QĐND - Trong căn nhà gỗ xập xệ của Mùa A Páo, khói đặc quánh bốc lên từng ụ lớn từ bếp củi giữa nhà. Tôi bước vội ra ngoài, đớp lấy đớp để không khí. Lát sau Pùa Thị Chi, vợ Mùa A Páo bế hai con nhỏ ra nhìn tôi có ý chê kém cỏi. Tôi kêu lên: “Trời đất, khói nhiều thế, ba mẹ con ở trong đó sao chịu nổi”. Pùa Thị Chi không trả lời, cười bẽn lẽn; nụ cười ẩn ý như ngầm mách bảo, ở bản Buốc Pát (xã Lóng Sập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La) này, người dân chỉ sợ một thứ khói, đó là khói thuốc phiện…

Sau lưng bà cháu Thào Thị Sông là Trường Tiểu học Lóng Sập

Cái chết trắng tràn qua

Bản Buốc Pát nằm gần Đồn Biên phòng Lóng Sập, theo đường chim bay chừng một ki-lô-mét. Nhưng muốn tới bản phải đi vòng lên đường tuần tra biên giới rồi men theo “yên ngựa” của những ngọn núi đất gối nhau, cứ thế leo lên mãi qua đỉnh Mõm Chó, qua núi Lũng Trâu... thật là dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm.

Mùa A Páo thấy có khách dưới xuôi lên, đứng ngoài cửa nhà gọi họ hàng, bà con đang làm nương ở mấy quả đồi tạm ngừng tra hạt, vào nhà uống chén nước. Bộ ấm chén lâu không dùng, phủ lớp bồ hóng khiến cả chủ lẫn khách đều cảm thấy ái ngại. Trong số khách vào nhà phó bản kiêm Bí thư Đoàn của bản Buốc Pát Mùa A Páo, có một người đàn ông khiến tôi chú ý, đó là Mùa A Ký. Tôi để ý đến Mùa A Ký ngay từ khi đi bộ lên bản vì bước chân của người đàn ông này cực nhanh. Bên hông lại giắt theo con dao sáng quắc, thú dữ lỡ đụng Mùa A Ký chắc cũng phải e dè.

Bản Buốc Pát được thành lập từ năm 2005, lúc đầu chỉ có 12 hộ; cách bản cũ 6 cây số. Bản mới hiện có 14 hộ, 97 khẩu nhưng có đến 1/4 số nhân khẩu bỏ đi phương xa hoặc nằm trong… khám vì phạm tội buôn bán, tàng trữ, vận chuyển ma túy trái phép. Bên bếp lửa, nghe dân bản Buốc Pát kể chuyện mà sao thấy chén chè đắng ngắt, vui thì ít mà chuyện buồn cứ dài như con đường từ thị xã vào đến bản. Như nhà Mùa A Ký có con trai đầu lòng là Mùa A Sáu bị bắt vì tội vận chuyển hê-rô-in. Mùa A Ký bảo tôi: “Con trai cả bị bắt, số phận chưa rõ ra sao. Chiếc xe Mink giờ tôi cũng chẳng buồn đi, vứt một xó trong nhà, cũng tại vì xăng đắt nữa”.

