Tóm tắt: Từ tháng 5/2008 đến tháng 8/2009, Học viện Quân y đã tiến hành nghiên cứu 35 ca mổ lấy tim ghép trên lợn thực nghiệm. Từ các kết quả thu được đã hoàn thiện quy trình phẫu thuật lấy tim ghép trên lợn để ghép tim thực nghiệm theo mô hình ghép tim đúng chỗ kiểu 2 tâm nhĩ. Kết quả thu được cũng giúp các phẫu thuật viên của Học viện Quân y hoàn thiện thêm về kỹ thuật mổ ghép tim để có thể áp dụng trên người.

Abstract: During 5/2008-8/2009, VietnamMilitaryMedicalUniversity have performed 35 cases of experimental heart procurement in swine. With the results obtained a process of heart procurement in swine in experimental heart transplantation has completed. These results also help surgeons to improve the surgical skills which can be useful in human heart transplantation.

1. Đặt vấn đề.

Ca ghép tim thực nghiệm đầu tiên trên thế giới được thực hiện năm 1905 tại Đại học Tổng hợp Chicago (Mỹ) bởi Carrel và Guthrie. Phải đến 62 năm sau (ngày 3/12/1967) ca ghép tim trên người mới được thực hiện thành công bởi Christiaan Barnard ở Cape Town (Nam Phi). Hiện nay, phẫu thuật ghép tim được thực hiện tại hàng trăm trung tâm phẫu thuật tim trên thế giới với số lượng khoảng 3500-4000 ca mỗi năm [4], [5], [6], [7].

Ở nước ta, phẫu thuật ghép tim hầu như chưa phát triển. Những công trình nghiên cứu về ghép tim thực nghiệm đầu tiên ở nước ta được bắt đầu tại Học viện Quân y từ tháng 8/2005 với công trình nghiên cứu cấp Bộ Quốc phòng “Nghiên cứu một số vấn đề ghép tim thực nghiệm” [1], bài báo khoa học đầu tiên về vấn đề này được công bố năm 2006 [2]. Tiếp theo những công trình nghiên cứu về ghép tim, đề tài nghiên cứu này tập trung hoàn thiện hơn nữa quy trình kỹ thuật mổ lấy tim ghép trên lợn thực nghiệm nhằm mục đích nâng cao kinh nghiệm và kỹ năng mổ, tiến tới thực hiện ghép tim trên người ở Việt Nam.

2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu.

2.1. Đối tượng nghiên cứu:

35 con lợn được mổ để lấy tim ghép tại Bộ môn Phẫu thuật thực hành, Học viện Quân y trong thời gian từ tháng 5/2008-8/2009.

2.2. Quy trình kỹ thuật mổ lấy tim lợn cho:

2.2.1. Chuẩn bị mổ:

- Đặt lợn nằm ngửa trên bàn mổ, buộc chặt bốn chân căng đều ra hai bên.

- Gây mê mở khí quản.

2.2.2. Các bước kỹ thuật chính:

- Bộc lộ tim:

+ Mở xương ức toàn bộ theo đường dọc giữa xương ức.

+ Mở màng tim theo chiều dọc mặt trước tim. Khám xét đánh giá các bất thường có thể về giải phẫu tim và các mạch máu lớn.

- Phẫu tích giải phóng và chuẩn bị các thành phần tim:

+ Phẫu tích tĩnh mạch chủ trên lên cao. Luồn sẵn hai sợi chỉ chờ quanh nó. Phẫu tích thắt và cắt tĩnh mạch đơn lớn sát chỗ nó đổ vào tĩnh mạch chủ trên. Bộc lộ sẵn tĩnh mạch phổi phải (chỉ có một thân) sát bờ ngoài tĩnh mạch chủ trên.

+ Phẫu tích giải phóng tĩnh mạch chủ dưới. Luồn sẵn một sợi chỉ chờ quanh nó. Phẫu tích để thắt và cắt tĩnh mạch đơn trái đi ở sát bờ sau bên trái nhĩ trái đổ vào xoang vành.

+ Phẫu tích giải phóng tách động mạch chủ khỏi động mạch phổi.

+ Đặt kim động mạch chủ ở sát gốc động mạch chủ, cố định kim và nối kim vào hệ thống truyền dung dịch liệt tim.

