạch khoai lang tím Nhật.

Tình trạng trên không chỉ xảy ra ở người trồng khóm mà người trồng dừa, trồng khoai lang và một số loại nông sản khác ở các tỉnh ĐBSCL cũng vấp phải. Cụ thể, vào tháng 8-2011, giá dừa khô ở các tỉnh Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Tiền Giang tăng mạnh, có thời điểm tăng đến 150.000 đồng/chục (12 trái) bởi vào thời gian này, các thương lái trong nước thu mua dừa nguyên liệu ồ ạt cho thương nhân người nước ngoài. Tuy nhiên, đến nay, sản lượng dừa tăng mạnh do thu hoạch rộ thì lại hạ giá chỉ từ 12 đến 19 nghìn đồng/chục và mua với số lượng rất ít. Thấy vậy, nhiều nhà vườn đã bỏ hoang, không đầu tư chăm sóc hoặc đốn bỏ để trồng loại cây khác...

Tương tự, cuối năm 2010, các thương nhân người nước ngoài cũng đến Vĩnh Long thu mua khoai lang với giá rất cao, có lúc lên đến 1 triệu đồng/tạ (60kg), với giá này người nông dân lời từ 300 đến 400 triệu đồng/ha/vụ. Chính vì vậy, từ năm 2011 đến nay người dân hai huyện Bình Tân và Bình Minh đã không ngừng đầu tư, mở rộng diện tích trồng khoai, nhất là loại khoai lang tím Nhật. Tuy nhiên, đến kỳ thu hoạch thì các thương lái thu mua sản lượng rất ít, nói khoai kém chất lượng, giảm giá chỉ còn 200.000 - 230.000 đồng/tạ khiến nhiều nông dân lao đao.

Ông Nguyễn Thành Nhân, một nông dân chuyên trồng khoai lang tím Nhật ở xã Tân Thành, huyện Bình Tân (Vĩnh Long), tâm sự:

- Gia đình mướn được 4000m2 đất để trồng khoai lang tím Nhật, chi phí khoảng 20 triệu đồng/1000m2 đang chờ giá tăng mới thu hoạch vì mức giá hiện nay, nếu bán sẽ thua lỗ khoảng 10 triệu đồng/1000m2. Không riêng ông, nhiều hộ lân cận cũng đang chờ giá tăng lên để thu hoạch nhanh, nếu không khoai cho củ quá lớn sẽ bán không được.

Nguyên nhân và giải pháp

Ông Võ Văn Theo, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Bình Tân (Vĩnh Long) cho biết:

- Do giá khoai lang tím Nhật tăng cao, thời gian qua người địa phương đã chuyển rất nhiều diện tích đất hoa màu, cây ăn trái kém hiệu quả sang trồng khoai lang. Bởi trồng khoai lang cho thu nhập cao hơn so với các loại cây trồng khác nên không thể không cho người nông dân tăng diện tích trồng khoai lang. Những người có diện tích đất ít còn tìm đến các địa phương lân cận để thuê đất, thuê người trồng giúp.

Còn ông Phan Nhựt Ái, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Vĩnh Long, thừa nhận rằng, những người trồng khoai lang sẽ bị thua lỗ nặng do bị ảnh hưởng bởi giá khoai lang đang giảm mạnh, các thương lái mua nhỏ giọt. Giá cao hay thấp là do vấn đề điều tiết cung cầu, đây là vấn đề rất phức tạp, nhất là đối với việc tiêu thụ khoai lang tím Nhật bởi chúng ta không biết nhu cầu, giá cả thị trường ngoài nước nên không thể dự báo cho người dân biết được. Không chỉ riêng Vĩnh Long mà còn các tỉnh khác cũng bị ảnh hưởng bởi giá nông sản liên tục giảm, thương lái mua nhỏ giọt. Ngoài ra, việc trồng khoai lang ở Vĩnh Long cũng không vi phạm về quy hoạch vì tỉnh có vùng chuyên trồng màu, vùng luân canh 2 màu, 1 lúa bởi nó mang lại hiệu quả cao, hệ thống canh tác tốt. Tuy nhiên, khuyến cáo bà con không tăng thêm diện tích nữa vì ảnh hưởng bởi giá đang xuống rất nhanh.

Ông Ái cho biết thêm, thời gian tới, tỉnh sẽ khuyến cáo bà con hạn chế tối đa trồng khoai lang tím Nhật, thay vào đó là các giống khoai khác trồng và tiêu thụ tại thị trường trong nước. Đồng thời, chuyển giao khoa học kỹ thuật, tuyên truyền về việc ký kết mua bán nông sản... Về lâu dài, tỉnh cũng cần có sự hỗ trợ của Bộ NN&PTNT, Bộ Công Thương nhằm giải quyết đầu ra, tìm cách mở rộng thị trường sang Hoa Kỳ và một số thị trường lân cận, các doanh nghiệp xây dựng nhãn hiệu hàng hóa nông sản…

Tuy vậy, theo thực tế chung các địa phương, việc ồ ạt sản xuất nông sản một cách tự phát của nông dân đã dẫn đến phá vỡ quy hoạch trong sản xuất nông nghiệp, làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của nông dân, kéo theo các nhà máy chế biến bị ảnh hưởng bởi không chủ động được nguồn nguyên liệu.

Song, cũng phải thấy một phần lỗi là của các cơ quan chức năng vì không quản lý chặt chẽ quy hoạch sản xuất nông sản ở địa phương, không lo được đầu ra các sản phẩm nông sản. Song song đó là mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp thiếu vững chắc nên tạo kẽ hở các thương nhân nước ngoài vào thao túng.

Vấn đề thương nhân người nước ngoài đến thu mua sản phẩm nông sản một thời gian ngắn rồi không mua nữa hoặc hạ giá xuống thấp đã xảy ra nhiều năm nay, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống nhân dân vùng ĐBSCL. Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng cần khẩn trương tìm biện pháp khắc phục tránh để xảy ra trường hợp tương tự trong thời gian tới.

Bài và ảnh: VĂN XÂY