QĐND - LTS: Trung tuần tháng 5 vừa qua, Nhà hát Truyền hình VTV đã giới thiệu vở “Hồ Chí Minh -Hồi ức màu đỏ” của Nhà hát ca kịch Huế, nhân kỷ niệm 122 năm Ngày sinh nhật Bác Hồ. Đến nay, tác phẩm này đã có hàng trăm buổi diễn và được tặng hơn 30 Huy chương vàng, bạc cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Báo Quân đội nhân dân Cuối tuần xin giới thiệu bài viết của Đạo diễn, NSND Nguyễn Ngọc Bình, Giám đốc Nhà hát ca kịch Huế, kể thêm về vở diễn này.

Vào khoảng tháng 3-2000, lần đầu tiên tôi được vinh dự giao nhiệm vụ thể hiện hình tượng Hồ Chí Minh trong chương trình ca múa nhạc sử thi "Hương Sen đất Việt" nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-2000). Thời điểm diễn ra chương trình cũng là thời điểm cuối cùng của thế kỷ 20. Và cũng từ đó, cứ mỗi lần lên biểu diễn hình tượng Hồ Chí Minh trong các chương trình ca múa nhạc, cảm xúc trân trọng, thiêng liêng luôn dâng trào trong tôi. Với khát vọng của người nghệ sĩ, tôi luôn ấp ủ một khát vọng là phải suy nghĩ thêm cái gì nữa, phải làm thêm được điều gì nữa về hình tượng Bác Hồ kính yêu… Tại sao không xây dựng một vở diễn về Bác Hồ có cấu trúc hoàn chỉnh, có một đời sống cụ thể và có những lời thoại giữa các nhân vật của các tuyến kịch và những đấu tranh nội tâm nhân vật của một vị lãnh tụ, một vĩ nhân của nhân loại?

Đạo diễn, NSND Nguyễn Ngọc Bình trực tiếp thể hiện hình tượng Bác Hồ. Ảnh: Văn Hiến

Cho đến năm 2009, tôi được mời tham gia dàn dựng chương trình ca múa nhạc sử thi "Những bài ca không quên" tại Đồng Hới -Quảng Bình do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Và trong buổi tối, sau khi dàn dựng tại hiện trường xong, trở về nơi nghỉ ngơi, tôi thả bộ thư giãn bên bến sông Nhật Lệ. Tự nhiên lúc đó, tôi nhìn về phía Nam, lòng bỗng nhớ những người thân ở Huế. Chợt tôi sực nghĩ: Năm 1957, Bác Hồ vào thăm quân và dân Quảng Bình và cũng có một đêm Bác xuống nghỉ ngơi ở bến sông Nhật Lệ. Vậy thì tâm lý Bác lúc đó chắc chắn cũng sẽ hướng về phía Nam và những hồi ức vui buồn, thăng trầm thời thơ ấu ở Huế, lúc dạy học ở Phan Thiết và sau đó Bác vào Sài Gòn... sẽ trỗi dậy trong Người. Bắt được ý tưởng đó, tôi lập tức điện thoại mời nhà văn Nguyễn Quang Vinh lúc này cũng đang cùng tôi tham gia xây dựng chương trình "Những bài ca không quên" ở Đồng Hới. Mọi ý tưởng và cấu trúc được trình bày cùng nhà văn Nguyễn Quang Vinh với sự thống nhất và quyết tâm rất cao. Chỉ hơn 10 ngày sau, nhà văn Nguyễn Quang Vinh đã gửi kịch bản văn học “Hồ Chí Minh -Hồi ức màu đỏ” vào Huế cho tôi. Tôi hào hứng và khẩn trương bắt tay vào chuyển thể qua kịch bản ca kịch Huế. Khi kịch bản hoàn thành, được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thừa Thiên -Huế thông qua và cho phép dàn dựng thử nghiệm, Nhà hát ca kịch Huế đã bắt tay vào luyện tập, dàn dựng trong thời gian hơn 3 tháng, với 5 lần sơ duyệt chỉnh sửa.

Phải nói rằng trước đó, nhiều đơn vị nghệ thuật trong cả nước đã dàn dựng thành công những tác phẩm sân khấu về hình tượng Bác Hồ, như các vở: "Đêm trắng", "Người công dân số 1", "Những vần thơ thép", "Lời Người, lời của nước non" v.v.. Những tác phẩm đó đã tô đậm tính chất vĩ đại của một vị lãnh tụ, vị chỉ huy tối cao và tài hoa của dân tộc, cùng với những đức tính cao đẹp về "Cần, kiệm, liêm, chính; Chí công, vô tư" của Người thông qua các sự kiện lịch sử trong cuộc cách mạng Việt Nam… Song với vở diễn "Hồ Chí Minh - Hồi ức màu đỏ", sự bắt gặp và thống nhất giữa tác giả và đạo diễn là: Chúng tôi muốn khai thác ở khía cạnh khác, những mảng kịch trong một số giai đoạn trong cuộc đời của Bác, những tâm tư đời thường trong con người của một vĩ nhân cũng có những vui buồn, cũng có lúc thăng trầm và cũng gặp những hoàn cảnh éo le và đầy khắc nghiệt... Nhưng con người vĩ đại mà bình dị đó đã vượt qua được những sự trắc ẩn của nhân - tình - thế - thái và bằng bản lĩnh, khí tiết của mình, Người đã dành tất cả tâm hồn, nhiệt huyết và trí tuệ của mình cho sự nghiệp Vì dân, vì nước; vì độc lập, tự do của dân tộc.

