QĐND - Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI): “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” đã nhấn mạnh vai trò và chỉ rõ trách nhiệm của hệ thống Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) trong việc phản biện và giám sát kết quả thực hiện mặt công tác quan trọng này của Đảng. Chỉ thị của Bộ Chính trị về việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 chỉ rõ: “Trước khi kiểm điểm, phải tổ chức lấy ý kiến góp ý của cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc, MTTQ, các đoàn thể chính trị-xã hội cung cấp...”; đồng thời phải: “Định kỳ tổ chức để nhân dân góp ý xây dựng Đảng thông qua MTTQ và các đoàn thể chính trị-xã hội (CT-XH) các cấp”. Đây là nhiệm vụ và yêu cầu mới cho hoạt động của MTTQ Việt Nam trong giai đoạn mới.

Không phải ngẫu nhiên Đảng ta đặt trọng trách phát huy vai trò MTTQ trong việc phản biện và giám sát kết quả thực hiện các chỉ thị, nghị quyết quan trọng trên. Là một thành viên của hệ thống chính trị, MTTQ Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân... Một trong những nhiệm vụ quan trọng của MTTQ là giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, công chức nhà nước; tập hợp ý kiến của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước. Với vai trò, vị trí và lợi thế đó, MTTQ là tổ chức tin cậy để Đảng khai thác nguồn sức mạnh to lớn từ nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Thực tế cho thấy, thông qua MTTQ và các tổ chức thành viên, ý chí, nguyện vọng, trí tuệ của dân tộc đã đến được với Đảng. Nhiều sự việc, hiện tượng tiêu cực của một bộ phận cán bộ, đảng viên được nhân dân phát giác, tố giác giúp Đảng từng bước làm trong sạch bộ máy. Công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng trải qua các thời kỳ cách mạng luôn có sự tham gia tích cực, hiệu quả của quần chúng nhân dân. Trong đó, MTTQ với chức năng, nhiệm vụ của mình đã có những đóng góp quan trọng.

Tuy vậy, trong điều kiện hiện nay, trước sự vận động mau lẹ của thực tiễn, việc tổ chức hoạt động giám sát và phản biện của MTTQ gặp không ít khó khăn. Một thực tế là, tại các kỳ Đại hội Đảng khóa: IX, X và XI, hoạt động giám sát và phản biện của Mặt trận đều được đề ra nhưng đến nay vẫn chưa có cơ chế và quy chế thực hiện nên hệ thống Mặt trận không thể phát huy hết vai trò tích cực và hiệu quả của mình (mặc dù Luật MTTQ Việt Nam có quy định ở điều 12). Cũng chính vì vậy mà hoạt động giám sát, phản biện nhiều năm qua vô hình trung chỉ là việc “động viên nhân dân thực hiện quyền giám sát”, “tham gia hoạt động giám sát với cơ quan quyền lực nhà nước”, “tổng hợp ý kiến của nhân dân và thành viên Mặt trận kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền để biểu dương, xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật” nhưng kết quả và hiệu quả chưa cao, chưa đạt như mong muốn. Có lẽ, xuất phát từ thực tế đó, Nghị quyết Trung ương 4 lần này đã “giao nhiệm vụ” cho hệ thống Mặt trận rất cụ thể: Trong năm 2012, ban hành quy chế giám sát (trực tiếp và gián tiếp) của nhân dân đối với cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng và chính quyền các cấp. Trong đó có: Cơ chế giám sát của MTTQ và các đoàn thể CT-XH, việc tổ chức lấy ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học; cơ chế để MTTQ, các đoàn thể CT-XH và nhân dân tham gia góp ý kiến xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Về mặt tổ chức thực hiện, Bộ Chính trị đã chỉ đạo Ban Dân vận Trung ương chủ trì phối hợp với Đảng đoàn MTTQ Việt Nam và các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng quy chế giám sát và phản biện của MTTQ và các đoàn thể CT-XH và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền trình Bộ Chính trị ban hành.

Để sớm hoàn thiện cơ chế cho hoạt động giám sát, phản biện, trước hết Đảng,  Đoàn, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cần chủ động, tích cực và phát huy sức mạnh nội lực của mình. Trên cơ sở những nội dung cơ bản đã trình Bộ Chính trị về giám sát và phản biện xã hội, MTTQ tiếp tục chủ động phối hợp kiến nghị, đề xuất với Đảng và Nhà nước những nội dung mới trong việc cụ thể hóa, thể chế hóa vai trò giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức đoàn thể CT-XH theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4. Khi có những quy định cụ thể, cần tổ chức quán triệt và triển khai thực hiện một cách nghiêm túc; đồng thời, đấu tranh hiệu quả với những quan điểm, hoạt động lợi dụng giám sát và phản biện xã hội để xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước, chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Để tạo điều kiện cho MTTQ thực hiện phần việc trên rất cần sự quan tâm vào cuộc một cách đồng bộ, quyết liệt của cơ quan chức năng Nhà nước và tổ chức đảng liên quan. Đó hẳn là việc đẩy mạnh giáo dục, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò, vị trí của MTTQ trong tình hình mới. Đó là việc sớm trao cho Mặt trận cơ chế giám sát, phản biện; tạo điều kiện để MTTQ Việt Nam tiến hành có hiệu quả các hoạt động giám sát như: Giám sát thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân; việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, thực hiện Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư; giám sát đầu tư cộng đồng; bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh chủ chốt do hội đồng nhân dân cấp xã bầu… Có vậy thì hệ thống MTTQ mới phát huy hết vai trò, tham gia hiệu quả vào công tác xây dựng Đảng, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 4 của Đảng.

Đình Phong, Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh