QĐND - Ngày chủ nhật, từ một góc vỉa hè quen thuộc ở đường Triệu Việt Vương -Hà Nội, nơi hằng tuần diễn ra “chợ tem” của dân sưu tập, người đàn ông ngoài ba mươi tuổi ấy xuất hiện, lúc ồn ào bàn luận, khi trầm lặng suy tư... Và những con tem cổ đã dẫn dắt chúng tôi đến gặp Trần Vương Việt, cái tên quen thuộc trong giới sưu tập tem, tiền cổ và đặc biệt là anh đang sở hữu bộ sưu tập đồ nhà binh “độc nhất vô nhị”.

Công phu nghề chơi

Ngôi nhà nhỏ của gia đình anh nằm khiêm tốn trong một con ngõ hẹp thuộc phố Kim Mã -Hà Nội luôn đem đến cho khách cảm giác như đang bước vào một bảo tàng. Không gian trưng bày hiện vật càng quy mô bao nhiêu thì góc sinh hoạt của gia đình anh lại càng thu hẹp bấy nhiêu...

Bộ sưu tập quân hàm Đại tướng Võ Nguyên Giáp trước đây và quân hàm hiện nay qua bức ảnh chân dung của Đại tướng chụp gần đây.

12 tuổi, Trần Vương Việt khởi đầu niềm đam mê sưu tập chỉ bằng vẻn vẹn vài tờ tiền giấy Việt Nam dân chủ cộng hòa phát hành năm 1959. Đến những năm 1992-1993 anh bắt đầu có thêm ý tưởng sưu tập đồ quân trang, quân phục, quân hàm... Đây là loại hiện vật đặc biệt nên rất kén người sưu tập. Trước hết ấy là cái duyên, sau đó cần mài giũa tính kiên trì, cái tâm trong sáng, đồng thời đầu tư lớn về kinh phí, thời gian và mối quan hệ. Vượt lên giá trị vật chất, trên thực tế, đây là những hiện vật mang giá trị lớn tinh thần, có nhiều người quý mến tin tưởng thì tặng lại người sưu tập chứ không phải cứ bỏ tiền ra là có thể mua về.

Đến nay, nhà sưu tập này đang lưu giữ hơn 4.300 huân chương, huy chương, bằng chứng nhận, kỷ niệm chương... quân đội với hơn 350 loại khác nhau. Hằng năm, Trần Vương Việt đều đặn bổ sung thêm vào bộ sưu tập khoảng 300 hiện vật mới. Giờ đây, anh đã có đủ đại diện 25 loại phù hiệu gắn trên quân hàm và nhiều bộ quân hàm, mũ của các cấp bậc từ binh nhì đến tướng lĩnh của các quân chủng, binh chủng, ngành... trong QĐND Việt Nam.

Để sở hữu được bộ sưu tập quý giá này, Trần Vương Việt đã phải suy tính rất kỹ lưỡng. Không ít người đã chọn cổ vật, sách cổ, cây cảnh, chim muông… để vừa chơi vừa... buôn. Nhưng anh cho rằng, đồ nhà binh vừa có hình thức đẹp có ý nghĩa lịch sử. Có những hiện vật tự đến với anh hết sức tình cờ, nhưng đa phần đều được anh chủ động tìm kiếm. Anh kể, thậm chí khi đọc báo, thấy có tin buồn về một cán bộ quân đội mới từ trần, anh đọc kỹ tiểu sử, thấy “nảy” ra một ý định nào đó thì cắt giữ lại, hễ có điều kiện là anh lặn lội dò tìm đến gia đình và đặt vấn đề… “sưu tầm” kỷ vật.