+ Tiêm Heparin (30.000-50.000 đơn vị) trực tiếp vào tiểu nhĩ phải hoặc vào tĩnh mạch hệ thống.

- Cắt tách các mạch máu lớn:

+ Thắt và cắt tĩnh mạch chủ trên giữa hai mối chỉ chờ.

+ Kẹp tĩnh mạch chủ dưới ở sát mặt trên cơ hoành và cắt ngang tĩnh mạch chủ dưới ngay trên kìm, để hở đầu trung tâm cho thoát máu tim phải. Hút mạnh máu thoát. Tim đập chậm dần.

+ Kẹp clamp động mạch chủ lên ở sát dưới chỗ tách ra động mạch cánh tay đầu và truyền ngay 1000 ml dung dịch liệt tim lạnh (khoảng 4oC) qua kim động mạch chủ với áp lực khoảng 140 mmHg trong vòng 3 phút.

+ Cắt mở nhánh tĩnh mạch phổi phải. Ngừng thông khí phổi.

+ Khi tác dụng của dung dịch liệt tim đã làm tim liệt hoàn toàn thì lần lượt thực hiện các thao tác:

Nâng kéo tim lên phía trên, cắt rời tĩnh mạch phổi trái (chỉ có một thân).

Giữ và kéo tim xuống phía dưới, cắt rời động mạch chủ sát chỗ tách ra động mạch cánh tay đầu phải, giữ lại kim động mạch chủ.

Cắt rời động mạch phổi ở sát chỗ tách ra của các động mạch phổi phải và trái (hoặc cắt rời từng động mạch phổi phải và trái).

Kéo nhấc tim lên phía trên, cắt tách nốt tổ chức liên kết dính mặt sau tim và mặt trước cột sống. Nhẹ nhàng lấy tim ra khỏi lồng ngực.

- Chuẩn bị tim lợn cho để ghép vào lợn nhận:

+ Đặt tim lợn cho vào chậu đựng dung dịch nước muối đẳng trương lạnh 4oC. Kiểm tra để tìm các bất thường có thể có của tim ghép.

+ Cắt sửa sơ bộ tim lợn cho để ghép: phẫu tích tách, cắt sửa sơ bộ cuống động mạch chủ và động mạch phổi. Kiểm tra độ kín của mỏm cắt tĩnh mạch đơn trái. Cắt thông các lỗ tĩnh mạch phổi và sửa lại sơ bộ miệng nối nhĩ trái của tim lợn cho.

3. Kết quả nghiên cứu.

Bảng 3.1. Một số đặc điểm của lợn cho tim:

Bảng 3.2. Các bước kỹ thuật mổ chính và thời gian thực hiện:

Bảng 3.3. Thời gian cuộc mổ:

Bảng 3.4. Tình trạng tim lợn cho đủ tiêu chuẩn để ghép vào lợn nhận:

4. Bàn luận.

4.1. Đặc điểm lợn cho tim:

Toàn bộ số lợn cho tim đều là lợn lai kinh tế. Đây là loại lợn được nuôi phổ biến hiện nay ở miền Bắc nước ta. Việc chăm sóc và nuôi dưỡng đối với loại lợn này tương đối quen thuộc với người dân miền Bắc, do đó bảo đảm được nguồn lợn mổ thực nghiệm khỏe mạnh, ổn định về giống, giá cả phù hợp, chăm sóc trước và sau mổ thuận lợi, nguồn cấp luôn đủ.

Đa số lợn cho tim là lợn đực (57,1% lợn đực và 42,9% lợn cái. Chúng tôi không có chọn lựa đặc biệt nào đối với vấn đề giới tính của lợn cho tim.

Toàn bộ số lợn cho tim đều là cùng đàn với lợn nhận. Đặc điểm này giúp giảm được những khác biệt có thể có về hệ thống miễn dịch liên quan đến các phản ứng thải ghép ở lợn nhận tim.

Cân nặng trung bình của lợn cho tim là 89,5 ± 6,4 kg, con nhỏ nhất là 78 kg và con nặng nhất là 110 kg. Với trọng lượng lợn cho tim như vậy, bảo đảm được quả tim lợn cho có trọng lượng và kích thước tương đương với tim người trưởng thành. Nghiên cứu cho thấy tỉ lệ trọng lượng tim so với trọng lượng cơ thể lợn khoảng 0,3% [8]. Như vậy, trọng lượng tim lợn cho trong nghiên cứu này là khoảng 268 ± 19 gam, tương đương với trọng lượng của tim ở người Việt Nam lứa tuổi trưởng thành (31-50 tuổi) là 252 ± 40 gam ở nam và 229 ± 30 gam ở nữ [3].

