Đó là chiếc nồi đồng của gia đình bà Ma Thị Tần, thôn Nà Kiến, xã Bình Trung, huyện Chợ Đồn (Bắc Kạn) dùng nấu cơm phục vụ Bác cùng đoàn cán bộ thời kháng chiến. Bà bảo, mỗi khi ngắm lại chiếc nồi đồng lại như có Bác cùng đoàn cán bộ năm xưa hiện về.

Từ thị xã Bắc Kạn, theo tỉnh lộ 257 vượt gần 100 cây số, đến thôn Nà Kiến, căn nhà sàn của bà Tần nằm lọt thỏm trong khu rừng cọ râm mát. Con suối Nặm Làm hiền hòa luôn cặm cụi đẩy dòng nước trong veo tưới mát tới tận các chân ruộng quanh thôn. Chị Hoàng Thị Gia, 56 tuổi con dâu bà Tần khơi bếp lửa giữa nhà đun nước mời khách.

Bà Tần, người vinh hạnh được nấu cơm phục vụ Bác

Trong căn nhà sàn truyền thống của người Tày, tôi thấy nhiều bức ảnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tấm bằng “Gia đình có công với nước” cùng nhiều bằng, giấy khen… được treo trang trọng giữa gian chính, vị trí linh thiêng nhất trong căn nhà người Tày. Khi tôi hỏi về kỷ niệm xưa kia khi Bác Hồ cùng đoàn cán bộ kháng chiến tới thăm, chị Gia vẻ tiếc nuối cho biết gia đình chỉ có mẹ chồng là người trực tiếp nấu cơm phục vụ Bác, nhưng bà vừa chuyển ra thị xã Bắc Kạn ở với con trai cả. Rót chén nước chè mời khách, chị đứng dậy chỉ vị trí nơi Bác nghỉ ngơi trong những ngày ở gia đình, nơi Bác ngủ, sau khi Bác đi và cho đến tận bây giờ, nhà chị mỗi khi có khách quý đều được bố trí ngủ ở đó, được gia đình kể cho nghe kỷ niệm về Bác như để mọi người đều được gần Bác hơn…

Chị Hoàng Thị Gia, con dâu bà Tần chỉ nơi Bác từng ngủ tại gia đình

Không để lỡ câu chuyện, qua địa chỉ chị Gia, chúng tôi ngược hành trình về Thị xã Bắc Kạn, đến gặp bà Tần tại tổ 17, phường Minh Khai. Nét chất phác hiện rõ trên những nếp nhăn của bà cụ 86 tuổi. Kéo chiếc ghế nhựa ngồi giữa hiên nhà, bà vui hẳn lên biết tôi đến tìm hiểu về kỷ vật nồi đồng. Bà nhớ lại: Bác cùng đoàn cán bộ khoảng 30 người đến nhà bà vào cuối một buổi chiều tháng 4 âm lịch. Vì hoàn cảnh gia đình khó khăn không được đi học, không biết chữ nên chỉ nhớ năm đó bà khoảng 18 tuổi (khoảng năm 1942). Bà Tần được bố giao nhiệm vụ hàng ngày nấu cơm phục vụ Bác cùng đoàn cán bộ, lúc đó dụng cụ nấu ăn chỉ duy nhất là chiếc nồi đồng. Hàng ngày bà mang chiếc nồi đồng ra suối rửa thật sạch và chuẩn bị nấu các món. Trên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, khóe mắt nhòa lệ, giọng bà trùng xuống ngậm ngùi: "Lúc đó trông Bác gầy, mỗi bữa Bác chỉ ăn hai lưng bát, Bác luôn dành phần thức ăn cho anh em trong đoàn. Thấy Bác gầy gia đình đến các nhà trong thôn mua chân giò lợn về hầm để Bác bồi dưỡng". Đang thời kháng chiến, do yêu cầu bí mật, Bác cùng đoàn cán bộ ở nhà bà  Tần ba ngày rồi sau đó tiếp tục chuyến công tác. Bác đi rồi, hàng ngày mỗi khi đến bữa, quây quần bên chiếc nồi đồng tỏa mùi thơm của bữa cơm quê, cả nhà bà lại nhớ đến hình ảnh hơi gầy với vầng trán rộng và đôi mắt sáng ngời của Người. Sau này khi điều kiện kinh tế khá hơn, gia đình bà đã mua được một số dụng cụ nấu ăn.

Chiếc nồi đồng gia đình bà Tần đã từng nấu cơm phục vụ Bác

Chiếc nồi đồng được bà đem ra suối cọ rửa thật sạch và để ở vị trí trang trọng trong nhà. Mỗi khi đến dịp kỷ niệm ngày sinh nhật Bác, ngày tết, ngày rằm và các ngày lễ lớn của dân tộc cả nhà lại quây quần và đem chiếc nồi đồng ra cùng ôn lại những kỷ niệm, những bữa cơm được phục vụ Bác và đoàn cán bộ năm xưa. Những câu chuyện giản dị về Bác như những lời căn dặn con cháu luôn hòa thuận, chăm ngoan học hành theo lời Bác dạy. Không biết có phải do những câu chuyện bên chiếc nồi đồng hay không mà con cháu bà đều chăm ngoan, học giỏi. Nhà bà Tần mỗi dịp kỷ niệm ngày sinh nhật Bác là địa chỉ để bà con thôn xóm, nhiều tổ chức đoàn thể tới thăm và chiêm ngưỡng lại kỷ vật nồi đồng gắn với một giai đoạn khó khăn của cách mạng.

ĐỖ KIM TẬP