Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Binh đoàn Hương Giang đã thực hiện xuất sắc nghệ thuật đánh tiến công trong hành tiến, thọc sâu chiến dịch và các trận đột kích bất ngờ bằng sự tập trung binh, hỏa lực mạnh, tạo thế áp đảo quân địch, tiến công liên tục, thần tốc, dũng mãnh, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng. Binh đoàn đã cùng các đơn vị bạn và LLVT địa phương tiến công đập tan tuyến phòng thủ phía Đông và Đông nam Sài Gòn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đánh chiếm Dinh Độc Lập, buộc Tổng thống và toàn bộ nội các ngụy quyền Sài Gòn phải đầu hàng không điều kiện.

Xe tăng của Quân giải phóng trên đường tiến về Sài Gòn. Ảnh tư liệu

Hạ quyết tâm tác chiến chiến dịch chính xác, chỉ huy quyết đoán, cách đánh linh hoạt, phát huy hiệu quả cách đánh hiệp đồng binh chủng, đặc biệt là vận dụng sáng tạo phương pháp tiến công trong hành tiến, phá vỡ tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch, phát triển tiến công nhanh, tạo sức đột kích mạnh, áp đảo quân địch là những nét đặc trưng của nghệ thuật quân sự được binh đoàn vận dụng. Cùng với Binh đoàn Cửu Long, Binh đoàn Hương Giang đảm nhiệm tiến công trên hướng Đông và Đông nam Sài Gòn. Trên hướng này, lực lượng địch tập trung đông gồm: Lữ đoàn 468 lính thủy đánh bộ, Lữ đoàn 1 và 4, Liên đoàn 33 biệt động quân, 18 tiểu đoàn bảo an, 4 thiết đoàn xe tăng và xe bọc thép, 62 khẩu pháo các loại. Ngoài ra địch còn huy động hàng vạn học viên hạ sĩ quan, sĩ quan ở các trường quân sự trong khu vực. Chúng tổ chức thành ba tuyến phòng ngự: Tuyến phòng ngự vòng ngoài từ đông Biên Hòa theo trục đường số 1 đến Trảng Bom và từ căn cứ Long Bình theo trục đường số 15 qua Long Thành tới Vũng Tàu. Đây là tuyến phòng ngự mạnh nhất của địch, được xây dựng thành từng cụm dựa vào các căn cứ lớn, có công sự vững chắc. Tuyến trung gian, kéo dài từ Thủ Đức đến bến phà Cát Lái do lực lượng địa phương đảm nhiệm. Tuyến trong cùng, do lực lượng địa phương và các lực lượng của "Biệt khu thủ đô" đảm nhiệm.

Với tư tưởng chỉ đạo “Nhanh, mạnh, chắc”, Bộ Tư lệnh binh đoàn quyết tâm tập trung sức mạnh hiệp đồng binh chủng, nhanh chóng đập tan hệ thống phòng ngự vòng ngoài của địch, tạo thời cơ thọc sâu chiến dịch, hiệp đồng chặt chẽ với đơn vị bạn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Binh đoàn đã sử dụng cả 3 sư đoàn bộ binh được tăng cường xe tăng, pháo binh, pháo phòng không… để căng kéo, bao vây tiêu diệt địch ở vòng ngoài, tổ chức cơ động thọc sâu, lấy xe tăng làm nòng cốt để đột kích thẳng vào nội đô, nhanh chóng đánh chiếm các mục tiêu quan trọng, trong đó có Dinh Độc Lập.

Chiến dịch được chia thành 3 bước. Quá trình chiến đấu, các đơn vị trong toàn binh đoàn đã vận dụng nhiều cách đánh linh hoạt, sáng tạo, hiệp đồng chặt chẽ giữa bộ binh với xe tăng, pháo binh, phòng không... chiến đấu dũng cảm, đạt hiệu suất cao. Cách đánh phổ biến của các đơn vị trong đội hình binh đoàn là kết hợp chặt chẽ giữa đột phá vòng ngoài với đột kích thọc sâu trong tung thâm phòng ngự của địch, phát huy sức mạnh hiệp đồng binh chủng (lấy xe tăng làm nòng cốt) để tạo sức đột kích mạnh, hỏa lực áp đảo, tốc độ tiến công cao, giải quyết chiến đấu nhanh.