Với trọng lượng tim lợn cho như vậy thì kích thước chung của tim, kích thước các buồng tim và các mạch máu lớn (động mạch chủ, động mạch phổi...) cũng tương đương như ở tim người. Đặc điểm này giúp việc thực hiện các thao tác mổ cắt tim lợn cho ra cũng như ghép tim lợn cho vào lợn nhận thuận lợi hơn vì các phẫu thuật viên tim vốn vẫn quen với mổ tim trên người. Hơn nữa, các kỹ năng mổ trên tim lợn với kích thước tương đương tim người sẽ giúp phẫu thuật viên hoàn thiện hơn về kỹ thuật và kinh nghiệm để mổ ghép tim người thực sự sau này.

4.2. Các bước kỹ thuật mổ chính:

4.2.1. Bộc lộ tim và phẫu tích chuẩn bị các mạch máu lớn:

Thời gian bộc lộ tim và chuẩn bị các mạch máu lớn trung bình 23,2 ± 4,8 phút, nhanh nhất 15 phút và lâu nhất 35 phút. Có 1 ca thì mổ này kéo dài tới 35 phút, là trường hợp khi bắt đầu mổ thì xuất hiện tình trạng tim loạn nhịp nhanh do máy thở bị hỏng, cuộc mổ phải bị chậm lại để tiến hành điều chỉnh lại nhịp tim và sửa chữa máy thở.

Thời gian mổ bộc lộ tim và chuẩn bị các mạch máu lớn bao gồm các thao tác mổ chính sau:

- Rạch da theo đường dọc chính giữa xương ức. Dùng dao mở xương ức để cắt mở dọc toàn bộ xương ức theo đường dọc giữa, từ hõm trên ức đến hết mỏm xương ức. Việc mở xương ức trên lợn thường khó hơn ở người do tư thế cơ thể lợn và người khác nhau (lợn đứng trên 4 chân nên xương ức ở lợn hẹp theo chiều ngang và dày theo chiều trước sau, mặt trước xương ức của lợn tạo nên một đường gờ nhọn lồi lên chứ không phẳng và rộng như ở người.

- Mở dọc màng ngoài tim, bắt đầu từ sát cạnh bên tĩnh mạch chủ trên đi dọc xuống tới sát bên phải mỏm tim. Khâu các mối chỉ vào màng ngoài tim để kéo mở rộng vết mở màng ngoài tim. Kiểm tra sơ bộ các bất thường có thể có của tim.

- Phẫu tích giải phóng tĩnh mạch chủ trên từ chỗ đổ vào nhĩ phải đến sát chỗ tách ra của tĩnh mạch cánh tay đầu. Luồn và đặt sẵn 2 sợi chỉ chờ quanh tĩnh mạch này. Phẫu tích thắt và cắt tĩnh mạch đơn lớn bên phải. Phẫu tích giải phóng tĩnh mạch chủ dưới đến chỗ tĩnh mạch này chui qua cơ hoành, luồn đặt sẵn một sợi chỉ chờ quanh tĩnh mạch này ngay dưới chỗ nó đổ vào thất phải. Phẫu tích để bộc lộ tĩnh mạch phổi phải ở sát bờ phải của tim. Phẫu tích giải phóng động mạch chủ lên đến chỗ tách ra của động mạch cánh tay đầu phải.

- Đặt kim động mạch chủ: dùng chỉ Ethibone 4.0 để khâu một mối túi ở mặt trước sát trên gốc động mạch chủ, đặt kim động mạch chủ và cố định kim bằng chỉ khâu mối túi đó. Luồn thử và đặt chờ sẵn clamp động mạch chủ ở sát dưới chỗ tách ra của động mạch cánh tay đầu phải.

- Tiêm Heparin 25.000-50.000 đơn vị trực tiếp vào nhĩ phải hoặc qua catheter tĩnh mạch cảnh.

