QĐND - Chính ủy trung đoàn tôi tên Trang, là người tuy... “cũ” nhưng vui tính. Nghe đâu ông là huyện ủy viên một huyện vùng Bắc Trung Bộ được điều sang quân sự. Ông mặn chuyện và có tính hài hước, ưa văn nghệ và có khiếu làm thơ. Nghe thơ ông, lính tráng chúng tôi như được gói lương khô 702 tăng lực, ai nấy cười tít.
Vào mùa chiến dịch, diễm phúc đơn vị nào được Chính ủy Trang đi cùng thì lính đơn vị ấy vui như có... văn công. Bởi trên đường hành quân, những câu chuyện “quê tớ” và những vần thơ của ông luôn làm cán bộ, chiến sĩ như được “tăng ga”. Ngày đơn vị làm nhiệm vụ trên đường 20 Quyết Thắng, qua các trọng điểm Xeng Phan, Cổng Trời, Xóm Béng vô cùng khốc liệt, lái xe anh nào anh nấy phải nín thở, chuẩn bị xe máy thật tốt. “Cụ” Trang có ngay hai câu thơ khích lệ:
Tài già, dép rọ, kính cong
Đi qua Xóm Béng mắt trong mắt ngoài
Lái loại xe Zin130 của Liên Xô thời ấy, tài già chính là lái chính còn lái phụ là những chú lính non tơ mới vào chiến trường có nhiệm vụ ngồi ghế phụ để nghe ngóng tiếng súng báo động của công binh và thanh niên xung phong. Cho nên, họ cứ ló đầu qua khung cửa để dễ “bắt” tín hiệu hoặc tiếng máy bay quân thù.
Ông cũng hóm hỉnh trêu đùa lính tráng mình bằng thơ. Để lột tả tính cách của người lính lái xe Trường Sơn, ông hay dùng câu “cục đất đặt lên buồng lái cũng có cá tính”. Ông nhẹ nhàng phê phán mấy anh tài già đã từng chinh chiến vượt ngàn gian khó nhưng lại nóng tính:
Anh hùng lại gặp anh hùng
Gặp nhau không tránh nổi khùng đánh nhau!
Thời ấy, trên Trường Sơn đa phần là đường một chiều nên việc phân làn, điều tiết xe ra, xe vào các chốt công binh phải điều độ nhịp nhàng, tránh các đoàn xe vận tải gặp nhau mà không có đường lùi, vô cùng rắc rối. Hai câu lục bát của chính ủy nói đúng thực trạng này, cánh lính rất khoái, ghi nhanh vào sổ tay.
Trung đoàn 13 chúng tôi là Trung đoàn cơ giới, cơ động chiến lược của Đoàn 559, được mệnh danh là “trung đoàn thép” của Bộ đội Trường Sơn. Cứ vào mùa mưa, đơn vị lại được lệnh hành quân ra Bắc an dưỡng và chuẩn bị xe, hàng để mùa khô nhập tuyến. Từ chiến trường ác liệt, ra được miền Bắc XHCN ai chẳng muốn về thăm nhà, nhiều đồng chí chưa được về đâm ra tư tưởng. Biết thóp, “cụ” Trang tức cảnh mấy câu thơ trong lớp học chính trị:
Trung đoàn 13 là trung đoàn thép
Không cho về phép là trung đoàn... nhôm
Cho về mấy hôm lại là trung đoàn... thép!
Cả đơn vị thuộc lòng mấy câu thơ phê bình ý nhị ấy của chính ủy và cứ truyền tụng mãi những giai thoại về ông. Mãi đến bây giờ, trong những ngày họp mặt truyền thống trung đoàn, chúng tôi vẫn nhớ về ông, không gọi ông là “cụ” nữa mà giờ gọi là “bố” Trang – người chính ủy già một thời:
Chống gậy hèo theo xe vận tải
Mùa nối mùa suốt dải Trường Sơn!
NGUYỄN VIẾT LỢI