1 bà nuôi 9 cháu

Mùa A Páo ngồi cạnh thở dài: “Gần như hộ nào trong bản cũng bị cái đói, cái nghèo bám riết. Ngẫm lại cũng chỉ tại đồng bào hiểu biết còn hạn chế, tiếp tay cho kẻ xấu buôn bán ma túy, rồi nghiện hút, không còn sức lao động. Có nhiều trường hợp thương tâm, bố mẹ nghiện, rồi đi tù, bỏ bản ra đi để con bơ vơ, vất vưởng. Như bà Thào Thị Sông đây, năm nay đã ngoài 70 tuổi, có hai con trai buôn ma túy bị bắt, đang thụ án tù để lại cho bà 9 đứa cháu, đứa lớn 13 tuổi, đứa nhỏ mới lên 3. Cô con dâu của bà Sông cũng bỏ đi lấy chồng ở Hin Pén mấy năm trước, nhưng chồng thứ hai cũng vào tù vì dính đến ma túy. Tôi đi tìm đứa cháu lớn nhất của bà Thào Thị Sông, là Mùa A Sành. Tuổi 13 nhưng Mùa A Sành trông từng trải hơn bọn trẻ cùng lứa dưới xuôi. Sáng nào Mùa A Sành cũng dẫn theo mấy đứa em theo bà lên rừng làm nương. Theo Mùa A Sành, tôi bước vào căn nhà gỗ mái lá “cổ” nhất bản, nơi 10 bà cháu Thào Thị Sông làm chỗ che mưa che nắng. Vật dụng trong nhà không có gì ngoài hai cái giường cũ kỹ, chút xoong nồi, bát đũa sứt mẻ… Đứng giữa ngôi nhà của bà cháu Thào Thị Sông, tôi lại nghĩ về ba mẹ con Lầu Thị Mỵ ở bản Pha Nhên (xã Lóng Sập). Lầu Thị Mỵ mới 28 tuổi nhưng gặp Mỵ lần đầu ai cũng đoán chị gần 40 tuổi rồi. Bà mẹ hai con này già trước tuổi do chồng nghiện ngập, buôn bán ma túy rồi bị bắt. Trong ngôi nhà lá, tài sản duy nhất là chiếc giường ọp ẹp cùng vài cái nồi. Hai đứa con của Lầu Thị Mỵ, đứa lớn 5 tuổi, đứa nhỏ 2 tuổi suốt ngày theo mẹ lên nương.

Gia đình phó bản Mùa A Páo.

Ơn lắm Bộ đội Cụ Hồ

Tôi bảo Mùa A Páo: “Nghe toàn chuyện buồn rồi, kể chuyện gì vui đi”. Páo cười toét miệng, bế sấp bế ngửa con trai đầu lòng Mùa Đông Dương (sinh ngày 4-10-2010) tự hào khoe: Nó là đứa trẻ duy nhất trong bản được sinh trong viện đó anh. Nhưng tiền viện phí tốn quá, nên đến lượt em gái nó, Mùa Thị Thúy Vân (sinh ngày 27-9-2011) đành để bà nội đỡ đẻ tại nhà”. “Sao đẻ hai đứa gần vậy, không "kế hoạch" hả phó bản?”. “Cái này khó nói lắm (lại cười). Có nhà vợ vừa sinh con được một tuần, chồng dẫn vợ đi vòng quanh đống lửa giữa nhà ba vòng. Hỏi, chóng mặt không? Không chóng mặt à! Thế thì “yêu” nhau thôi”.

Buốc Pát nghèo xác xơ như thửa rừng bị đốt rẫy làm nương, mặt đất bạc thếch đến độ cỏ dại cũng không buồn nhú mầm. Tất cả đều do “nàng tiên nâu”, ma túy, hê-rô-in tàn phá. Mùa A Ký dẫn chúng tôi vào nhà chơi, tâm sự: “Bộ đội Biên phòng đã cứu bản Buốc Pát, giúp dân sáng cái đầu”. Mấy mùa hoa ban trước, các thầy giáo Bộ đội Biên phòng kiên gan vận động từng nhà, từng hộ cho các cháu đến trường. Đến nay, xã Lóng Sập có 19 lớp mầm non với 13 điểm bản. Hơn 20 giáo viên thì phần đông đều cắm bản, gieo chữ. Đàn cháu của bà Thào Thị Sông đã cắp sách đến trường, đã chớm nhìn thấy tương lai khi bi bô đọc con chữ. Bọn trẻ đi học được bộ đội hỗ trợ thêm gạo ăn, giấy vở, bút, sách... Bộ đội Biên phòng còn giúp bà con ở Buốc Pát-Lóng Sập nói riêng và đồng bào dân tộc tỉnh Sơn La một số giống cây trồng để có thêm cái ăn. Ngoài ra, thực hiện chủ trương xây nhà đại đoàn kết cho dân nghèo các bản vùng biên của Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng, mấy năm qua Bộ đội Biên phòng ở Lóng Sập cũng đã giúp dân xây được hai căn nhà đại đoàn kết.

Nhoẻn miệng cười chào chúng tôi, Mùa A Ký tựa lưng vào căn nhà đại đoàn kết được Bộ đội Biên phòng Lóng Sập xây tặng. Nụ cười hiếm hoi mà tôi bắt gặp ở người đàn ông khắc khổ này.

Bài và ảnh: Đình Hùng