4.2.2. Cắt các mạch máu lớn và đưa tim ra khỏi lồng ngực:

Thời gian mổ cắt các mạch máu lớn của tim lợn cho trung bình là 19,3 ± 5,7 phút, nhanh nhất 10 phút và lâu nhất 30 phút. Có 3 trường hợp kéo dài tới 30 phút do việc hút bỏ lượng máu và dịch trong khoang màng ngoài tim gặp khó khăn vì máy hút hoạt động không tốt. Lượng dịch phải hút bỏ này thường khá lớn (gồm lượng máu ra từ tim và tĩnh mạch phổi, lượng dịch Cardioplegia truyền để làm liệt tim, lượng dịch muối đẳng trương lạnh đổ vào để làm lạnh tim… Có thể cắt mở màng phổi trung thất để làm thoát nhanh lượng dịch và máu đó vào khoang màng phổi vì có một đặc điểm giải phẫu ở lợn khác với người là: khoang màng phổi của lợn có sự thông thương cả hai bên với nhau nên có thể chứa được một lượng dịch khá lớn.

Thời gian này thực hiện các thao tác mổ chính:

- Thắt và cắt ngang tĩnh mạch chủ trên. Kẹp và cắt ngang tĩnh mạch chủ dưới (để mở mỏm cắt phía nhĩ phải để thoát máu tim phải). Kẹp clamp động mạch chủ và truyền dung dịch liệt tim qua kim gốc động mạch chủ. Cắt ngang tĩnh mạch phổi phải để giảm bớt máu về nhĩ trái (khác với người, tim lợn chỉ có một tĩnh mạch phổi phải).

- Khi tim liệt hoàn toàn thì nâng kéo nhẹ tim lên phía trên, xác định và cắt rời tĩnh mạch đơn lớn trái đi sát ở phía sau bờ trái tim. Đây là một trong những đặc điểm giải phẫu tim lợn khác hẳn so với tim người. Có khi tĩnh mạch này khá lớn và sẽ tiếp tục đưa máu tĩnh mạch về nhĩ phải mặc dù tĩnh mạch chủ trên, tĩnh mạch đơn phải và tĩnh mạch chủ dưới được thắt.

- Tiếp đó cắt ngang tĩnh mạch phổi trái (khác với người, tim lợn chỉ có 1 tĩnh mạch phổi trái). Cắt rời động mạch chủ ở sát chỗ tách ra của động mạch cánh tay đầu. Cắt rời động mạch phổi ở sát chỗ tách ra của các động mạch phổi phải và trái.

- Đưa tim ra khỏi lồng ngực, đặt vào chậu đựng dung dịch nước muối đẳng trương lạnh 4oC để chuẩn bị tim lợn cho ghép vào lợn nhận.

4.2.3. Cắt sửa sơ bộ và kiểm tra tim lợn cho để chuẩn bị ghép vào lợn nhận:

Thời gian mổ cắt sửa sơ bộ và kiểm tra tim lợn cho để chuẩn bị ghép trung bình là 20,0 ± 4,3 phút, nhanh nhất 11 phút và lâu nhất 30 phút. Phần lớn các trường hợp (45,7%) là trong vòng 16-20 phút. Có 1 trường hợp thời gian mổ này kéo dài đến 30 phút. Đây là trường hợp tim lợn cho có lỗ thông liên nhĩ, phát hiện thấy khi cắt mở nhĩ phải để chuẩn bị miệng nối của nhĩ phải lợn cho. Phải mất thời gian để tiến hành khâu đóng lại lỗ thông liên nhĩ này.

Việc mổ cắt sửa sơ bộ và kiểm tra tim lợn cho để chuẩn bị ghép vào lợn nhận bao gồm các thao tác chính sau: khâu củng cố lại mỏm cắt tĩnh mạch chủ trên, kiểm tra và khâu đóng kín lại mỏm cắt tĩnh mạch đơn lớn trái sát chỗ nó đổ vào xoang vành, cắt thông các lỗ tĩnh mạch phổi để tạo miệng nối thông nhĩ trái, cắt mở tạo miệng nối thông nhĩ phải, phẫu tích và cắt sửa sơ bộ cuống động mạch chủ và động mạch phổi, kiểm tra và sửa lại các bất thường (nếu có) của các van tim, vách tim và các buồng tim.

