QĐND - Có những dòng sông nước trong xanh cho ta nhìn tận đến đáy, nước càng trong mà thực sự lòng sông sâu thì ta càng thấy sự thăm thẳm đến rợn ngợp của nó, nhưng cũng có những dòng sông cạn trờn trợt, nhưng vì nước đục ngầu nên khi nhìn xuống, không ít người nhầm tưởng là sông sâu. Nhưng sông sâu hay cạn thì con người ta nếu thận trọng vẫn có thể dò được. Cái sự đánh đục lên để lừa người vì thế không đến nỗi nguy hiểm bằng sự nông sâu của lòng người.

Khi tiếp xúc với ai đó lần đầu tiên, chúng ta thường ngầm đánh giá người đó về độ sâu sắc, tinh tế, nhạy cảm, vốn văn hóa... Nếu những thứ trên đều mỏng mà lại có lòng hiểm sâu thì rất… gay. Đánh giá về người khác đó là điều hết sức cần và rất chính đáng của mỗi người, vì nếu thấy người ấy là người tốt, có những đức tính phù hợp với mình thì mình có thể gặp lại, nói chuyện, kết bạn, thậm chí trở thành tri ân, tri kỷ. Ngược lại, nếu người đó có lòng dạ hiểm sâu thì tốt nhất là nên tránh cho xa, vì chơi với họ không sớm thì muộn mình cũng sẽ rước họa vào thân.

Có những người kiến thức văn hóa cực kỳ nghèo nàn, nhưng để đánh lừa người khác, họ cố gắng diễn đạt những điều đơn giản nhất bằng những câu, những chữ rối rắm, phức tạp, lắt léo, lập lờ, thỉnh thoảng lại chêm vào vài tiếng nước ngoài, rồi viện dẫn một vài câu của ông ốp, ông ép nào đó làm người nghe không có kinh nghiệm và non gan thì không biết đâu mà lần. Những người có lòng dạ hiểm sâu cũng vậy, họ thường dùng những lời lẽ hoa mỹ, những cử chỉ, hành động đẹp mắt để nhằm che đậy bản chất thật của mình. Tất nhiên là với những người nghe chưa có kinh nghiệm mà thôi. Còn những người có vốn văn hóa sâu rộng cộng với những va chạm thường xuyên với nhiều hạng người trong cuộc sống thì chỉ cần đọc, nghe một vài câu của người khác nói là đã có thể đánh giá được vốn văn hóa, độ nông sâu của người đối diện. Người nhẹ dạ cả tin thì thường nhìn nhận sai lầm đối thủ, nhưng một mặt cũng phải “khen” là đối thủ đã rất tài trong việc che đậy độ nông sâu trong chính con người họ.

Với những người có kiến thức sâu rộng cũng giống như dòng sông nước trong, họ không cần đánh đục mọi khái niệm lên, không cần vay mượn quá nhiều… phụ gia trong các bài nói, bài viết của mình. Bởi mục đích của giao tiếp, của ngôn ngữ nói và viết là để cho người khác hiểu mình và hiểu điều mình muốn nói muốn viết. Và một điều vô cùng quan trọng nữa là thường những người có vốn văn hóa dày và tầm kiến thức cao rộng thì họ không cần phải đánh bóng mình và đánh lừa người khác. Họ sống trong sáng để người đối diện nhìn được đúng tầm vóc học vấn cao rộng của mình.