QĐND - Thời gian qua, tình hình hoạt động của các loại tội phạm diễn biến phức tạp trên khu vực biên giới, vùng biển Đông Bắc, nổi nên là việc xuất lậu than, khoáng sản đi Trung Quốc. Đặc biệt chú ý là hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép quặng từ các tỉnh miền Trung sang đi nước ngoài với giá trị hàng hóa đặc biệt lớn; ước tính mỗi năm có hàng triệu tấn quặng được xuất lậu qua biên giới. Để ngăn chặn, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) phối hợp với các lực lượng chức năng có nhiều biện pháp đấu tranh. Tuy nhiên, trong cuộc chiến này vẫn rất phức tạp.

Vẫn "nóng" lên từng ngày

Theo chân các chiến sĩ biên phòng, tuần tra trên vùng biển Hải Phòng, Quảng Ninh chúng tôi nhận thấy, mặc dù Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 9-1-2012 về “tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản”, nhưng tình hình buôn lậu than, khoáng sản trên vùng biển Đông Bắc vẫn "nóng" lên từng ngày. Chỉ tính từ tháng 4 đến nay, các đơn vị BĐBP đã phát hiện, bắt giữ tổng số 108 vụ, 116 đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại trên các tuyến, trong đó đáng chú ý là tình trạng buôn bán, vận chuyển trái phép than, khoáng sản trên vùng biển Đông Bắc. Các đơn vị BĐBP đã tạm giữ tang vật gồm: 6.076 tấn quặng các loại, 12.410,909 tấn than; xử phạt vi phạm hành chính, tịch thu 3.814 tấn than, phạt tiền gần 170.000.000 đồng; bàn giao cơ quan chức năng xử phạt 6 vụ, gần 100 tấn quặng titan. 

Riêng BĐBP tỉnh Quảng Ninh đã bàn giao hồ sơ, đề nghị Công an tỉnh điều tra, khởi tố 1 vụ/1 phương tiện có dấu hiệu kinh doanh trái phép, vận chuyển trái phép và buôn lậu khoáng sản; đang hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị khởi tố 4 vụ/4 phương tiện về tội buôn lậu, vận chuyển trái phép quặng từ các tỉnh miền Trung sang Trung Quốc. Ngoài ra còn có 6 vụ/6 phương tiện khác đang được lực lượng của Cục Phòng, chống tội phạm ma túy phối hợp điều tra làm rõ... Trao đổi với Đại tá Phạm Quang Dũng, Phó chỉ huy trưởng BĐBP tỉnh Quảng Ninh chúng tôi được biết thêm, từ đầu năm đến nay, riêng BĐBP tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện, bắt giữ 5 vụ/5 tàu vận chuyển trái phép 5000 tấn than; truy xét 2 vụ/2 tàu vận chuyển trái phép 5.991 tấn quặng titan... Cục Phòng, chống tội phạm ma túy cũng cho biết: BĐBP TP Hải Phòng đã phát hiện, bắt giữ 7 vụ/7 tàu vận chuyển 5.790 tấn than; đang điều tra truy xét 3 vụ/3 tàu vận chuyển trái phép 2.833 tấn quặng titan, 6.200 tấn quặng sắt sang Trung Quốc... Hải đoàn 38 phối hợp với Đoàn Đặc nhiệm miền Bắc phát hiện, bắt giữ 5 vụ/5 tàu vận chuyển 1.600 tấn than, 6.473 tấn quặng...

Một tàu buôn lậu than, khoáng sản bị Hải đội 2, Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh bắt giữ.

Thủ đoạn ngày càng tinh vi

Theo khảo sát của chúng tôi, giá quặng trung bình trên thị trường hiện nay đang có sự chênh lệch lớn giữa Việt Nam và Trung Quốc. Ví dụ, quặng titan trên thị trường Việt Nam là 3,5 triệu đồng/tấn, giá bán tại Trung Quốc là 9 triệu đồng/tấn; quặng sắt ở Việt Nam giá 2 triệu đồng/tấn, giá bán tại Trung Quốc là 2,8 triệu đồng/tấn... Có thể nói, buôn lậu khoáng sản là siêu lợi nhuận, do vậy hiện nay xuất hiện nhiều đường dây, ổ nhóm núp dưới danh nghĩa các doanh nghiệp sử dụng các phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi để hoạt động. Các đối tượng thường khai khống tăng hàm lượng quặng để đủ tiêu chuẩn xuất khẩu, khai báo thấp giá trị hàng hóa để trốn thuế xuất khẩu. Chúng hợp đồng mua bán, vận chuyển nội địa, rồi sử dụng tàu có công suất lớn lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu và những sơ hở trong tuần tra của các lực lượng chức năng để chở hàng vượt tuyến sang Trung Quốc tiêu thụ. Thậm chí, chúng thành lập các công ty “ma” không khai báo thuế, thuê giám đốc là những đối tượng nghiện hút, đối tượng hình sự để ký kết các hợp đồng khống, khi bị phát hiện thì bỏ trốn; khi bị truy xét thì tiêu hủy tài liệu, vật chứng, thay đổi hoặc treo biển số giả, xóa biển số, thay đổi toàn bộ kíp tàu nhằm đối phó với công tác điều tra xác minh của cơ quan chức năng. Chủ hàng thường sử dụng đội ngũ thuyền trưởng, thuyền viên kinh nghiệm, thông thạo luồng, lạch nhằm tránh sự kiểm soát của lực lượng chức năng.