4.3. Thời gian cuộc mổ:

4.3.1. Thời gian từ khi bắt đầu cuộc mổ đến khi cắt đưa tim ra khỏi lồng ngực lợn cho:

Thời gian từ khi bắt đầu mổ đến khi cắt đưa tim ra khỏi lồng ngực trung bình là 42,5 ± 7,7 phút, nhanh nhất 30 phút và lâu nhất 60 phút. Đa số các trường hợp (51,4%) trong vòng 30-40 phút. Có 1 trường hợp thì mổ này kéo dài tới 60 phút, đây chính là trường hợp có thời gian mổ bộc lộ tim và chuẩn bị các mạch máu lớn kéo dài tới 35 phút, nguyên nhân là do máy thở bị hỏng giữa lúc đang mở màng ngoài tim, cuộc mổ phải bị chậm lại để sửa chữa máy thở.

Thời gian từ khi bắt đầu mổ đến khi cắt đưa tim ra khỏi lồng ngực là thời gian tính từ khi bắt đầu rạch da đến khi hoàn thành việc cắt các mạch máu lớn của tim và đưa tim ra khỏi lồng ngực. Trong thực tế lâm sàng, đối với kíp mổ lấy tim thì đây là thời gian để thực hiện các thao tác mổ “trên cơ thể người cho tim” và sau thời gian này là bắt đầu giai đoạn tiến hành các công việc “ngoài cơ thể người cho tim” như: cắt sửa, kiểm tra, bảo quản, vận chuyển tim ghép... để chuẩn bị ghép vào người nhận tim. Đối với kíp gây mê hồi sức thì sau thời gian này có thể coi như công việc gây mê hồi sức người cho tim để lấy tim đã được hoàn thành.

4.3.2. Thời gian cuộc mổ lấy tim và chuẩn bị tim sẵn sàng ghép vào lợn nhận:

Thời gian cuộc mổ lấy tim và chuẩn bị tim sẵn sàng ghép vào người nhận được tính từ khi bắt đầu mở ngực đến khi hoàn thành việc cắt tim ra, tiến hành kiểm tra và cắt sửa sơ bộ tim lợn cho để chuẩn bị ghép vào lợn nhận. Thời gian này trung bình là 62,5 ± 9,8 phút, ngắn nhất 45 phút và dài nhất 75 phút. Như vậy thời gian cuộc mổ lấy tim lợn cho và chuẩn bị sẵn sàng ghép vào lợn nhận trung bình khoảng trên dưới 1 giờ. Trên thực tế mổ thực nghiệm, đây chính là thời gian mổ để lấy tim lợn cho ra và chuẩn bị tim đó sẵn sàng ghép vào lợn nhận. Điều này có nghĩa là sau thời gian này, tim của lợn cho đã sẵn sàng đưa ghép vào lợn nhận bất kỳ khi nào kíp ghép tim yêu cầu.

Có 2 trường hợp cuộc mổ được hoàn thành chỉ trong vòng 45 phút, đây là các trường hợp do công việc chuẩn bị mổ bị muộn nên cuộc mổ phải bắt đầu muộn, kíp mổ lấy tim phải tiến hành mổ khẩn trương để kịp với tốc độ mổ cắt tim ra của kíp mổ ghép tim. Thời gian cuộc mổ rút ngắn chủ yếu ở thì mổ cắt rời các mạch máu lớn để đưa tim ra khỏi lồng ngực (14 phút và 10 phút so với trung bình là 19,4 ± 5,6 phút) và thì mổ cắt sửa sơ bộ và kiểm tra tim lợn cho để chuẩn bị ghép vào lợn nhận (15 phút và 11 phút so với trung bình là 20,0 ± 4,3 phút).

4.3.3. Thời gian từ khi cắt tim lợn cho ra đến khi bắt đầu ghép tim vào lợn nhận:

Thời gian từ khi cắt tim lợn cho ra đến khi bắt đầu ghép vào lợn nhận là thời gian tính từ sau khi hoàn thành xong việc cắt sửa sơ bộ và kiểm tra tim ghép cho đến khi tim bắt đầu được khâu ghép vào lợn nhận. Trong mổ thực nghiệm, đây là thời gian “bảo quản” tim ghép sau khi đã lấy ra từ lợn cho, nói cách khác đây là thời gian tim ghép được bảo quản đề “chờ ghép vào lợn nhận”. Trong thực tế mổ ghép tim trên người, đây chính là thời gian tim ghép được bảo quản, vận chuyển đến nơi kíp mổ ghép tim và bắt đầu tiến hành ghép tim người cho vào người nhận.

