Xây dựng làng văn hóa-du lịch dân tộc Chu-ru tại Lâm Đồng: Gắn bảo tồn văn hóa truyền thống với phát triển du lịch
QĐND - Thứ tư, 11/10/2006 | 20:5 GMT+7 printIn trang này

Vũ điệu Arija trong lễ hội truyền thống của người Chu-ru. Ảnh: NGỌC LÝ HIỂN

Những năm gần đây, nhiều địa phương ở nước ta đã tiến hành xây dựng các Làng văn hóa-du lịch (hoặc Làng du lịch-văn hóa) nhằm gắn kết việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương, dân tộc để phục vụ phát triển kinh doanh du lịch. Cũng từ ý tưởng đó, tỉnh Lâm Đồng đã xây dựng đề án xây dựng làng văn hóa-du lịch đầu tiên tại xã Pró, huyện Đơn Dương-nơi sinh sống tập trung nhất của đồng bào dân tộc Chu-ru.

Bảo tồn văn hóa truyền thống: việc làm bức thiết

Cùng với Mạ và K'Ho, Chu-ru là một tộc người bản địa đặc trưng của Lâm Đồng. Theo số liệu thống kê năm 1999, cả nước có 14.978 người dân tộc Chu-ru, trong đó số người sinh sống tại Lâm Đồng là 14.585 người, tập trung chủ yếu ở huyện Đơn Dương và Đức Trọng.

Chu-ru là một dân tộc có nền văn hóa truyền thống đặc sắc với nhiều lễ hội, phong tục tập quán và các ngành nghề thủ công. Lễ hội của đồng bào Chu-ru vừa để thể hiện tín ngưỡng truyền thống vừa là môi trường sinh hoạt văn hóa, đặc biệt là văn hóa cồng chiêng. Do sống bằng kinh tế lúa nước, có tính cộng đồng làng xã khá bền vững, nên người Chu-ru có nhiều lễ hội mang tính đặc trưng như: Lễ hội cúng thần đầm lầy, lễ hội nông nghiệp, lễ hội cúng thần cây đa... Chu-ru cũng là dân tộc có nền văn học và âm nhạc dân gian khá phát triển, đặc biệt là kho tàng truyện cổ với nhiều huyền thoại về tộc người, địa danh cùng nhiều ý nghĩa văn hóa tâm linh khác. Về ngành nghề thủ công, người Chu-ru có nghề làm gốm khá phát triển và mang nhiều nét văn hóa đặc sắc. Các sản phẩm gốm của người Chu-ru như: nồi niêu, chén bát, bình dựng nước... không những phục vụ nhu cầu tại chỗ mà còn được mang bán cho cư dân các dân tộc khác. Ngoài ra, người Chu-ru còn có những nét văn hóa đặc trưng về kiến trúc nhà cửa, y phục, trang sức, đặc biệt là trang sức nhẫn bạc và vòng đeo cổ bằng bạc-gắn với nghề đúc nhẫn, vòng bạc nổi tiếng.

Tuy nhiên, trong xu thế phát triển hội nhập hiện nay, cùng với việc tiếp thu những giá trị văn hóa tiến bộ của nhân loại và bài bỏ những hủ tục, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Chu-ru cũng đang bị mai một dần. Các loại kiến trúc nhà ở, nhà nghi lễ đặc trưng của dân tộc Chu-ru đa số đã được thay thế bằng nhà xây theo kiểu của người Kinh và theo kiến trúc phương Tây. Nhiều lễ hội nông nghiệp và lễ hội cộng đồng đã bị mai một. Một bộ phận người dân mà đặc biệt là thanh, thiếu niên đã ăn mặc và trang điểm theo kiểu thời trang hiện đại. Nhiều tiện nghi sinh hoạt cùng với lối sống góp nhặt từ nhiều nơi đã xâm nhập mạnh mẽ vào đời sống của người dân, có nguy cơ lấn át những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc Chu-ru. Bởi vậy, việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Chu-ru trong thời điểm hiện nay là hết sức bức thiết.

Du lịch văn hóa: Hướng phát triển bền vững

Đối với dân tộc Chu-ru ở Lâm Đồng, cùng với những nét văn hóa mang tính đặc trưng thì văn hóa cồng chiêng (nằm trong tổng thể văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên) đã được công nhận là kiệt tác truyền khẩu, di sản văn hóa phi vật thể nhân loại. Đây là một lợi thế rất lớn để khai thác phục vụ du lịch. Với những giá trị tiêu biểu của giàn chiêng núm 3 chiếc, các điệu múa cùng với các làn điệu dân ca đặc trưng, Làng văn hóa-du lịch dân tộc Chu-ru có thể tạo ra những sản phẩm đặc sắc, hấp dẫn du khách. Đó là những buổi giao lưu sinh hoạt văn hóa cộng đồng, kể hoặc hát những huyền thoại dân gian, kết hợp giới thiệu trang phục và văn hóa ẩm thực truyền thống-đặc biệt là văn hóa rượu cần. Các ngành nghề thủ công như sản xuất gốm, đan lát... cũng là sản phẩm du lịch mới lạ và đặc trưng. Có thể mở các tour du lịch tham quan quy trình sản xuất gốm và đan lát; dùng các sản phẩm gốm như nồi niêu, chén bát để nấu và thưởng thức món ăn... Đặc biệt, nghề đúc nhẫn bạc của dân tộc Chu-ru ở Pró là nghề có từ lâu đời, gắn với nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Việc phát huy và xây dựng các mô hình đúc nhẫn bạc, vòng bạc để thu hút khách tham quan và bán sản phẩm cho khách là rất khả quan...

Tuy nhiên, để hướng đến phát triển bền vững thì việc bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống và khai thác du lịch cần phải có sự gắn kết hữu cơ. Nếu quá tập trung vào nguồn lợi từ du lịch mà không chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa thì việc xâm nhập và lai tạp văn hóa là không thể tránh. Từ đó, không những không đem đến sự phát triển bền vững cho du lịch mà còn đánh mất những giá trị văn hóa tốt đẹp. Xây dựng "Làng văn hóa-du lịch dân tộc Chu-ru" tại xã Pró (Lâm Đồng), ngoài những công việc như đã nêu, theo chúng tôi, cần phải chú trọng đặc biệt vào việc giáo dục ý thức cho người dân. Bởi vì người dân vừa là chủ thể vừa là người kinh doanh du lịch.

CHÍ LONG-NAM VIÊN