Đặc biệt, các đối tượng thường đưa tàu sang vùng biển Hải Phòng hoặc đi vào miền Trung rồi cắt ngược hướng trở lại, đi sát đường phân định, đưa hàng sang Trung Quốc. Đại tá Phạm Quang Dũng cho biết thêm: “Lợi dụng cơ chế cho phép xuất khẩu than chất lượng thấp qua Cửa khẩu cảng Vạn Gia, các đối tượng đã có nhiều hình thức trộn, đánh tráo hàng nhằm thu lợi bất chính. Để đối phó với lực lượng chức năng, chúng thường trộn than có giá trị cao với than chất lượng thấp, hoặc phủ than có chất lượng thấp lên phía trên than có giá trị cao để qua cửa khẩu”. Còn tại các cảng biển Hải Phòng, đối tượng buôn lậu thường lợi dụng kẽ hở pháp luật, sự chồng chéo của các văn bản hướng dẫn để lách luật hợp thức cho hoạt động kinh doanh, xuất nhập khẩu trái luật...

Đấu tranh để chiến thắng chính mình

Qua trao đổi trực tiếp với Trung tá Đỗ Văn Phương, Chính trị viên Biên đội 1; Thiếu tá Vũ Ngọc Hải, Tổ trưởng tổ kiểm soát, Biên đội 1/12, Hải đoàn Biên phòng 38 chúng tôi được biết, quá trình bắt giữ, điều tra, xác minh các vụ buôn lậu than, khoáng sản gặp rất nhiều khó khăn, nhất là khi các đối tượng hợp thức hóa hồ sơ, giấy tờ vận chuyển than nội địa để vượt tuyến sang Trung Quốc tiêu thụ. Theo kinh nghiệm của lực lượng chuyên trách: Nếu bắt tàu ở sâu trong nội địa trên tuyến đường vận chuyển sẽ rất khó chứng minh mục đích buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Khi bị bắt trên biển, các đối tượng thường thống nhất khai báo tàu vận chuyển than, khoáng sản tiêu thụ nội địa, nhưng do hỏng máy tàu, định vị… nên tàu bị lạc sang vùng biển nước ngoài.

Chúng tôi có mặt trên tàu Thành Vinh - phương tiện bị Hải đoàn Biên phòng 38 bắt giữ để phục vụ công tác điều tra. Tàu Thành Vinh chở 2.900 tấn quặng sắt, bị lực lượng tuần tra của BĐBP bắt giữ khi vừa rời khỏi cảng Cửa Lò. Mặc dù có trong tay hồ sơ, tài liệu về vụ việc, nhưng chúng tôi đã thử “nhập vai” để tìm hiểu. Thuyền trưởng Đặng Quốc Dũng trước sau vẫn chỉ cho biết: "Hành trình của tàu là đi từ Cửa Lò đến Quảng Ninh". Chúng tôi hỏi: "Tàu đến điểm nào, xuống hàng ở cảng biển nào của tỉnh Quảng Ninh?". Là người điều hành chính trên tàu nhưng ông Dũng nói: "Không biết". Sự việc trên, phần nào cho thấy những khó khăn trong công tác đấu tranh chống buôn lậu than, khoáng sản trên vùng biển Đông Bắc.

Để ngăn chặn, xử lý tận gốc các hành vi buôn lậu, BĐBP các tỉnh Hải Phòng, Quảng Ninh... đã xây dựng mạng lưới cộng tác viên. Cùng với đó, các mũi trinh sát vẫn ngày đêm lênh đênh trên biển, “thâm nhập” sâu vào các đường dây buôn lậu. Để có thông tin phục vụ phá án, họ luôn phải đối mặt với hiểm nguy. Thiếu tá Vũ Ngọc Hải chia sẻ: “Vất vả, hiểm nguy chúng tôi không ngại. Trên trận tuyến đấu tranh chống tội phạm, khó khăn nhất là chiến thắng chính mình. Để hoàn thành nhiệm vụ, mỗi người lính phải biết vượt qua những cám dỗ của vật chất, tránh bị lôi kéo, móc ngoặc, tiếp tay cho tội phạm”.

Bài và ảnh: Kim Lân - Tuấn Nam