Trong nghiên cứu này, thời gian từ khi cắt tim lợn cho ra đến khi bắt đầu ghép vào lợn nhận trung bình 65,7 ± 8,2 phút, ngắn nhất 35 phút và dài nhất 80 phút. Có 1 trường hợp thời gian “bảo quản” tim chỉ 35 phút, đây là một trong các ca mổ thực nghiệm ở giai đoạn đầu của chương trình nghiên cứu. Trong giai đoạn này, chúng tôi để thời gian tim “chờ ghép vào lợn nhận” ngắn nhằm có thể thu được kết quả ghép tốt hơn. Giai đoạn sau này chúng tôi chủ trương để thời gian này dài hơn ra để đánh giá khả năng “bảo quản” tim ghép theo quy trình nghiên cứu. Có 1 trường hợp chúng tôi để thời gian bảo quản tim dài 80 phút với 4 lần truyền dung dịch Cardioplegia với tổng lượng 2000 ml. Kết quả tim ghép vẫn đập lại sau khi được ghép vào lợn nhận.

4.3.4. Thời gian từ khi tim lợn cho ngừng đập đến khi bắt đầu ghép vào lợn nhận:

Thời gian từ khi tim lợn cho ngừng đập đến khi bắt đầu được ghép vào lợn nhận là thời gian được tính từ khi tim lợn cho ngừng đập dưới tác dụng của dung dịch Cardioplegia truyền qua kim động mạch chủ, tiếp đó cắt các mạch máu lớn của tim, lấy tim ra khỏi lồng ngực, cắt sửa sơ bộ tim ghép, bảo quản tim ghép để “chờ ghép vào lợn nhận”. Trong thực tế mổ thực nghiệm, đây là thời gian mất tưới máu cơ tim tính từ khi tim ngừng đập cho đến khi tim bắt đầu được ghép. Thời gian này cộng với thời gian mất tưới máu cơ tim từ khi bắt đầu khâu ghép tim vào đến khi bỏ clamp động mạch chủ để tim ghép đập lại trên lợn nhận chính là “thời gian mất tưới máu của tim ghép”. Tất cả các tài liệu nghiên cứu về ghép tim đều nhấn mạnh là “thời gian mất tưới máu của tim ghép” càng dài thì khả năng đập lại của tim ghép cũng như kết quả hoạt động chức năng của tim ghép sau khi ghép sẽ càng kém.

Đa số các trường hợp (77,1%) tim lợn cho có thời gian mất tưới máu trước khi được ghép vào lợn nhận trong khoảng 60-90 phút. Có 1 trường hợp chỉ là 55 phút, đây chính là trường hợp có thời gian “bảo quản” tim ngắn nhất (35 phút) đã nói tới ở phần trên. Có 3 trường hợp thời gian này kéo dài tới 105 phút, trong đó 1 ca do thời gian “bảo quản” kéo dài tới 80 phút và 2 ca còn lại có thời gian “bảo quản” kéo dài tới 75 phút. Mặc dù thời gian mất tưới máu cơ tim nói trên có mức độ dao động khá rộng giữa các ca mổ khác nhau (ngắn nhất 55 phút và dài nhất 105 phút) nhưng tất cả các tim ghép đều đập lại được sau khi ghép vào lợn nhận.

4.4. Tình trạng tim lợn cho đủ tiêu chuẩn để ghép vào lợn nhận:

Tất cả số tim lợn cho được mổ lấy ra đều đạt đủ các tiêu chuẩn để có thể ghép vào lợn nhận. Có 1 trường hợp tim lợn cho có lỗ thông liên nhĩ nhỏ, được khâu đóng kín lỗ thông liên nhĩ ngay sau khi cắt tim lợn cho ra. Không có trường hợp nào tim lợn cho lấy ra không đạt tiêu chuẩn để ghép vào lợn nhận.

5. Kết luận.

Qua 35 ca mổ lấy tim lợn cho để ghép tim thực nghiệm tại Học viện Quân y từ tháng 5/2008 đến tháng 8/2009, chúng tôi thu được các kết quả sau:

- Đã hoàn thiện được quy trình phẫu thuật lấy tim lợn cho trong ghép tim thực nghiệm trên lợn.