Thời điểm toàn mặt trận chuyển sang tổng công kích (rạng sáng ngày 29-4-1975), chấp hành mệnh lệnh của Bộ chỉ huy chiến dịch, lực lượng thọc sâu của 5 cánh quân đồng loạt vượt qua tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch, ào ạt tiến vào nội đô cùng các lực lượng tại chỗ đánh chiếm thành phố. Nhận rõ thời cơ, binh đoàn thực hiện đánh tiến công trong hành tiến, phát huy uy lực và sức cơ động của xe tăng-thiết giáp, tổ chức đột phá nhanh, tập trung hỏa lực, táo bạo thọc sâu, cơ động nhanh và tiến công kiên quyết, không cho địch kịp đối phó. Để thực hiện nhiệm vụ thọc sâu vào nội đô Sài Gòn, lực lượng đột kích cơ giới mạnh gồm Lữ đoàn xe tăng 203; Trung đoàn 66; Tiểu đoàn 4 (Lữ đoàn 164 pháo binh); Tiểu đoàn 7 (Sư đoàn 673 phòng không), một phân đội tên lửa A72, một tiểu đoàn hộ tống xe tăng chiến đấu; Tiểu đoàn 2 công binh công trình và một đại đội công binh cầu phà thuộc Lữ đoàn 219… Trước giờ xuất kích, Tư lệnh binh đoàn giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 18, Sư đoàn B25 (lực lượng dự bị chiến dịch) cơ động tiếp ngay phía sau lực lượng thọc sâu để sẵn sàng tham chiến và xử trí các tình huống...

Nhiệm vụ của lực lượng đột kích cơ giới là: Thọc sâu vào nội đô, nhanh chóng đánh chiếm các mục tiêu quan trọng, trong đó có Dinh Độc Lập. Cách đánh chủ yếu là đột phá trong hành tiến bằng sức mạnh hiệp đồng binh chủng, phát huy uy lực của xe tăng, bộ binh cơ giới để phát triển tiến công nhanh, mạnh, “thần tốc, táo bạo, bất ngờ, đánh thẳng vào mục tiêu chính, nếu địch ngăn chặn thì đánh lướt qua để Trung đoàn 18, Sư đoàn 325 giải quyết.

Khi xe tăng của Lữ đoàn 203 vừa tiến vào đầu cầu phía bắc xa lộ Sài Gòn, quân địch giữ cầu nổ súng ngăn chặn; đồng thời cho 8 xe tăng và xe bọc thép lội nước bắn ngăn chặn. 6 tàu chiến của hải quân địch đang neo đậu ở khu vực Tân Cảng cũng nổ súng bắn vào đội hình thọc sâu của binh đoàn. Hai xe tăng của Lữ đoàn 203 trúng đạn bốc cháy, một số cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 203 và Lữ đoàn 219 đã anh dũng hy sinh. Để đập tan sự kháng cự của địch, Phó Tư lệnh và Chính ủy Binh đoàn đang trực tiếp nắm các bộ phận đi trước của lực lượng thọc sâu đã ra lệnh cho pháo tầm xa, pháo phòng không và bộ binh Sư đoàn 304 trực tiếp chi viện cho Lữ đoàn 203 đột phá qua cầu. 9 giờ ngày 30-4, lực lượng thọc sâu cơ giới của binh đoàn đã tiêu diệt, đập tan toàn bộ hệ thống phòng ngự của địch ở khu vực cầu Sài Gòn. Được nhân dân chỉ đường, đoàn xe tăng, cơ giới của binh đoàn rầm rộ tiến thẳng vào chiếm Dinh Độc Lập. 11 giờ 30 phút ngày 30-4-1975, cán bộ, chiến sĩ mũi thọc sâu của binh đoàn đã cắm lá cờ chiến thắng trên nóc Dinh Độc Lập, buộc Tổng thống ngụy quyền Sài Gòn và toàn bộ nội các địch phải đầu hàng không điều kiện.

Thiếu tướng NGUYỄN ĐỨC THẬN, Tư lệnh Binh đoàn Hương Giang