Hơn 20 năm qua, Trần Vương Việt đã từng gặp và “xin” được những huân chương, huy chương, kỷ vật và lưu bút của gần 100 tướng lĩnh quân đội ta, đa phần các kỷ vật đều có bút tích của chủ nhân. Trong số những kỷ vật ấy, có bộ quân hàm trước đây của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và 4 huy hiệu, huy chương của Thượng tướng, nguyên Tổng bí thư Lê Khả Phiêu. Riêng về bộ quân hàm, quân hiệu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, anh kể: “Ban đầu, khi nghe tôi trình bày nguyện vọng muốn xin một tấm Bằng huân chương hay Bằng huy chương của Đại tướng Võ Nguyên Giáp để giữ làm kỷ niệm, các nhân viên trong Văn phòng Đại tướng tỏ ra ngạc nhiên trước ý định lạ lùng mà lần đầu tiên họ mới nghe. Nhưng rất may mắn, khi nghe tôi trình bày kỹ lưỡng về lý do, nguyện vọng thì Văn phòng Đại tướng đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi”. Số huy hiệu và huy chương của Thượng tướng Lê Khả Phiêu cũng là một câu chuyện tình cờ. Sau nhiều lần ấp ủ ý tưởng, anh đã “đánh liều” đến nhà Thượng tướng bày tỏ mong muốn xin lưu bút cho bộ sưu tập “Lưu bút của các tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam”. Anh không ngờ được Thượng tướng nhiệt tình gợi ý thêm một hướng mới phát triển về “chất” cho bộ sưu tập, đó là: Ngoài những chữ ký nên xin thêm những hiện vật gắn liền với các vị tướng đó, bởi lẽ chúng sẽ là những hiện vật có giá trị, có tính tuyên truyền, thuyết phục cao khi trưng bày bộ sưu tập. Đồng chí Lê Khả Phiêu chủ động để lại lưu bút đồng thời tặng anh 4 chiếc huy chương, huy hiệu...

Độc đáo và quý giá

Trong bộ sưu tập của anh, có cả những loại huân, huy chương cao quý được mạ vàng như: Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập... và nhiều chiếc huân chương, huy chương được làm bằng kim loại quý của nước ngoài như: Huân chương Sao đỏ, Huân chương Danh dự, Huân chương Cờ đỏ, Huy chương dành cho các bà mẹ Xô Viết anh hùng… Ngoài ra, Trần Vương Việt còn sở hữu cả những loại huy hiệu chiến trường như: Dũng sĩ diệt Mỹ, Dũng sĩ diệt cơ giới, Dũng sĩ Quyết thắng... có kèm theo bản gốc giấy chứng nhận được trao tặng từ những năm 70 của thế kỷ trước.

Theo thời gian, bộ sưu tập cứ thế được bồi đắp với nhiều hiện vật có giá trị, lịch sử khác nhau như: Chiếc la bàn của Thiếu tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Phạm Ngọc Lan - phi công đầu tiên bắn rơi máy bay Mỹ trên miền Bắc; giấy chứng nhận được tặng Kỷ niệm chương của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên; Bằng Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng của Thiếu tướng Doãn Sửu; những hiện vật của đội viên Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của QĐND Việt Nam.

Những kỷ vật sưu tầm được đã giúp anh hiểu thêm về lịch sử, về chiến tranh cách mạng. Anh xúc động chỉ lên trên bức tường chi chít những huân chương, huy chương, kín một góc tường cũ, có hai tấm Huân chương Chiến sĩ giải phóng của hai anh em liệt sĩ Lý Thái Hồng và Lý Thái Hải. Hai hiện vật này anh tìm và mang về từ miền Nam. Hai tấm huân chương cao quý được cấp cùng một ngày và thân nhân gia đình họ đã cùng một ngày nhận được tin hai anh đã anh dũng hy sinh... Nhiều hiện vật trong bộ sưu tập của anh gắn liền với những sự tích bi hùng như thế...

Bên cạnh việc sưu tập những kỷ vật trong nước, Trần Vương Việt còn sở hữu rất nhiều kỷ vật nhà binh của các nhân vật nước ngoài. Chẳng hạn như hai chiếc Huy chương Hữu nghị thời Việt Nam dân chủ cộng hòa: Một chiếc từ U -crai-na và một chiếc từ Lát -vi-a. Đây là phần thưởng của Nhà nước chỉ dành tặng cho người nước ngoài, do vậy, anh phải nhiều lần liên hệ với bạn bè quốc tế mới có được. Hơn 4.300 hiện vật quý giá mà anh đang sở hữu là con số nói thay cho niềm đam mê sưu tập “đồ nhà binh” của nhà sưu tập trẻ tuổi này. Qua đó, Trần Vương Việt cũng chứng minh một phương pháp nghiên cứu lịch sử và giáo dục truyền thống cách mạng hết sức sinh động và hiệu quả, một bảo tàng hiện vật nhà binh rất phong phú mà anh đã dày công xây dựng.

Lữ Thị Mai