- Một số kết quả thu được trong quá trình hoàn thiện quy trình phẫu thuật lấy tim lợn cho trong ghép tim thực nghiệm, bao gồm:

+ Dùng lợn cho tim cùng mẹ với lợn nhận, trọng lượng trung bình trên 80 kg để bảo đảm trọng lượng và kích thước tim lợn cho tương đương với tim người Việt Nam trưởng thành.

+ Thời gian phẫu thuật: thời gian từ khi bắt đầu mổ đến khi cắt đưa tim ra khỏi lồng ngực trung bình 42,5 ± 7,7 phút; thời gian cuộc mổ lấy tim tính từ khi bắt đầu mở ngực đến khi hoàn thành việc cắt sửa sơ bộ tim lợn cho để chuẩn bị ghép vào lợn nhận trung bình 62,5 ± 9,8 phút; thời gian tim ghép được bảo quản để “chờ ghép vào lợn nhận” trung bình 65,7 ± 8,2 phút.

+ Toàn bộ các ca mổ lấy tim lợn cho đều đạt yêu cầu về các tiêu chuẩn để ghép vào lợn nhận.

- Các kết quả thực nghiệm thu được nói trên cả về số liệu nghiên cứu đánh giá cũng như kinh nghiệm thực hành phẫu thuật đều rất hữu ích trong áp dụng để mổ ghép tim trên người vì trọng lượng, kích thước và hình thể giải phẫu của tim lợn trong nghiên cứu thực nghiệm này có nhiều điểm tương tự như ở tim người.

Tài liệu tham khảo:

1. Học viện Quân y (2009), “Nghiên cứu một số vấn đề ghép tim thực nghiệm”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ Quốc phòng, nghiệm thu tháng 5/2009 (Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Đặng Ngọc Hùng).

2. Phạm Gia Khánh, Đặng Ngọc Hùng và CS (2006), “Nghiên cứu ghép tim thực nghiệm tại Bệnh viện 103, Học viện Quân y”, Báo cáo khoa học tại hội nghị phẫu thuật tim mạch và lồng ngực toàn quốc lần thứ nhất, Hà Nội.

3. Lê Gia Vinh, Đặng Kim Châu (1976), “Góp phần nghiên cứu kích thước tim bình thường người Việt Nam”, Y học Việt Nam, số 2, tập 131.

4. Francis L Delmonico (2009), “The World Health Organization Perspective on Organ Transplantation”, International Conference of Organ Transplatation from Deceasede Donors, Hanoi, 27th April 2009.

5. Heart Transplantation (2009), “Texas Heart Institute at St.Luke’s Episcopal Hospital”, http://texasheart.org/HIC/Topics/ Proced/hearttx.cfm, updated January 2009.

6. Mandeep R Mehra, Jon Kobashigawa, Randall Starling, Stuart Russell, Patricia A Uber, Jayan Parameshwar, Paul Mohacsi, Sharon Augustine, Keith Aaronson, Mark Barr (2006), “Listing Criteria for Heart Transplantation: International Society for Heart and Lung Transplantation Guidelines for the Care of Cardiac Transplant Candidates”, Received 27 May 2006, Received in revised form 31 May 2006, Accepted 16 June 2006, http://www. jhltonline.org/article/PIIS1053249806004608/fulltext#sec1.

7. Mandeep R Mehra, Mariell Jessup, Edoardo Gronda, Maria Rosa Costanzo, (2006), “Rationale and Process: International Society for Heart and Lung Transplantation Guidelines for the Care of Cardiac Transplant Candidates”, Received 27 May 2006, Received in revised form 27 May 2006, Accepted 16 June 2006, http://www. jhltonline.org/article/S1053-2498(06)00458-X/ fulltext.

8. Simon J Crick, Mary N Sherpard, Siew Yen Ho, Lior Gebstein, Robert H, Anderson (1998), “Anatomy of the pig heart: comparisons with normal human cardiac structure”, Journal of Anatomy, 193, pp. 105-119.

Đặng Ngọc Hùng(1), Ngô Văn Hoàng Linh(1)

Ngô Vi Hải(2), Nguyễn Trường Giang(1)

Nguyễn Ngọc Trung(1), Nguyễn Văn Nam(1)

Trần Thanh Bình(1), Nguyễn Tiến Đông(1) và CS

(1) Bệnh viện 103, (2) Bệnh viện TƯQĐ 108

Phản biện khoa học: PGS.TS. Hoàng Mạnh An - TS. Trịnh Cao Minh