Với sự khai thác theo hướng này, vở diễn đã không lặp lại cách khai thác của một số vở trước đây. Đồng thời cũng đã tạo nên những cảm xúc chân thật, sự thiêng liêng, kính trọng trong tâm hồn con người của một vĩ nhân: "Hồ Chí Minh"!

Bản thân tôi, ngoài vai trò của một tác giả chuyển thể ca kịch Huế và vai trò đạo diễn dàn dựng tác phẩm, tôi còn đảm nhận công việc là thể hiện nhân vật "Hồ Chí Minh" trong vở diễn. Cũng không sao tránh khỏi những áp lực và khó khăn lớn khi thực hiện những vai trò này, bởi lẽ Bác Hồ quá vĩ đại và đã để lại ấn tượng quá sâu sắc, quá trân trọng trong lòng mỗi người dân Việt Nam và bạn bè trên thế giới. Tác phẩm phải chuyển tải, phải thể hiện sao cho truyền đạt được ý nghĩa nhân văn này, cho dù trong phạm vi của tác phẩm chỉ thể hiện được một phần rất nhỏ trong cả cuộc đời và sự nghiệp của Người.

Ngoài ra, tôi còn có một khó khăn lớn khi thể hiện nhân vật Hồ Chí Minh" là ở ngoài đời, từ khuôn mặt đến hình thể của tôi hoàn toàn không có một chút nào hao hao hình dáng Bác Hồ. Song với sự tìm hiểu về Bác Hồ qua tài liệu, qua băng đĩa tư liệu và sự miệt mài, nghiêm túc trong luyện tập, từ giọng nói, thần thái và phong cách của Bác Hồ, đặc biệt là thông qua bàn tay khéo léo và con mắt tinh tế của họa sĩ Lê Huy Quang, đã hóa trang và cải tạo gương mặt của tôi, đưa khuôn mặt và hình thể tôi đến gần với hình tượng của Bác Hồ.

Cùng với sự hỗ trợ, phối hợp của ê -kíp tác giả: Nhà văn Nguyễn Quang Vinh; họa sĩ, NSND Lê Huy Quang; nhạc sĩ Minh Tiến... và sự cộng tác đắc lực, đầy hiệu quả của các đồng nghiệp như: NSưT Đình Dũng, NSưT Kiều Oanh, NSưT Thu Hằng, NSưT Tiểu Hoa... cùng toàn thể các bạn nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công, công nhân kỹ thuật, bộ phận tài vụ và hậu cần của Nhà hát Nghệ thuật ca kịch Huế... Đặc biệt là sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thừa Thiên -Huế, Sở Văn hóa -Thể thao và Du lịch Thừa Thiên -Huế cùng các cơ quan chức năng của tỉnh... đã góp phần đưa tác phẩm đến những thành công lớn. Thông qua 5 đợt duyệt vở trước lúc lên đường tham gia Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2010 tại Đà Nẵng, các đồng chí lãnh đạo cùng các chuyên gia nghệ thuật đã đóng góp ý kiến, chỉnh sửa từng câu chữ, từng chi tiết trong kịch bản. Đó là sự động viên, cổ vũ cho anh chị em nghệ sĩ và cũng là sự biểu hiện đầy tâm huyết với vở diễn, đồng thời cũng thể hiện trách nhiệm và tình cảm đối với Bác Hồ kính yêu.

Vở ca kịch "Hồ Chí Minh -Hồi ức màu đỏ" đã được chọn phục vụ nhiều sự kiện văn hóa -chính trị lớn của đất nước như: Biểu diễn nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào tháng 2-2010 tại Nhà hát Lớn Hà Nội; một số buổi biểu diễn do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức tại Nhà hát Cung hữu nghị Việt -Xô, Trung tâm Văn hóa nghệ thuật âu Cơ -Hà Nội v.v.. Tại Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2010, vở diễn đã được tặng Giải thưởng đặc biệt xuất sắc của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam; Huy chương vàng Liên hoan Sâu khấu truyền hình toàn quốc năm 2010. Sau đó, vở diễn còn nhận được 4 giải thưởng của Ban Tuyên giáo Trung ương cho tập thể và các cá nhân. Nhiều diễn viên, nghệ sĩ và ê -kíp sáng tạo được nhận giải thưởng Huy chương vàng, Huy chương bạc cùng nhiều Bằng khen và danh hiệu cao quý của các ngành, các cấp. Tính đến thời điểm này, tác phẩm đã có hàng trăm buổi biểu diễn và đã nhận được 31 giải thưởng, Huy chương vàng, Huy chương bạc và Bằng khen từ Trung ương đến địa phương.

Nhưng có lẽ, điều mà các nghệ sĩ, diễn viên và cán bộ nhân viên Nhà hát Nghệ thuật Ca kịch Huế vui mừng nhất, đó là sự lan tỏa của vở diễn đối với công chúng, sự tác động tích cực đối với xã hội trong đời sống tinh thần, đặc biệt là sự góp phần vào cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

Đạo diễn, NSND Nguyễn Ngọc Bình